40Құрылыс машиналар мен механизмдерді пайдалану бойынша шығындар.

Құрылыс машиналарын қолдануды жақсарту мақсатында олар механизация басқармасына (трест) біріктірілуі мүмкін. Мердігер кəсіпорындар механизация басқармасының қызметінің құнын 8010 шоттың дебетінде «Құрылыс машиналары мен механизмдерін пайдалану шығындары» бабында, 3310 шоттың кредитіндек өрсетеді.

Егер мердігер кəсіпорын машиналарды жалға алса, онда жалдың есебі 8030 «Көмекші өндіріс» шотының «Құрылыс машиналары мен механизмдерін пайдалану» субшотында жəне басқа шығындарына қосылып, осы машинаның қызметінің құнына апарылады. Егер механизация жұмыстарын субмердігер орындаса, онда олар машиналарды пайдаланумен байланысты барлық шығындарды өз шотында есепке алады.

Құрылыс кəсіпорындары механизмдерді басқару шотының негізінде, оның қызметінің құнын 8010 «Негізгі өндіріс» шотының дебетінде, 3310 «Жабдықтаушылар мен мердігерлердің қысқа мерзімдік редиторлық берешегі» шотының кредитінде, «Субмердігерлерден қабылдан-ған жұмыстың құны» бабында есепке алады.

Жеке меншік құрылыс машиналары мен механизмдерін пайдалану шығындарын басқа жақтың механизмдерінің қызметінің құнын объектілердің өзіндік құнына тікелей апаруға болады. Бірақ, кей кездері құрылыс машиналары менмеханизмдері бір мезгілде бірнеше объектіде немесе бір объектіде бірнеше жұмыстарды атқаруы мүмкін. Мысалы, құрылыс-монтаждау жұмыстарын, материалдарды тасу, грунт, қарларды шығару жəне тағы басқа. Бұл жағдайда құрылыс машиналары мен механизмдерін объектілер жəне шоттар бойынша жанама жолмен бөлу қажет. Оның бөлу негізі нақты орындалған жұмыс көлемі немесе сметақұны, кейде жұмыстардың нормативті құны не машиналардың жұмыстарының сағат саны алынады. Материалдарды тасу шығыны дайындау-қойма шығындары ретінде оның құнының деңгейін көтереді.

41Құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құның калькуляциялау.

Кəсіпорын қызметін басқару жүйесін қайта ұйымдастыру отандық өндірістік есеп үшін «өндіріске жұмсалған шығындар есебі» жəне «өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау» ұғымдарын бағалауда жаңа мүмкіндіктер ашады.

Есепті ұйымдастыру жүйесі келесі кезеңдерде қарастырылады:

1) өндірістік қызмет процесіндегі пайда болу мезгіліне қарай алғашқы шығындардың бейнеленуі;

2) өндірістік шығындар туралы мəліметті қызмет түріне, өндіріске, құрылымның бөлімшелеріне, шығындардың пайда болу орындарына, жауаптылық орталығына, өнімдерге, жұмысшыларға қарай оқшаулау;

3) өндірістік шығындарды пайда болу уақытына жəне өзіндік құнға қосылуына қарай, сонымен қатар басқада уақыт кезеңдері, өткен шығындар, есепті кезең жəне болашақ кезең шығындарына қарай оқшаулау;

4) кəсіпорынның жалпы шығындарын өндірістік бөлімшелер арасында бөлу: жалпы өндірістік шығындарды аяқталмаған, дайын өнімнің өзіндік құнына қосу жолымен өтеу;

5)қызмет көрсетуші өндіріс/ң өндірістік шығындарын оның аяқталмаған ж/е дайын өнімдері арасында бөліп, шығындары өндірістік бөлімшелері қызмет көрсетуші өндірістің, өнімдер/н жұмысшылары мен қызметкерлер тұтынушылары б/ша қайта бөлу;

6)аяқталмаған өндірісті ж/е өндіріс процесінде алынған қалдықтарды анықтап, бағалау ж/е тауарлы өнімнің барлық көлемімен жекелеген өнім түрлерің өзіндік құнын анықтау.

Калькуляциялауды жасау мерзімі:а-ала ж/е кейінгі б/бөлінеді. А-ала жасалатын каль/я өнімді шығарғанға дейін өндіріске қажетті деңгейдегі шығын/ң мөлшерін анықтайды. Оған:

-Жоспарлы каль/я- өнімге ж/е бұйым бірлігіне мүмкін болатын шығындардың деңгейінде анықталады;

-Сметалық каль/я- бұл жоспарлы каль/ң бір түрі, ол жоспарланған ж/е жаңадан игерілген бұйымның негізінде жасалады.

-Нормативтік каль/я- ағымдағы жоспарлы каль/ң бір түрі б/таб. Норм. каль/ң жоспарля каль/ға қарағанда дәлдігі анағұрлым жоғарлау б/таб.