§ 7.2. Үйкеліс бүрышы. Үйкеліс конусы
Кедір-бұдырлы бет үстінде жатқан денені (7.3,а-сурет) қарастырайық. Егер денеге горизонталь бағытта күш эсер ете бастаса, онда қарама-қарсы бағытта жанасу жазықтығында жататын үйкеліс күші пайда болатыны жоғарыда айтылған болатын және дене тыныштық күйінен қозғалысқа келтірілетін шақта үйкеліс күші өзінің максимум мэніне жетеді, яғни
7.3-сурет
Денеге әсер ететін N . Ғуmах күштерін параллелограмм ережесімен қосып, беттің толық К реакциясын анықтаймыз. Толық реакция R және
бетке
жүргізілген
нормаль арасындағы бұрышы үйкеліс
бұрышы деп аталады Енді
осы бұрышты анықтайық. 7.3,а-суреттен
табатынымыз:
Сонымен, үйкеліс бұрышының тангенсі сырғанау үйкеліс коэффициентіне тең.
Егер
кедір-бұдырлы бет үстінде кез келген
бағытта жылжуға мүмкіндігі бар дене
қарастырылатын болса, онда осы беттің
толық реакциясының геометриялық орны
төбесі дене мен беттің түйісу (жанасу)
нүктесінде жататын конустық бетті
береді (7.3,б-сурет). Бұл
конус үйкеліс конусы деп аталады.
Үйкеліс
коэффициенті бет үстінде жаткан дене
қозгалысының барлық
багыттарында бірдей болса, онда осы
беттің толық реакциясы нормальдан
барлық
бағытта
бірдей 
бұрышына ауытқиды және үйкеліс конусы
деп аталатын бұл конус дөңгелек конус
болады. Үйкеліс
коэффициенті дене қозғалысының әр
түрлі
бағыттарында бірдей болмаса, онда
үйкеліс конусы дөңгелек конус болмайды.
Денеге әсер ететін белсенді күштердің тең әсер етуші Q күші үйкеліс
конусының
ішінде жатсын дейік, яғни 
<
(7.3,в-сурет).
Q
күшін эсер ету сызығының бойымен О
нүктесіне
тасымалдап, О
нүктесі
арқылы жүргізілген жанама жазықтықта
жататын 
және
О
нүктесінен
бетке
жүргізілген
нормаль бойымен бағытталған 
күштеріне жіктейік.
күші
беттің N
нормаль
реакциямен қатар үйкеліс күшінің шекті
(максимум) мэнін Ғуmax
= fN
анықтаса,
күші денені тыныштық күйінен қозғалысқа
келтіруге тырысады. Егер Q
күшінің шамасы көбейсе, онда
жэне
құраушыларының
да мәндері
өседі. Бүдан дененің тыныштықта немесе
қозғалыста болуы
бүрышына тэуелді жэне 2
күшінің
шамасына тәуелсіз екенін айтуға болады.
Егер а бүрышының мэні үйкеліс бүрышының
мэнінен аз болса
дене тыныштық күйінде қалады. Осы
жағдайда дене сыналанады деп айтылады.
Денеге эсер ететін күштердің тепе-теңдік теңдеулері:
Осы
жазылған
теңдеулерден.
Ғү
жэне
N
мэндерін
жоғарыдагы теңсіздікке қойсақ:
Үйкеліс
коэффициенті f
екенін ескере отырып: 
Сонымен, дененің тыныштықта болу шарты
(7.4)
Сөйтіп,
дене тепе-теңдікте қалуы үшін, белсенді
күштердің тең әсер етуші Q
күші
үйкеліс конусының ішінде жатуы керек
екен.
Вгер Q күші конус жасаушысының бойымен бағытталса, онда а =. Бұр жағдайда дене тепе-теңдіктің шекті жағдайында болады.
Q күші үйкеліс конусынан сырт жақта жатса, дене тыныштық күйін сақтай алмай, қозғалысқа келеді.
Сөйтіп, үйкеліс конусы дененің тепе-теңдік аумағын анықтайды.