Первый раздел Речи Посполитой.

Кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1764–1795) спрабаваў вызваліцца ад поўнай залежнасці ад Расіі, шукаў шляхі да саюзу з Аўстрыяй і Францыяй.

прагрэсіўныя рэформы, ліквідавана права «ліберум вета».

Расія і Прусія супраць рэформ і ўмацавання РП.

праблема дысідэнтаў – праваслаўных і пратэстантаў, абаронцамі якіх выступалі дзве гэтыя дзяржавы.

Утварэнне Барскай канфедэрацыі 1768 г.

За незалежнасць і цэласнасць краіны, супраць Расіі. Разгром

Першы падзел Рэчы Паспалітай.

Прусія анексіравала паўночна-заходнюю частку Польшчы: Прусію, Памеранію, частку Вялікай Польшчы (без Торуня).

Аўстрыя атрымала поўдзень Польшчы і Галіцыю.

Расія атрымала землі на ўсход ад Заходняй Дзвіны і Дняпра – Інфлянцкае ваяводства і Усходнюю Беларусь: Полацкае, Віцебскае, Мсціслаўскае ваяводства, Рагачоўскі павет Менскага ваяводства, усяго 92 тыс. кв. км і 1 млн 300 тыс. жыхароў.

СПРОБЫ РЭФОРМ І ДРУГІ ПАДЗЕЛ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ.

Чатырохгадовы сойм 1788–1792 гг.

Канстытуцыя Рэчы Паспалітай 3 Мая». Майская Канстытуцыя 1791 г.

другая ў свеце пасля Канстытуцыі ЗША

Рэч Паспалітая пераўтваралася ў канстытуцыйную манархію. Улада караля абвяшчалася спадчыннай.

Акт «Узаемнай парукі», паводле якога абвяшчалася пераўтварэнне Рэчы Паспалітай з федэратыўнай ва унітарную дзяржаву.

уступленне Рэчы Паспалітай у саюз супраць Расіі і Аўстрыі з’явілася зачэпкай для абвяшчэння вайны Расіі супраць Рэчы Паспалітай. Расійскія войскі былі запрошаны ў краіну таргавіцкімі канфедэратамі.

Кацярына II накіравала ў РП 100-тысячную армію.

1793 г. у Пецярбургу падпісана сакрэтная канвенцыя паміж Расіяй і Прусіяй аб другім падзеле Рэчы Паспалітай.

Расія атрымала цэнтральную частку Беларусі да лініі Друя – Пінск, Заходнюю Украіну і Падолле, усяго 250 тыс. кв. км з 13 млн жыхароў.

у Гародні апошні сойм Рэчы Паспалітай зацвердзіў другі падзел (Нямы сойм).

Паўстанне пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі 1794 г.

Няўдача паўстання прадвызначыла ліквідацыю Рэчы Паспалітай.

3-ці падзел 1795 г. Прусія атрымала Мазовію і частку тэрыторыі Літвы да Нёмана (48 тыс. кв. км, 11 млн жыхароў).

Аўстрыя --тэрыторыю Паўднёвай і Цэнтральнай Польшчы з гарадамі Кракавам, Сандамірам, Люблінам і Холмам (47 тыс. кв. км, 11,5 млн жыхароў).

Да Расіі адышлі Заходняя Беларусь, Літва, Курляндыя, частка Валыні (120 тыс. кв. км, 11, 2 млн чалавек).

кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі пад прымусам (Кацярына II паабяцала за гэта аплаціць яго даўгі) падпісаў у Гродне акт адрачэння ад прастола.

Шляхецкая анархія, сацыяльныя, канфесійныя і этнічныя канфлікты – усё гэта знясіліла польска-літвінскую федэрацыю і зрабіла яе лёгкай здабычай моцных суседзяў.

XVII–XVIII вв. проявился острый кризис в работе государственного механизма Речи Посполитой.

Согласно Люблинской унии, заключенный государственный союз должен был держаться на двух общих для Литвы и Короны политических институтах: едином монархе и общем парламенте. Оба этих института не работали.

Во времена Августа III (1733-1763) из созванных 14 сеймов с помощью «либерум вето» не был сорван только первый, а сам монарх фактически отсутствовал в структуре политической власти (был в Дрездене).

Шляхетская дипломатия. В политической жизни ВКЛ доминировали различные магнатские роды. Сначала это были Радзивиллы, Пацы, Сапеги.

Магнаты через собственных послов закрепили практику прямых дипломатиче­ских контактов с европейскими столицами, охотно принимая оттуда в своих резиденциях представителей зарубежных стран.

ВКЛ рассматривалось во внешнеполитических акциях соседних государств как самостоятельная государственная единица.

Люблинская уния предусматривала возникновение в рамках Великого Кня­жества Литовского и Польской Короны совместного федеративного государства. Но этого не произошло.

Только в последней трети XVIII в. конфедеративный союз Польши и Великого Княжества быстро эволюционировал в сторону федерации и унитарного государства.

В контексте государственных взаимоотношений «обоих народов» внутренняя жизнь Речи Посполитой определялась борьбой двух тенденций – дуалистической и триалистической.

Согласно дуалистической тенденции, Великое Княжество Литовское выступало вместе с Польским королевством как одно из двух государств, объединенных реальной унией 1569 г.

Согласно триалистической тенденции, ВКЛ являлось одной из трех провинций Речи По-сполитой (вместе с Малой Польшей и Большой Польшей, на которые административно делилась Корона).

На ВКЛ приходилась третья часть территории, населения и бюджетных поступлений Речи Посполитой. Согласно данным показателям, Княжество соответствовало параметрам малопольской и великопольской провинций Короны, уступая целиком Польскому королевству в два раза. Триалистические тенденции государственного устройства находили свое проявление прежде всего в комплектовании войска и Посольской избы, литвинская часть которой насчитывала примерно треть депутатов.