18. Экологиялық биотехнология

Табиғатта адам қатыспайтын экожүйе өзін-өзі тазартуға бағытталған, яғни табиғат-ң өзі қажет емес органикалық заттарды қайта өңдей алады. Органиканы жоюға қалыпты биотасы бар топырақ өсімдік ж/е жануар әлемінің өкіл-н құр-н тірі компоненттер қат-да.

19. Топырақта кездесетін микроағзаларды атаңыз

Олар көзге көрінбейді, олардың санасы жоқ, олар бізді өздерінің тіршілік ету ортасы деп қабылдайды. Біз олармен бірге өмір сүреміз, олар бір шаршы сантиметрде миллиондап кездеседі

Жер бетінде алғашқы пайда болған тірі организмдер өсімдікте жәндікте емес – ультрабактериялар, олар өздері өмір сүретін ортаға өте бейім келеді. Олардың кейбірулері тіпті тастарда да өсе бастаған. Олар өздеріне керекті көмірқышқылы газы мен азотты ауадан ғана емес тастан да алды. Сөйтіп олар тіпті тасты бірті-бірте бұзып , бүлдіре бастады. Ал үгілген ұнтақталған тау жыныстары оларға таптырмас мекен болды.

Бұл микрооргаизмдер табиғаттың ыстық–суығын, оттегінің барын я жоғын, ортаның қышқылдығын, я сілітілгін таңдамады. Сондықтанда олар табиғатта кез-келген жерде кездеседі. Олаға сумен қорек болса, жеткілікті. Бактериялардан басқа, алғашқы тау жыныстарында балдырлар, саңырауқұлақтар да өсіп-өнді.

Сонымен алғашқы тірі организмдер су, жел және мұздар мен бірге Жердің тасты қыртысын бұзып, өздері өлгеннен кейін шіріп қарашірінді құрады. Шырын желімтәрізді болғандықтан қопсыған үгітілген жыныстарды бір-бірімен жымдастырып, біріктірді, сөйтіп алғашы құналы аздау топырақтар пайда бола бастады. Бұл құбылыстар ғасырлар бойы созылып алғашқы микроорганизмдермен төменгі сатылы өсімдіктер өздерінен кейінгі дамып өсетіндерге жағдай жасады.

Тау жынысының үгілуінен бөлінетін қоректік заттардың бір бөлігі енді топырақтың тіршілік көзі болып саналатын организмдер бойына ауыса бастады. Ал олар өліп, ыдыраған кезде, топырақтың жоғарғы қабаттарында және оның белгілі бір тереңдіктерінде қоректік заттарға айналып, топырақ құнарлығын арттырады. Бұл келесі өсетін өсімдіктерге қолайлы жағдай жасайды.

Топырақта тіршілік ететін микроағзалар – микроскоптық мөлшердегі, табиғаттың зат айналымына қатысатын қажырлы еңбеккерлер. Бірақ топырақ микроағзаларының қызметі өсімдіктердің қорек заттарына деген қажеттілігін қанағаттандырумен шектелмейді: олар сонымен қатар топыраққа қилы жолдармен түскен улы заттарды жояды. Сондықтан да микроағзаларды адамның көршісі ғана емес, көмекшісі деп те қабылдаған абзал. Қазақстандағы микробиология мен вирусология институты қоршаған ортаға антропогенді факторлардың ықпалын бағалап қана қоймайды, бұзылған табиғи экожүйені қалпына келтірудің биотехнологиялық әдістерін жасайды. Ғалымдар топырақ пен суды мұнай ластаушыларынан тазарту үшін аса өзекті және пайдалы препараттар жасап шығарды.

20. Биоремедиация үрдісі деген не

Ал соңғы кезде орталық мұнаймен ластанған топырақты жарты жыл ішінде тазартып, оны толық қалпына келтіруді қамтамасыз ететін биопрепараттар арқылы таза экологиялық жолмен та­залауды жүзеге асырып жатыр. Бұл әдіс биоремедиация деп аталады. Өте тиімді әдіс. Мұнаймен ластанған үш ірі ау­мақты жерлерді тазалап үлгердік. Қа­рағанды облысы, Маңғыстау облы­сы және Атырау об­лысында 200 мың тоннадан астам топырақ тазартылды. Тазалау деңгейі 97%-ға дейін жетеді. Әйт­песе, ол жүздеген жылдар жатушы еді.

21. Бактерияларды биотехнологияда пайдалану

Пайдалы бактерияларға эубактериялар жатады. Наубай ашытқысы мықты спирттік сусындар өндіріс-ң қалдғында, сыра қоюын салып пісіруде ежелде Египеттіктер қолданған. Қантты қорытып спирт пен көмірқышқыл газын шығару кезінде ашыт-р қамырды борпылдақ етеді.

22. Азотфиксаторлар туралы

Азотфиксаторлар ХІХғ 60-шы ж.орыс ботанигі М.С. Вароноин тал жунін ішінде микроскопиялық денешіктер тур деп жазған. 20 ж кейін неміс зерт-і Г.Гельригель ж/е Г.Вильфрод тал тлейін арқасында бұршақтылар атмосферадағы азотты сіңіретінін дәлелдеді.

23. Белсенді тұнба суды тазартады

Белсенді тұнба бактериялар жиынтығы микроскопиялық өсім-р ж/е жан-р осы суайындарды суды фильтрлеуі үшін п-ды. Бактериялар орг-қ ластаушыларды қарпайым молекулаға дейін ыдырататын фермент б-ді. Өн-с ж/е турмыстық ағымда суларды тазалап от-ды.

24. Канцерогенді айқындайтын бактериялар

Барлық қатерлі ісік-ң кей дегенде төрттен 3 бөлігі қоршаған орта фак-нб-ды. Сол-ң ішінен ең көбі адам-ң жасанды жолмен алынған әртүрлі химиялық қосылыстармен жанасуынан. Сондықтан қазіргі кезде анкология-ңбасты мәселесі -ң бірі канцерогенді табиғатын ж/е қауіптілігін бағалайтын сезімтал, тез ж/е эко-қ тиімді әдіс-ді қол-у. Бұндай озық әдіс бактерияларды мутагендік тест, ХІХғ соңғы жыл-ң соң-да колиф-қ универ-т микробиологы Брюс Эйлес ойлап тапқан.