2. Автомобиль көлігімен тасымалдауда техникалық күйі қалыпты болатын жылжымалы құрамды (автомобильдер, автопоездар) пайдаланады.

Қалыпты техникалық күйі -дегеніміз жылжымалы құрамның техникалық пайдалану ережелерінде көрсетілген нормаларға толығымен сай болып, жұмыс істеу қабілеттілігін сипаттайтын параметр.

Автомобильдерді техникалық пайдаланудың негізгі мақсаты берілген пайдалану шарттарындағы автомобильдің жұмыс істеу қабілетін сақтауға кететін шығындарды азайту болып табылады. Бұл міндетті тиімді орындау үшін автомбиль бөлшектерін пайдалануға байланысты бұзылуының физикалық процестеріне негізделген оның техникалық күйінің өзгеруін белсенді бақылау,

Автомобильдің негізгі пайдаланушылық қасиеті қозғалыспен байланысты. Олар жүйелердің, тораптардың және агрегаттардың параметрлерімен, және шығу сипаттамаларымен анықталады. Бұл параметрлердің деңгейі конструкциялау және өндіру процесінде қамтамасыз етіледі де, пайдалану кезінде автомбильдің техникалық күйіне тәуелді болады.

Ұзақ пайдалану кезінде автомобильдердің техникалық күйі, барлық машиналар сияқты, нашарлайды. Автомобильді ұзақ пайдалану мерзімінде жұмыс істеуге қабілетті күйде ұстау техникалық баптау (ТБ) жөндеудің негізгі тіндеті болып табылады.

Автомобильдің техникалық жағдайының өзгеруінің негізгі себептері мынадай:

- Тозу; - қажу; - коррозия (даттану)

- бөлшектер мен материалдардың физикалық, химиялық және температуралық өзгеруі.

Тозу – бұл үйкеліс нәтижесінде бөлшектердің үйкелесу беттерінен материалдар ажырап, бөлшектердің өлшемдерінің өзгеру процессі.

Коррозия – материалдардың қоршаған ортамен физика-химиялық әсерлесу салдарынан бұзылу процесі.

АКК бойынша жылдық жұмыс көлемін адам ∙ сағ – пен өлшейді. Оған КТҚ, 1-ТҚ, 2-ТҚ, АЖ және кәсіпорынның өзін өзі күтіп – қағу жұмысының (самообслуживание) көлемі кіреді. Жұмыс көлемі негізінде өндіріс аймағындағы учаске саны мен ондағы жұмысшы санын анықтайды.

1-ТҚ мен 2-ТҚ еңбек сыйымдылығының коррекциялаған нормативі:

Мұндағы , - 1-ТҚ мен 2-ТҚ еңбек сыйымдылығының нормативі, адам ∙ сағ.; К₂ - еңбек сыйымдылық нормасын көшпелі құрамның модификациясына байланысты коррекциялау коэффициенті; К₅ - еңбек сыйымдылық нормасын АКК – дегі автомобил саны мен көшпелі құрамның технологиялық сыйысымды топ санына қарай коррекциялау коэффициенті.

Бір жыл ішіндегі КТҚ, 1-ТҚ, 2-ТҚ көлемін анықтау үшін оның әрқайсысының жылдық санын біреуінің коррекциялаған еңбек сыйымдылығына көбейтеді.

АЖ – ның жылдық көлемін мына өрнектен табамыз:

1-ТҚ мен 2-ТҚ кезінде олардың технологиялық операциясымен қатар АЖ – ның да кейбір операциясын орындауға тура келеді. Оның нормалық көлемі ретінде 1-ТҚ кезінде 5...7 адам ∙ мин, 2-ТҚ кезінде 20...30 адам ∙ мин жөндеу жұмысы жүреді деп қабылдайды. Соны ескеріп ТҚ мен АЖ – ның шын (действительный) жұмыс көлемін былай есептейді:

Мұндағы Т_1АЖ , Т_2АЖ - 1-ТҚ және 2-ТҚ операциясымен қабаттасқан (сопутствующий) АЖ операциясының еңбек сыйымдылығы, адам ∙ сағ

Т_1АЖ =С_АЖ ∙ Т₁

Т_2АЖ =С_АЖ ∙ Т₂

Мұндағы С_АЖ = 0,15...0,20 – ТҚ – мен қабаттасқан АЖ операциясының автомобилдің «жасына» («возраст») байланысты үлесі (15...20 %).

Ескерту. ТҚ – мен қабаттасқан АЖ операциясының сомарлық еңбек сыйымдылығы ТҚ түрінің еңбек сыйымдылығының ТҚ – ны жекелеген бекетте орындағанда 15...20 % - ынан, ал оны тасқынды желіде жүргізгенде 30 % - ынан аспауы керек.

№ 6 ЕМТИХАН БИЛЕТІ

1. Көлік техникасы инженерлік-техникалық қызметтің құрылымы мен ресурсы. Парктің жас жағынан құрылымының техникалық жарату көрсеткішіне ықпалы.

2. ТҚ және жөндеу кезінде көлік техникасына еңбек объектісі ретінде қарау. Технологиялық процес түсінігі. Өндірістік бағдарлама. Жұмыстың жалпы сипаттамасы.

3. ТК-1 операциясы бойынша еңбек сыйымдылық нормативін есептеу

1. Көлік техникасы инженерлік-техникалық қызметтің құрылымы мен ресурсы. Парктің жас жағынан құрылымының техникалық жарату көрсеткішіне ықпалы.

. Көптеген жұмыстар эстакадаларда, көтергіштерде, стенділерде агрегаттарды алып-салуға арналған домкарттардың және арнайы құрылғылардың көмегімен жүргізіледі.

Бөлшектеу-құрастыру жұмыстарының құрамына автомобильдегі ақау алған механизмдер мен тораптарды жаңасына алмастыру, олардағы бұзылған бөлшектерді жөнделгеніне ауыстыру, сондай-ақ жекелеген бөлшектерді жөндеп, оларды орнатылатын жеріне келтіру жұмыстары кіреді.

• Автомобильді жөндеудің бастапқы және ақырғы операцияларына бөлшектеу мен құрастыру жұмыстары жатады. Күрделі жөндеудің жалпы еңбек сыйымдылығының 11% бөлшектеу процесі құрайды. Сапалы және мұқият бөлшектеу бөлшектердің сақталуын арттырып, әрі қарай атқарылатын операциялардың еңбек сыйымдылығын төмендетеді.

Персонал жұмысының сапасы комплекстік бригада немесе жұмысшылар тобы қызмет көрсететін нақты агрегаттар бойынша жүргізіледі.

Еңбек сапасын бағалауды ақпарат жүйесімен қамтамасыз ету үшін жалпы қабылданған АТК құжаттары (есепке алу қағазы, бақылау талоны, агрегатты жөндеуге берілетін карточка, қосалқы бөлшектер мен материалдарға талап қағазы).

Элетротехникалық жұмыстар ағымдық жөндеу постыларымен қатар электротехникалық учаскелерде (цехтарда) орындалады. Цехатарда автомобильден ажыратылған ақаулықтары ТБ көлемінде жойылатын элетржабдықтарының приборларын жөндеп, сынайды.