50. Модернизация ұғымы және оның тарихи кезеңдері.

Қоғамның барлық салаларындағы сәйкес өзгерістердің қажеттігі және психологиялық бағыттағы түрлену Жетілдіру, нысанның жаңаруы, оны сәйкес жаңа талапқа және шамаларға келтіру.

Дәстүрлі қоғамнан- модернге, аграрлық қоғамнан- индустриалдыққа өтуінің макроүдерісі.

Қоғамдық жүйенің реконструкция мақсатымен сана сезімнің дамуы. Бұл процесс барлық елдерде жаппай орын алған жоқ. Сондықтан ғалымдардың пікірінше алда қалыптасқан және артта қалған, яғни алдағы елдердің жолын қуудағы мемлекеттер болып бөлінеді.

Саяси мод. теориясы даму кезеңінен өтті: ХХ ғ. 50-60 жж. (вестернизация), 2) ХХ ғ. 60-70 жж. (жартылай мод-я, ғылыми-техникалық революция бағытында дамыған. Жаңа Қоғам дәстүрлік мәдениетті қолдады. С. Хантингтон, З. Бауман. 3) 80-ж. Соңы — бұл кезеңде модернизация вестернді қолдамады. А. Турен, Эйзенштадт тұжырымдарында тарихи дәстүрді модернизациямен бірге гармониялық бағытта қалыптастыру болды. Орындалмаған жағдайда халық наразылығы күшейіп модернизация тығырыққа тірелетін еді. . Эйзин Штадтың пікірінше, саяси мод. бұл: 1. орталықтанған заңның әкімшілік және саяси белсенділіктің террит-қ және қызметтік кеңеюі. 2. дәстүрлі элиталар легитимділігінің әлсіреуі. 3. әл-к топтар мен индивидтердің саяси өмірге қатысуы. Демократиялық мод. – жаңару механизмін игеру және саяси қызмет тех-ң өзгеруі. Америка саясаттанушысы Пай мод-ны 3 критерийге бөлді: 1) құрылымдық дефиризация, 2) жүйелі мүмкіндігі (инновация мүмк., жұмылдыру мүмк., дағдылану мүмк.), 3) тең билік тенденциясы (халықтың саяси қызметке қатысуы. Заңдардың әмбебаптығы)Саясаттануда мод-ң 2 типі бар: 1. Перевичная (Канада, АҚШ, қайта өрлеу кезіндегі жаңалықтар) 2. Столичная (Ресей, Қазақстан-ң даму сатысы).

51. XIX-XX ғғ. тоғысындағы индустриалдық модернизацияның ерекшеліктерін айқындаңыз.

Сонымен, модернизация дегеніміз – біріншіден, жаңа талаптар мен нормаларға, техникалық шарттар, сапа көрсеткіштеріне сай белгілі бір объектінің жаңаруы немесе жетілдірілуі, екіншіден, дәстүрлі қоғамнан жаңасына, аграрлық жүйеден индустриалды жүйеге ауысудың макроүрдісі, үшіншіден, дамуды тездеттіру мақсатында қоғамдық жүйені толықтай я бөлшектеп өзгерту. Бұл құбылыс барлық елдерде бірқалыпты жүрмеген еді. Модернизация ілімнің дамуына үлес қосқандар: О.Конт, Г.Спенсер, К.Маркс, М.Вебер және т.б.

Модернизациялық үрдісті құраушылар:

1. Экономикалық модернизация (индустриализация);

2. Саяси модернизация (қалың бұқараның билікке тікелей араласуы және халықтың белгілі бір шешім қабылдаудағы ықпалы);

3. Әлеуметтік модернизация (“ашық қоғам”);

4. Мәдени модернизация (ғылым мен білім жүйесінің дамуы, т.б.).

Модернизация типтері:

1. Бірінші ретті немесе органикалық;

2. Екінші ретті немесе бейорганикалық.

Органикалық модернизация:

1) Жаңашылдыққа алғашқы боп бет бұратын елдерде орын алды.

2) Ішкі факторлар, мәдени саланың және халық көзқарастарыныңтүбегейлі өзгерістері арқасында етек жайды.

3) Оның барысын ұлттық орталықтанған мемлекеттердің пайда болуы, буржуазиялық қатынастардың қалыптасуымен, ал оның кең тарауын алғашқы өнеркәсіптік төңкеріс, мұрагерлік артықшылықтардың жойылуы, азаматар құқықтарының теңдігінің жариялануы,қоғамның демократияландырылуымен байланыстырады.

Бейорганикалық модернизация:

1) Дамуы жағынан төменірек боп келетін мемлекеттердің көшбасшы мемлекеттерге жауабы ретінде сипатталады.

2) Бөтен технологиялар, өндіріс пен қоғамды ұйымдастырудың бөтен үлгілерін пайдаға асыру арқылы жүзеге асады. Инвестиция тарту, шет елден маманданған, аса білікті кадрларды шақырып алу – негізгі сипаттарының бірі.

3) «Қуып жетуші модернизация» я болмаса «кешігуші модернизация» ретінде сипатталады.

4) Ш.Эйзенштидтің пікірі бойынша, мұндай модернизацияның басты қорытындысы Батыстың саяси жетістіктерін қайталау емес, дәстүрлі қоғамда сапалы өзгерістер енгізу болып табылады.