Дайындаманы өңдеу маршрутын құру

Дайындаманың өңдеу маршрутын құру технологиялық үрдiстiң құрамын таңдаумен тығыз байланысты. Таңдау арқылы технологиялық үрдiске керектi операциялар мен олардың бiрiздi жүргiзiлуiн анықтайды; бұл технологиялық үрдiстердi жобалаудағы ең жауапты мәселенiң бiрi.

Үрдiстердi жобалаушы технологтар бұл мәселенi шешуде өздерiнiң бiлiм тәжiрибелерiне немесе технологиялық есептердiң балама шешiмдерiне сүйенедi. Әсте технологтың өмiрлiк тәжiрибе жиынтығы да балама шешiмдерде субъективтi тұжырымдардан алыстамайды.

Дегенмен, технологиялық үрдiстердiң ұтымдылау, тиiмдiлеу деген құралдарын анықтауға төмендегiдей кепiлдемелер ұсынылады:

1. өңдеу үрдiсiнiң жалпы бiрiздiлiгiн белгiлеуде алдымен технологиялық базалар болатын беттердi өңдейдi;

2. одан кейiн дайындамалардың қалған беттерiн, олардың өңдеу дәлдiгiнiң дәрежелерiн керiсiнше жүргiзедi; неғұрлым өңделетiн беттiң өлшем шегi дәл болса, олар соғұрлым ең соңғы әрекеттерге қалдырылады;

3. бұлай өңдеу маршрутының соңына тетiктiң ең жауапты және негiзгi қызметтi атқарушы беттерi жiберiледi;

4. соңғы операциялардың бiрiне тетiктiң тез бүлiнетiн беттерiн шығарады;

5. дайындамалардағы iшкi және сыртқы ақауларды анықтау үшiн алдыңғы операцияларда қаралтым, керек болса тазалай өңдейдi; егер ақау бiлiнсе, оларды не ақауға жiбередi, не болмаса түзеу шараларын қарастырады.

Машина жасау технологиясында өңдеу маршрутын қаралтым, тазалай және әрлеп өңдеулер деп аталатын үш сатыға бөледi. Бiрiншi сатыда әдiптердiң жасанды және едәуiр бөлiгiн сылиды; екiншi сатысы аралық мәнде; ал үшiншi сатыда беттердiң керектi дәлдiк және сапа көрсеткiштерi қамтамасыз етiледi.

Қаралтым өңдеу сатысында технологиялық жүйе әжептеуiр қызу (ыссы) режимiнде және кескiш күштерiнiң әсерiнен туатын ауытқу ықпалында болады. Қаралтым және тазалау операцияларын өзара алмастыру дәлдiкке жетуде онша көп нәтиже бермейдi. Қаралтым өңдеулерден кейiн iшкi-қалдық тартылыстар әсерiнен майысу деформациялары пайда болады; сондықтан қаралтым және тазалау операцияларын топтап жүргiзiп, олардың арасындағы уақытты ептеп созады; осы уақыт iшiнде iшкi-тартылыстар әсерлерi бәсеңдеп, релаксация (өзгерiс) үрдiсi бiтуге тиiс. Әрлеу өңдеулерiн маршруттың соңына қойып, кездейсоқ ақау қимылдарынан сақтанады. Баяндалған маршрутты құру принциптерi кейде ерекше өңдеу жағдайларына байланысты өзгеруi мүмкiн. Егер өңделетiн дайындама iрiлеу және оның өңдеу беттерiнiң өлшемдерi өте ұзын болмаса, оның жауапты элементтерiн маршруттың басында өңдеуге болады. Машина жасау тәжiрибесiнде концентрациялау принципi деген ұғым кездеседi. Онда дайндаманың бiр орнатуында, барлық қаралтым және тазалау өңдеуiн бiр операцияда жүргiзiп, тетiктi дайын күйiнде кесiп алады; мұндай өңдеу тетiктi шыбықты дайындамадан автоматта жасауда кездеседi.

Егер сызбаның техникалық талабында термиялық өңдеу көзделсе, онда өңдеу маршрутын екi бөлiкке бөледi: термиялық өңдеуге дейiнгi және одан кейiнгi маршруттар. Термиялық өңдеулерден кейiн деформация тууы мүмкiн; оларды түзету үшiн арнайы түзету үрдiстерiн қолданады. Термиялық өңдеудiң кейбiр түрлерi технологиялық үрдiстi қиындатып жiбередi. Мысалы, цементтеу кезiнде тетiктiң керектi бiр учаскелерiн ғана көмiртегiмен сiңiру қажет. Ол үшiн тетiктiң басқа элементтерiн мыстау керек немесе оған арнайы әдiп қалдыру керек.

Өңдеу маршрутының бiрiздiлiгi тетiктегi өлшемдер қою тәсiлiне көп байланысты. Алдын ала өңделетiн беттен, өлшемдердiң көбiнiң қойылуы қажет.

Маршруттағы қосымша операциялар (майда тесiктердi тесу, фаска өңдеу, ойықтар кесу, қабыршықтар тазалау және т.б.) тазалау сатысында жүргiзiледi.

Технологиялық үрдiстердi жұмыс iстеп тұрған зауыттарға жобалағанда, олардың операциялық тасымалдаулары неғұрлым қысқа болуын көздейдi. Ол үшiн бiр станокта жүргiзiлетiн барлық жұмыстарды топтап, сол жұмыс орнында бiтiруге тырысады, мүмкiндi-гiнше тетiктiң жұмыс орнына оралмаған жөн.

Жаппай өндiрiстерде өңдеу құралдары тетiктiң технологиясының бiрiздiлiгiне байланысты орналасады, мұнда тек операция жүруiнiң даналық уақыты, тасқынды линияның тактiсiне тең, не еселi болуы қажет.

Өңдеу маршрутын құруда әрбiр операциядағы станоктың немесе басқа құралдардың моделi мен түрлерiн белгiлейдi.

Маршрут құрудың кейiнгi сатыларында оларды нақтылап, керектi модель, маркаларын, өлшемдерiн, техникалық сипаттамаларын анықтайды. Бұл кезеңнен туған нәтижелердi технологиялық карталарға түсiредi (операциялардың саны мен мазмұны, құрал-жабдықтары және т.б.).

Негiзгi әдебиет: 1 [172-199]; 2 [198-223].

Бақылау сұрақтары:

1. Дайындаманы жасау тәсiлiн таңдау.

2. Дайындаманы өңдеу маршрутын құру.

3. Өңдеу кезiндегi техникалық бақылаулар.

4. Технологиялық базаларды таңдау.