Жа жаттығулары:

1. Спорттық тәсілмен жүру, жүгіру, секіру, ядро серпу, лақтыру (диск, найза, гранат) және көпсайыс

2. Жүгірумен жүру-өмірде көп кездесетін дене жаттығуларының табиғи түрі.

«Стадий» деген атауды әйгілі Геракль қолданған. Ол алғашқы рет табанымен 600 қадам жерді өлшеп, кейіннен «стадион» деп аталған. 192 м 27 см-195 м-ге дейін созылады.

І- олимпиада 1896 ж Афиныда ашылды. Оған 13 елден 311 спортшы 8 түрінен қатысты.

ІІ-олимпиада 1909 ж Парижде Пьерде Кубертэннің құрметіне арналды. 1-ші рет 1936 ж олимпиада алауы жағылды.

Президенттік сынаманың- салауатты өмір салтын насихаттау, халықты өз дене бітімін жетілдіруге және спортпен жүйелі түрде айналысуға тарту және көпшіліктің денсаулығын нығайту (1996).

Дала жарысы дегеніміз- табиғи ойлы-қырлы жерлермен жүгіру.

Пентатлон (5 сайыс)- (192 м 27 см жүгіру, жүгіріп келіп ұзындыққа секіру, диск лақтыру, найза лақтыру және күрес енген).

Кішкене допты лақтыру- қозғалыс үйлесімін дамытуға, көзбен мөлшерлеу және дәлдеу дағдыларын қалыптастырады. Допты алысқа лақтыру кезінде екпіндей жүгіріп келу қашықтығы 15-20 м аспауға тиіс.

Өмір салты- адамның мінез-құлқы, ерік-жігері күш арқылы тұрмыс тіршіліктегі негізгі мәселелерді өзі үшін анықтайды. Адамдардың жеке ерекшеліктеріне тәуелді осы себептердің барлық жиынтығы. Егер өмір салты адамның денсаулығын сақтауға және оны нығайтуға көмектесетін болса, ондай өмір салтын «Салауатты өмір салты» деп атайды.

Күн режимі-тәулік ішінде адам организмінің заңдылықтары мен ерекшеліктерін ескере отырып,қалған уақытта пайдалы қызмет ету үшін(оқу,еңбек және демалыс)ең тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін адам қызметін ұйымдастыру формасы.

Адамның бойы-ағзаның дамуын айқындайтын көрсеткіш.Бойдың өсуі-адам денесінде жаңа клеткалардың пайда болуына және тіндерде,мүшелерде,жалпы дененің барлық бөліктерінде болатын өзгеріске байланысты.Біздің денеміздің ең жылдам өсетін2-кезеңі бар.1)ұрық анасының жатырында жатқан кезде,2)балиғатқа толу кезеңінде.Бойдың өсуін гипофиз бен бүйрекүсті бездерінен бөлінетін гормондар реттеп отырады.Адамның бойы 20-25жасқа дейін өседі.

Баланың әрбір жас кезеңіне лайықты қимыл-қозғалыстар өз кезеңінде жақсы дамып - жетіледі әрі есте жақсы сақталады.Қимыл-қозғалыстың осылай дағдыға айналып,есте сақталуын «қимыл есі» деп атайды.Адамның тіршілігі үшін ең қажетті нәрсенің бірі-«жылу және зат алмасу».Бұл процесстер тіршілік барысында үздіксіз жүріп жатады,ол тек адам қайтыс болғанда ғана тоқтайды.Зат алмасу кезінде ағзаға қоректік заттар мен ауа сіңіріледі,олар жай заттарға ыдырап,соларды клеткалар өздерінің өсуі және жаңаруы үшін пайдаланады.Бұл процестің негізіне химиялық энергияның бөлініп шығып,оның физикалық және жылу энергиясына айналуы жатады.Зат алмасу кезінде:1)Ағзада жаңа клеткалар құрылу үшін жаңа заттар түзіледі;2)Қоректік заттар мен ескі клеткалар ыдырай бастайды.

«Жүре пайда болатын иммундық тапшылық синдромы(ЖИТС).Ғалымдардың ондай микробтар адам ағзасындағы»Гендердің өзгеруі немесе Мутацияның әсерінен» болады деп пайымдайды.Бірнеше жыл бұрын өте қауіпті,өлімге алып келетін-адамның иммундық тапшылық вирусы табылды.Оны 1983жылы француз ғалымы Л.Монтанье ж/е американдық Р.Галло ашты.Вирус адам ағзасына енгеннен кейін,оның аурулардан қорғайтын клеткасы-«лимфоциттерді»зақымдайды.

р/с	Қатысушылар	Диск	Ядро	Найза	Гранат
1	13-14жастағы ер және қыз балалар	1кг	4кг	600гр	500гр
2	15-16жастағы жеткіншектер	1,5кг	5кг	600гр	500гр
3	15-16жастағы қыз балалар	1кг	4кг	600гр	500гр
4	17-18жастағы ер балалар	2кг	7,257кг	800гр	700гр
5	17-18жастағы қыз балалар	1кг	4кг	600гр	700гр
6	12-13жастағылар		2кг	250гр	350гр
7	14-15 жастағылар үшін		3кг	300-350гр	490-500гр

Шаңғы-Қазақстандағы шаңғы спортының даму тарихы (1918 жылы22сәуір)

Дененің ұзындығы (см)	150см	155	160	165	170	175	180	185
Дененің салмағы (кг).	40кг	45кг	50кг	55кг	60кг	65кг	70кг	75кг
Шаңғының ұзындығы (см)	180см	190см	195см	200см	205см	210см	215см	220см
Таяқтың ұзындығы (см)	110см	115см	120см	125см	130см	135см	140см	145см

Волейбол-1895жАҚШ-таВилгельм Морган ойлап тапқан.1964жылы олимпиада ойындар бағдарламасына енгізілген.Ойын алаңы-18х9м тік төртбұрышты құрайды.Доптың массасы-260-280гр,көлемі;65-67см,бір түрмен боялған ,ашық болуы керек.Ойын алаңы;15х7,5м болуы да мүмкін.Тордың ені;1метр,ұзындығы-9,5м болады.

Жас ерекшелігі	13-14жастағылар	15-16жастағылар	17-18жастағылар
Ер балалар үшін	220см	235см	243см
Қыз балалар үшін	210см	220см	224см

Баскетбол-(1891ж,Ақш)Мичсечути штаты докторыДЖеймс Нейсмит ойлап тапқан.Ойын

алаңы;ұзындығы-28м,ені-15м болады.Радиусы180см,5метр80см қашық-та оның ұзындығы