Ақпараттық жүйелерді қарақшылықтан қорғау.

Авторлық құқық шығармашылықпен айналысу үрдісінде туындайды.Бұл құқықты компьютерлік программаларды құрушы, мәліметтер қорын құрыстырушылар иеленеді. Ресми құжаттар,идеялар, әдістер, тәсілдер, концепциялар авторлық құқыққа жатпайды.

Авторлық құқық авторға өзінің шығармашылығына қатысты жеке мүліктік құқық береді. Ол жариялануға, өз шығармашылығының өнімін пайдалануға, өңдеу кезінде кез келген тәсілмен, кез келген формада қолдануға,таратуға, халық арасында көрсетуге, аударуға құқөық береді.

Интеллектуалды меншікке мүліктік құқық басқа адамдарға немесе ұйымдарға контракт арқылы беріле береді. Автордың беймүліктік құқығы мүліктік құқығына тәуелсіз. Бұл оның аты-жөніне деген құқығы, басқаларға қарағанда, ол басқа адамға сатылып, айырбасқа жатпайды.

Программист немесе құрастырушы-фирма өзінің өнімін пайдалануға әбден құқылы. Ақпараттық технологтялардың, жүйелердің немесе интегралды микросхема топологиясының иесі конрактқа сәйкес құқықты өзгеге беру және өз программасының лицензиялық версиясынан немесе ақпаратты өнімнен түскен пайданы пайдалануға құқылы. Алайда, кейінгі жылдарда бірнеше елдерде «компьютерлік пират» деген атау етек жзайып келеді.Бұл сөздің мағынасын қарастыратын болсақ, лицензиясыз программалық һнімді шығарып тарату дегенді білдіреді, бұл еңалдымен авторлық құқықты бұзушылық болып табылады.

Көбінесе төмендегідей құқық бұзушылықтар кездеседі:

• программалық өнімдердің жалған даналарын шығарып, компакт-дискілерге жазу арқылы тарату, заңсыз даналарды қатқыл дискіге орналастырып, сол программалық жабдықтаумен компьютерлерді сату.

• телекоммуникация құралдарымен қоса халықаралық арналар байланысын пайдаланып түрлі ақпараттар тарату.

9. Компьютерлік пираттар программалық өнімнің авторына үлкен зиян келтіреді, сондай-ақ зияндары құқылы пайдаланушы фирмалардың программалық құралдарына да тиеді. Соның кесірінен авторлар жаңа программалық өнім шығару үшін спонсорлық көмектен қол үзеді, ал ол өз кезегінде компьютерлік технологиялардағы прогресті тежейді.

Пираттардан ең соңғы пайдаланушылар да зардап шегеді, себебі, біріншіден, заңды түрде растайтын құжаттары болмағандықтан келеңсіз жағдайларда фирманың техникалық көмегін пайдалана алмайды. Екіншіден, пайдаланушуның әр түрлі компьютерлік вирустарды жұқтыру қаупі бар. Үшіншіден, лицензиясыз өнім программаның толыққандылығына және барлық функцияларының орындалуына кепілдік бермейді.

Авторлыққұқық бұзушылық азаматтық, әкімшілік және қылмыскерлік баптармен жауапұа тартылады.

Кіру рұхсаты шектеулі ақпараттарды сақтау.

Ақпараттық ағымдарды, қол жеткізу тұрғысынан қарастырғанда келесідей 2 топқа бөлуге болады:

• ашық (ақпараттық ортада еркін таратылатын);

• пайдалану мүмкіншілігі шектеулі ( құпиялылықты, конфеденциалдылықты сақтай отыру арқылы ғана таратылатын ақпараттар).

Барлық ақпараттар кез келген жағдайда таратылып, пайдаланылады.

Қазақстан Республикасының конституциясы азаматтарға экологиялық, экономикалық, саси, ғылыми және т.с.с ақпарат көздерін пайдалану бостандығына кепілдік береді, бұл мүмкіндіктер заң жүзінде шектелмеген.

Көру мүмкіндігі шектеулілерге ноу-хау, азаматтар және кейбір сот қаулылары туралы құжаттандырылған ақпараттар, мемлекеттік, коммерциялық, қызметтік құпиялар және т.б ақпараттарға жатады және оларға Қазақстан Республикасының конституциясымен заңды түрде қол сұғуға шек қойылған.