Балалардың ж¦қпалы аурулар

Патогендiк микроағзалармен немесе олардың уытқыларымен қоздырылатын және ауру адамнан дені сау адамдарға берілетін ауруларды жұқпалы аурулар деп атайды.

Жұқпалы процесстiң дамуына денеге микроағзаның еңуi жеткiлiктi емес. Мысалы, зерттегенде, кейбiр балалардың жұтқыншағында дифтерия таяқшасы табылуы мүмкiн, бiрақта балалардың денi сау болады. Осы жағдайды бактериотасымалдау, ал балаларды бактериотасымалдаушы деп атайды. Жұқпалы аурудың дамуы микроағзаның иммунды жағдайына, сезiмталдығына және қоздырғыштың патогендiк әсерiне байланысты.

Ж а л п ы с и п а т т а м а с ы. Балалардың жұқпалы ауруларына қызылша, күл, дифтерия, желшешек, қызамық, мысқыл т.б. жатады. Жұқпаларды “балалардың жұқпалы аурулары “ деп атайтыны - олардың көбiне 9 жасқа дейiнгi балаларда кездесетiнiне байланысты. өте сирек осы жұқпалы аурулар ересек адамдарда да кездеседi.

Ж ұ қ п а л ы а у р у л а р д ы ң н е г i з г i с и п а т т а м а л а р ы:

1. К е з е ң д е р i: жұқпалы аурулар ағымында жасырын (инкубациялық), продромалық, клиникалық белгiлерi даму кезеңi (дер кезеңі), сауығу немесе реконвалесценциялық кезеңдерді ажыратады.

2. Жұқпалар ошағы пайда болу үшін үш құрамдасы болу керек:ауру көзi; берiлу жолдары; тез қабылдағыш ағза.

Негiзгi аурудың көзi және жұқпалы аурудың резервуары - ауру адам, тасымалдаушы немесе жануарлар болып саналады. Ауру адамның ағзасынан патогендi микроағзалар әр түрлi жолдармен тарайды: сiлекей және қақырықпен ауаға түсiп, нәжiспен бөлiнiп, кiр қолдар және шыбындар арқылы. Кейбiр ауруларда микроағзалар қанда немесе ауру мүшенiң бөлiктерiнде болуы мүмкiн. Жұқпалы аурулардың жұғу жолдары да әр түрлi болады: тамақ, су, ауа және шаң-тозаңмен, трансмиссиялы (қан соратын шыбын-шiркейлер) жолымен, қарым-қатынас арқылы. Қарым-қатынас жолының екi түрi бар: тiкелей (денi сау адам ауру адаммен қарым-қатынаста болса немесе оның қолданған заттарымен қолданса) және тiкелей емес (ауру адамның жанындағы күтiм жасайтын адамдар арқылы). Осы жол жұқпалы аурулардың эпидемиялық таралуының ең жиi себебi болады.

Жұқпалы аурулардың көзi болып ауру адам және тасымалдаушылар саналады. Тасымалдаушылардың екi түрi бар: реконвалесценттер (ауырып шыққан адамдар) және денi сау тасымалдаушылар.

Балалардың жұқпаға тез қабылдағыштығы бiрнеше жағдайларға байланысты: баланың жасына, қоршаған ортаға, әлеуметтiк жағдайға.

Балалардың жұқпалы ауруларымен күресу жолында ең маңызды болып егу жолы (вакцинация) саналады. Бала бiрiншi жасында туберкулез, гепатит, полиомиелит, көк жөтел, мысқыл, қызылша сияқты ауруларға қарсы егiледi.

Егуге байланысты жұқпалы ауруларға қарсы ұзақ, төзiмдi қабылдамаушылық пайда болады. Егуден кейiнгi болатын иммунитеттiң (төтемеліліктің) орташа ұзақтығы 4-6 жыл. Тұрақты және ұзақ уақытқа созылатын иммунитет пайда болу үшін ағзада антиденелер көлемі белгілі бір деңгейде болу керек, сондықтан денсаулық сақтау жолында алдын ала егумен (вакцинациямен) қатар ревакцинация (қайталап егу) да бар. Ревакцинация мерзiмi әр түрлi вакциналарға бiрдей емес, олар пайда болатын белсендi иммунитеттiң ұзақтығына байланысты.

Иммундық реактивтiлiгi баланың жеке басының ерекшелiгiне, оның тұқым қуалаушылық және конституциялық құрамы сияқты қасиеттерiне байланысты.

Егуге жататын баланың денсаулығына да бiраз маңыз берiледi. Мешел, гипотрофия, анемия, экссудаттi-катаралды диатезi бар балаларда иммунитет тез жойылады, әлсiз болады. Егуден кейiн бала шаршаса, тоңса - осы жағдайлар да иммунитет пайда болуына жағымсыз әсер көрсетедi. Иммундауға енгiзiлетiн вакцинаның сапасы, енгiзу жиiлiгi, ревакцинациялық мерзiмi, енгiзу жолдары да әсер етедi.

Егулер күнтізбесі

Егулер	0-4 күн	2 ай	3 ай	4 ай	1 жас	1 жас 6 ай	6 жас	12 жас	16 жас
БЦЖ	+
Полиомиелит	+	+	+	+
АКДС		+	+	+		+
АДС							+
АДМ								+
АДС-М									+
Қызылша					+		+
Паротит					+
Гепатит	+	+		+
Манту сынағы қауып-қатерлі топтарда ғана жасалады