3. Молекулааралық өзара әрекеттесу күштері. Алыстан және жақыннан әсерлесу күштері. Күштердің молекулааралық қашықтыққа тәуелділігі.

Екі сфералық молекула арасындағы өзара әрекеттесу Ғ күші молекулалық қашықтықтың r фор. болады.

Екі электронды бұлт-қйылыспайтын қашықта екі молекулао орналасса онда олардың арасында алыстан әсерлесу күші байқалады. Тартылыс күші молекулалық қашықтықтың әр түрлі дәрежесіне кері пропорционал өзгереді және теріс таңбалы

А тұрақты шама, r сфералық молекулалар центрі арасындағы қашықтық

Молекулалар жақындасқанда,олардың электрондық бұлты жанасып,бір бірін бүркуі мүмкін,осы кезде қзара қысқа әсер күші байқалады

№14 билет

1.Сиретілген газдардағы физикалық құбылыстар

Төменгі қысымдарда ыдыстағы молекулалар өзара соқ-тығыспайды, олар ыдыстың қабырғасымен ғана соқтығысады. Бұл жағдайда еркін жүру жолының орташа ұзындығы ізінше екі соқтығы-судың орташа аралығы сияқты ыдыстың өлшемдерімен (биіктігі, ені) және пішінімен анықталады, бірақ ол ыдыстағы молекулалар санына, (молекулалардың сандық тығыздығына) тәуелді болмайды. Газдың мұндай күйін аса сиретілген деп айтады. Айта кететін нәрсе – аса сиретілген газ дегенді, осы газ өте төменгі қысымда екен деп түсінуге болмайды. Мысалы, тастардың өте ұсақ жарықшақтарындағы (өлшем-дері  10^-6см) газ атмосфералық қысымда аса сиретілген болады. Аса сиретілген газдың күйін анықтағанда, ең бастысы (8.7) формула бойынша есептелетін ыдыстың өлшемдері мен еркін жүру жолының орташа ұзындығына қатынасы бірден үлкен болса, онда газ аса сире-тілген болады.

Газдардағы электр разрядтары, газдық разрядтар – электр өрісінің әсерінен газдар арқылы электр тоғының өтуі. Газда металл мен сұйықтағыдай бос зарядтар (электрондар мен иондар) болмайды. Газдар, негізінен, бейтарап атомдар мен молекулалардан тұратындықтан, олар қалыпты жағдайда электр тоғын өткізбейтін диэлектриктер қатарына қосылады. Сондықтан газ ішіндегі электр тоғы қатты өткізгіштер мен электролиттердегі тоққа мүлде ұқсамайтын бір қатар ерекше құбылыстар туғызады. Газ арқылы электр тоғы өтү үшін, оны иондау (яғни оның ішінде жеткілікті мөлшерде зарядты бөлшектердің пайда болуы) керек. Мұндай зарядты бөлшектер кейбір фактордың әсерінен пайда болады немесе газға сырттан енгізіледі; не болмаса электродтар арасындағы электр өрісінің әсерінен пайда болады. Осындай әсерлер нәтижесінде газда электр тоғының пайда болуын газдық разрядтар деп атайды. Газдағы зарядты бөлшектер (заряд тасушылар) сыртқы факторлардың, яғни ионизаторлардың (жалын, рентген сәулелері, термоэлектрондық эмиссия, радиоактивті сәулелер т.б.) әсерінен пайда болса, онда ол тәуелді разряд деп аталады.

Газдағы дербес разряд катодты қыздыру арқылы электрондар шығаруға негізделген термоэлектрондық эмиссия процесінің нәтижесінде де пайда болады. Тәуелді разрядтың дербес разрядқа көшуі газды тесіп өту деп, ал ол көрнеу тесіп өту көрнеуі деп аталады. Біртекті өрістегі тесіп өту көрнеуі – газ қысымы мен электродтар арасы қашықтығының көбейтіндісіне тең (Пашен заңы). Дербес разрядтардың көптеген түрлері бар. Разрядтардың бұл түрлері, ең алдымен, ток жүру нәтижесінде бейтараптанған зарядтарды толықтырып отыратын катодтағы эмиссиялық процестермен анықталады. Токтың тығыздығы аз болғанда (газ мейлінше сиретілгенде) электрондардың катодтан разрядтық аралыққа шығуы оң иондардың катодты атқылауы, фото-эффект құбылысы және метасбильді атомдардың әсері арқылы жүзеге асады. Мұндай разряд солғын разряд деп аталады. Катодтағы ток тығыздығының артуы нәтижесінде разрядтың негізгі сипаттамаларын күрт өзгертетін доғалық разряд пайда болады

2. Энтропия. Энтропияның өсу заңы. Қайтымсыз процестер өтетін оқшауланған жүйенің энтропиясы-ның өзгерісі өте ерекше болады. Дөңгелек қайтымсыз процестерде

қатынас орын алатынын (7.28)-ші өрнек тағайындайды. Бұл мына дер-бес теңдеудің

ж

7.5-сурет

алпылауынан шығады. Бұның өзі Карноның бірінші теормасының сал-дары болады. Мысалы, дене 1-ші тепе-теңдік күйден 2-ші тепе-теңдік күйге қайтымсыз өтетін тепе-теңдік процесті қарастырайық (7.5-сурет, тұтас сызық). Ауысудың қайтымсыз-дығы аралық күйлердің тепе-теңдік-сіз болатынын көрсетеді. Осы қайтымсыз ауысуда жүйенің энтропия-сы қалай өзгереді? Сұраққа жауап беру үшін, жүйені бастапқы күйіне басқа қайтымды жолмен (7.5-суретте пунктир сызық) қайтарайық.

Бұл дөңгелек процесс қайтымсыз, себебі оның бір бөлігі қайтым-сыз болады. Сондықтан, (7.28)-ші өрнек орын табады: .Бірақ бұл интеграл қарастырып отырған дөңгелек процеске былай жазылады:

. (7.54)Бұл өрнектің оң жағындағы екінші мүше қайтымды процеске қатысты, демек . (7.55)

Сондықтан, (7.54)-ші теңдеуді (7.55)-ті ескеріп, мына түрде жазамыз:

немесе .Егер жүйе адиабатты оқшауланған болса, демек жылу көзінен оқшауланған, онда және

,немесе . (7.57)

Осыдан, қайтымсыз процестер өтетін адиабатты оқшауланған жүйе-нің энтропиясы өседі.

Сонымен, оқшауланған жүйенің энтропиясы немесе тұрақты, немесе өседі.

Энтропияның ең маңызды ерекшеліктерінің біреуі болып – қай-тымсыз процестердегі энтропияның өсу заңы болады. Қайтымды про-цесс деген идеал процестің ұғымы болады. Қайтымды процестің кез келген кезеңінде жүйе тепе-теңдік күйде болуы қажет. Тепе-теңдік орнығуға уақыт керек, сондықтан процесс қайтымды болу үшін, ол өте баяу, тіпті шексіз баяу өтуі қажет, мұндайды нақты жағдайда жүзеге асыру мүмкін емес.

Кез келген қайтымсыз процесте энтропияның өсуі шексіз емес, ол тек сол жүйеге қатысты белгілі максимал мәніне дейін жетеді. Энтро-пияның осы максимал мәні жүйенің тепе-теңдік күйіне сәйкес келеді. Қалай жүйе тепе-теңдік күйіне жетеді, солай күйінің барлық өзгеріс-тері сыртқы әсерсіз тоқталады.

Сондықтан, күй функциясы ретінде энтропияның энергиядан маңыз-ды айырмасы бар. Энергия жасалмайды, жойылмайды, энтропия бар-лық тепе-теңдікке өтетін процестерде үздіксіз пайда болады. Бірақ, пайда болған энтропия еш уақытта жойылмайды: энтропияның кемуі-мен өтетін кері процесс жүрмейді.

Қайтымсыз процестердегі энтропияның өсу заңын термодинами-каның екінші бастамасы деп атайды.