28. Звычаі і абрады, што суправаджалі развод

У старажытныя часы развод дапускаўся толькі ў некаторых выпадказ. Заканаўчыя нормы скасаванне шлюбу ўзіклі з прыняццем хрысціянства. Свецкія ўлады шмат разоў рабілі спробы ўяшацца ў справу рэгулявання шлюбу. Прызнавалася толі некалкі прычын: здрада жонкі. Кодэкс распута з’яўвіўся ў 12-13 стст.. Згодна з ім, муж мог пакінуць жонку, калі яна здрадзіла яму, ці калі яна спакушалася на яго жыццё. Жонка магла пайсці ад мужа, калі ён адвінаваціў яе безпадстаўна ў здрадзе, ці замазнуўся на яе жыццё. Гэта царкоўны развод.

Роспут – самавольны развод. Супраць роспутаў, што здзяйсцнялі мужчыны існавалі нормы пакарання ва ўаставе князя Яраслава. Першы афіцыйны развод зафіксаваны паміж Уладзімірам і Рагнедай.

Адзначаецца, што екаторыя жанчыны хадзілі ў прочкі некалькі разоў а год.

Упрочкі збягалі таксама і дзеці, але гэта было вельмі рэдка. Дзеці збягалі да дзядзькі.

29. Абрады і звычаі, што суправаджалі провады ў войска

30. Традыцыйныя гульні дзяцей XIX-пачатку XX стст

Гульні садзейнічалі фізічнаму, маральнаму развіццю, і сацыялагічнаму уваходжанню ў грамадства. У айчыннай і зарубежнай навуцы існуе некалькі касіфікацыяў гулльяў. У аснову струткурыравання паклалі прынцы арганізацыі гульні, месца правядзення і мэтавыя ўстаноўкі. Беларускі этнограф Еўдакім Раманаў на інтэлектульаныя і фізічыя, у залежнасці ад іх задач.

Барташэвіч вылучае гульні для фізічнага выхавання і разумовых здольнасцей. Вялікую ўвагу ввучэнню гульняў надавалі Шэйм, Нікіфароўкі, Раманаў, Доўнар-Запольскі і інш. Шэраг гульняў таго часу захаваліся да нашага часу. Традыцыйныя дзіцячыя гульні былі накіраваны на мадэліраванне жыццёвых сітуацый. Былі распаўсюджаны імітацыйныя гульні – ўзнаўленне розных жыццёвых сітуацый.

Важную ролю адагрфвалі традцы, абрады і вераванні беларусаў, якія наклалі адбітак на гульні. Некаторыя культавыя і бытавяя абрады паслужылі сюжэам для народных гуьня – яшчар, зязюля, жаніцьба цярэшкі, страла і інш. Важнуюролю ў развіцці дзяцячых гульняў адыгралі гістарычныя падзеі і звычаі, якія адыйшлі ў мінулае – жану красць.

Існуе 2 тыпа перймання кульутрнага вопыту – праз старэйшае пакаленне і ад сваіх аднагодкаў. Гульні адбываліся на шырокіх прасторах. Вялікую ролю адыгрывалі вераванн і элементы, звязаныя з распаўюсджваннем сельскагаспадарчых заняткаў – пячэнне хлеба, пастух і авечкі, у каноплі.

Набор цацак быў невялікі. Набывалі іх вельмі рэдка ў краме. Рабілі самі. Валялі з воўны. Вязалі клубкі. З макавых галовак рабілі паграмушкі. Любімымі цацкамі былі пасвірэлкі (свістулькі).

У 19 ст. існавалі правілы прыёма дзяцей у гурт (ініцыяцыі). Гульні былі датэрмінаваны па ўзросту. Гуляць дзеці пачыналі з ўзроста немаўлята. Белрусы мелі своеасаблівую шкалу пешчання. З маленькімі дзецьмі абыходзіліся вельмі пяшчотна.

Найбольш старажытныя гульні дзяцей былі звязаны з паляваннем, і ўзыходзяць да рытуальных скокаў, у я кіх члавек імітуе паводзіны жывёл і птушак – воўк, карушн, мядзведзь, гусі, каза, журавель, горліца і інш.

Многія гульні заснаваны на працоўных працэсах – проса, лён. Мак, рэдзька і інш. У будучым, яны переаслі ў карагоды.

Назіралі за зборам і гульнёй дзяцей з жывёламі. Лічылася, што будзе добры ўраджай. Калі будавалі печку – то патрэбна было чакаць пажара.

У гульнях выкарыстоўваліся самаробныя прылады. Гульні звязаны з гісторыяй і культурай народа, бытам сям’і і г.д. Гульні былі не толькі сацыяльна, але і нацыянальна дэтэрмінаваны.

Гульні маглі змяняцца ў залежнасці ад пэўных абставінаў. З наыходам вянсы, пачыналіся гульні на паветры – кулянне праз галаву, качанне і г.д. Летам гулялі ў жмуркі, хованкі, кулюкушкі і г.д. Узімку гэтыя гульні паўтараліся ў хаце (жмуркі, слепакура, кура, дуб і г.д.).

Для гульні дзеці выкарыстоўвалі розныя расліны. Хлопцы – пер’е, дзўчыны – пацеркі. Месцамі гульняў былі вясковыя прасторы. Адбівалася ў гульнях і грамадскае жыццё. Адлюстраванне ў назву (у старасту, ва ўрадніка, гуляць ў папа, у пана, у жабракоў, у рэкрутаў, у цыганоў). Змест гульняў знайшоў адлюстраванне і іншыя бакі жыцця селяніна (у свята, у вяселле). Любімай гульнёй хлопчыкаў – падлеткаў была гульня ў біткі (бабкі).

Вясковыя дзеці добра ведалі і зімовыя гульні. Рабілі санкі.

Шмат народных гульняў суправаджалі народныя абрады. На Юр’е гулялі ў Тура, свінку, ваўка і авечку, мужа і жонку і г.д. Назвы, тых, хто гуляў ўтвараліся ад гульні.

Жаніцьба цярэшкі.

Своеасаблівая “рэпетыцыя” шлюба.

Гульні моладзі.

Вытокі вялікай колькасці ляжыць у абрадавай паэзіі. Гуканне вясны.

Цэтральнае месца срод гульняў і абрадаў займала купальскае вогнішча. Прыганне праз вогнішча – сімвал ачышчэння.