43. Қытай экономикасының болашақ дамуына әсер ететін факторлардың қайшылығын атап, түсінік беріңіз

«Капитализм – адамды адам қанайтын қоғам»–деп түсіндіретін Қытай коммунистері 80 жылдардағы Дың Шиаупиң реформасы кезінде өздерінің базар (рыйнок) басқару жүйесін «Қытайлық ерекшелікке ие базар шаруашылығы» деп атаған болатын.  Бұндай базардың басқа капиталистік елдерден артықшылығы қанау болмайды деп сендірген.  Әлемдік базардан мықтап орын алған Қытай кәсіпкерлігі шынын айтқанда, Батыстың базар басқару жүйесін орынды пайдаланды. Десе де соңғы 5 жылдың ішінде  Қытай экономикасы жан-жақтылы қысымға ұшырады

Біріншіден, шет елге қоныс аудару әрбір қытайдың арманы. Олар әдетте кезкелген шет мемлекеттің тұрмыс өресін  Қытайдан жақсы деп есептейді. Бұл Қытай үкіметінің жымысқы саясаты болуы да мүмкін, себебі олар азаматтарды шет елге көптеп жіберу арқылы ел мүддесін қолдайтын іскер топтың қалыптасуын көздейді. Оның үстіне бұл жағынан қытайлар жемісті жұмыс жасады. Мысалы, Индонезия, Малайзия, АҚШ қатарлы елдерде табысқа жеткенін айта кету керек. Онсыз да сыймай жатқан адамды экспортқа шығару экономикалық жақтан да тиімді болады дегене дәме жоқ емес. Керісінше соңғы 10 жылдағы Қытай азаматтарының шет елге қоныс аудару барысы тым қарқынды болды. Тіпті, Қытай экономикасының дамуына да ықпал етуде.

1.  Қытайдан негізінен 80% бай азаматтар мен 90% ақшалы шенділер қоныс аударуда. Міне, бұл көптеген Қытай азаматтарының ақшасын шетел банктеріне аударуына себеп болды. Осылайша шетел инвесторларына аққан ақша мен бірге Қытай азаматтарының да ақшасы шетелге ағып, Қытай юанының құнсыздануына әкеп соқтыруда.

2. Жылына  300 мыңнан астам Қытай студенттері  шет елден білім алуға аттанады. Әрине олардың  басым саны жеке қаржыларымен оқыйды да, сол оқыған елінде қалуға тырысады. Осылайша  қытай дарындылары шетелге сіңуде. Сонымен күллі жұрт Қытайды алып зауыт  пен базар ретінде таныды. Тіпті, шетелден қайта оралған қытайлар елдегі тұрмысқа төзе алмады.

Екіншіден, биліктің жоғары жігіндегі жемқорлық асқынды. Тұрмыс өресінің төмендігі қытайлардың отаншылдығын әлсіретіп ғана қоймай, мемлекеттік мүддені жеке пайдасына пайдаланатын топ қалыптасты.  

Үшіншіден, Қытайлар бақытты өмір сүруді – ақша табу  немесе билік ұстау деп түсінуде. Көзсіздікпен ашылған байлық, адамгершіліктен асқан сауда түрлері мен пайдасыз, жалған өнім  «Жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтай» қаптады. рухани тірек пен Адамдықты дәріптейтін діннің шектелуі халықтың азғындауын жеделдетіп жіберді. Осылайша ақша табудың жолына барлығын құрбан еткен жаңа қытайлар өсіп шықты.

Төртінші, Қытай қарттар мемлекетіне айналуда. Қара жұмысты қақыратып істейтін қытайлар буыны қартайды. Ал жалғыз өскен өзімшіл жастар буыны қара жұмысқа бармасы анық. Сонымен ұлт пен ұрпақ арасында сызат қалыптасты. Оның үстіне шамасы келсе шетел асуды армандайтын қытай жастары әлпештеген ата-анасына қарайласуды азайтып барады. Міне, бұл 5000 жылдық тарихы бар қытайдың соңғы 10 жылдағы «Рухани табысы» болмақ.

Бесінші, Қытай дінсіз мемлекет. Бұл өте қорқынышты трагедияның белгісі. Рухани азып, мәдени тозған ұлт бәрібір құрып жоғалады.

Алтыншы, Қытайлар тарихта құлданған ел. 2000 жыл шүршіттерге бодан болып, 1911 жылы тәуелсіздік алғанын ескерген жөн. Оның үстіне Шыңғысханның империясының құрамында және Қидандардың қол астында болғанын тарихтан білеміз. Тіпті, «қытайдың» өзі Түркі тайпаларының атауы, ал қытайлар өздерін хан ұлты деп атайды. Демек Тарихи құлданған халық сол жолына қайта түсуі мүмкін. Онсыз да инвесторды аямай тартқан Қытай елі қазірде шетел байларының зауыттары мен жұмыс алаңына айналып қалды. Жер мен байлықты сүліктей сорған шетел компанияларының Қытай жұмысшыларын азғантай жалақымен алдап отырғанын қытайлық сайттар ашық жазып жүр.

Бұл туралы АҚШ-тың мемлекет хатшысы, бұрынғы президенттің әйелі Хилари Клинтон жақында, Гарвард университетінде оқыған дәрісінде, Қытай болашағы жөнінен болжам жасап, 20 жылдан кейін Қытай дүниедегі ең кедей мемлекетке айналады деген кесім жасап, оған жоғарыдағы бірнеше дәлелдерді қоса келтірген.