2.2. Кедендік зертхана қызметінің халықаралық тәжірибесі

Қазақстан кедендік зертханасының қалыптастыру және дұрыс жұмыс істеу үшін шетелден кедендік зертхана қызметін зерттеу қажет болды. Ең тәжірибелісі АҚШ кедендік қызметінің зертханалар жүйесі, оның ішінде 6 зертхана зерттеу орталығы бар. Бұл жерге Нью-Йорк кедендік зертханасы жатады, аймақтық кедендік зертханалар, мына қалаларда Сан-Франциско, Чикаго, Саванна, Новый Орлаен, Лос-Анджелес сонымен қатар ғылыми қызмет және кедендік зерттеу орталығы. Бұл зерттеу орталығы арнайы ғылыми зерттеулер тауарларды топтастыру және коммерциялық жасандыны анықтау жүргізеді. Ғылыми-зерттеушілер жаңа әдістер және құрылғылар ойлап табуда, қиыншылықтар жиынтығын, кедендік операциялармен байланысты. Бұл аынқтама кең ауқымды тауарлар пайда болу және патенттер, авторлық құқық білім меншігін бағалау.

Зерттеу Орталығы жұмысына, сонымен қатар басқа мемелекеттік ұйымдармен, шетелдік кеден және әскерлердің технологиялық бөлімдерімен техникалық ғылым айырбасы болады. Орталық сонымен қатар журнал басып шығарады әр түрлі мемелекеттерде тарайды: «The Customs Laboratory Bulletin». Аймақтық зертханалар және зерттеу орталығы тауар өндірген мемлекетті аынқтау үшін көп сараптама жүргізеді. Тауар өндіруші мемелекет шешуші фактор болып саналады тасымалданатын тауар үшін эмбарго, квота, тауар маркасына талап анықтаған кезде. Сонымен қатар, кедендік зертханалар жеке фирмалармен бірігіп маңызды рөл атқарады, білім меншігін қорғау нәтижелі программа болды, оның ішінде сауда белгілері, авторлық құқық, патенттер.

80-ші жылдар басында АҚШ кедендік зертханалары өз көңілін электроника, программалық қамтамасыздандыруға, интегралды кестелер және т.б. аудара бастады. Бірақ электроника – жалғыз бетбұрыс емес, басқа да зерттеулер өз ішіне фармацептикалық өнімдер, люменесцентті шамы, жасанды тауар (мысалы, сағат және иіс су) жатады.

Технология дамыған сайын биотехнология генетикалық инженерия, суперөткізгіш, жоғары жиілікті теледидар пайда боды. Бұның бәрі қатты дамыған қуат және зертхана мүмкіншіліктерін қажет етеді.

Америка кеден зертханалары АҚШ-тың кедендік қызметін ақпаратты кинетикалық құрал-сайман және зерттеу ғана болып қоймай, көптеген кедендік процедура көзі, арнайы білімді қажет етеді.

Германия сараптама қызметінде зор мүмкіншіліктерге ие.1823 ж. мұнда аймақтық басқару бұйрығымен Кельн қаласында король бөлмесінің бұйрығымен Фридрих Вильгельм Прусскийдің Рейн ауданында салықтық тәртіп фундаментін салды, сол кезде Негізгі салықтық корольдігі шетел заттың зерттеу үшін пайда болды.

1902 жылы Кельн қаласында кедендік техникалық сараптама мекемесі ашылу жылы болды (ZPLA) кейіннен аймақтық зертхана ретінде, бір негізгі ревизоры және бір химигі бар.

Бүгінде ZPLA 80-ге жуық қызметшісі бар, ол ғылыми бөлім және кедендік технологиялық бөлім, басқаратын бөлім бастығы. Жалпы ZPLA бір адам басқарады, ол бірыңғай кедендік топ басшысы және бастапқы қаржыландыру басқару болып табылады.

ZPLA келесідей сараптама түрлерін орындайды:

• органикалық емес заттың зерттеу және сараптау және оларды кедендік төлем бойынша топтастыру;

• фармацептикалық тауарларды зерттеу;

• химиялық органикалық заттарды зерттеу экспорт бақылаушы қолып қойды, экспортқа сыртқа шығуға болмайды;

• наркотикті зерттеу, керосин, кокаин, гашиш және емдеу дәрілері, наркотик туралы заңға қарайты. Бұл салады 2000-ға жуық сараптама өтеді, олар бірнеше мың жалқы зерттеулер жүргізеді;

• арақ сусындарын зерттеу және ойнақы шарап, арақ және сыраға кедендік салық қантқа байланысты салық алуды зерттеу;

• қантқа салынған салықты алуға байланысты зерттеулер.

Турцияда кедендік зертханаларда тауардың баға деңгейін анықтау үшін физикалық және химиялық зерттеулер жүргізеді.

Корея Сеулда өзінің ОКЗ-сы бар және төрт кедендік зертхана Пусан, Тигу, Инчеон, Кампо да бар, олардың жұмысы рапорт және импорт тауарлар үшін топтастыру тапсырмаларын орындайды, сонымен қатар наркотик сараптамаларын және басқа да тасымалдауға тыйым заттарды зерттейді.

Финляндия бір кеден зертханасы бар. Алайда зертхана тек кедендік тапсырмаларды емес, сонымен қатар Қазақстандағы аналогиялық Санэпинадзор және сертификаттау, стандарттау Орталығы.

Ресейде кедендік зертхана тарихы жүз жылдық шаманы асып кетті. Алғашқы Ресейге тасымалданатын сапасыз шетел 16-ғасырда Иван 4 кезеңінде соның ішінде Новоторго Устанда тиісті нұсқаулар бар.

Келесі аса елеулі бөлік Ресейде сапасыз тауарларды кіргізуді арашалауды орнату петрлік кезеңге жатады.

1895 ж. Кедендік салым Департаментінде Баға бөлімі пайда болды, өзінің кедендік зертханасы болды, арнайы білімі бар 12 адам жұмыс істеді.

1906 ж. қылмыстық іс жағдайында арақ сусындарын оған тиісті жасалу дәлелдемесіз қылмыстық іс болып табылады, ал шындық зертханаларында анықталады.

1919 ж. «Кедендік жаршысы» журналдарында мынадай мағлұмат сыртқы тауарайырбастау кедендік бақылаудың негізгі басқаруында кедендік зертхана маңызы туралы айтылған, ол жерде жеткілікті түрде шетелдік сапасыз тауарлардың отандық сауда-кәсіпті қорғау сұрақтары талқыланды.

Сараптама мекемелері әрбір мамандар және сараптаушыларға қызмет әдістемелері болу керек, олардың жауапкершілігін және міндеттемелерін анықтайтын, білімге және кәсіби дайындығына ғылыми-техникалық біліміне және тәжірибесіне сұраныс.

Тәжірибе дәлелдеген, сараптама жүргізуге қажетті шарттар тек қана арнайы мекемелерде ғылыми-зерттеу институттарда кедендік зертханаларда болатынын дәлелдейді.

1990 ж. №258 Гу ПКССР 29 қазан бұйрығымен кедендік қызметі сараптама ұйымдастыру мақсатында және кедендік сараптама жүргізу жұмыстың Мәскеуде Орталық кедендік зертхана ашылды (ГТЛ) кейіннен Ресей ГТК сараптама-зерттеу мәселесіне жүйелендіру қолға алынды. 1993 ж. РФ кедендік кодексі заң жүзінде кедендік қызмет жүргізуін іске асыру құқылығын көрсетті. Ресей ГТК коллегиясы программалық концептуалдық, организациялық және нормативты-әдістемелік құжаттар пакеті осы мекеме жүйлерін дамытуға өз үлесін қосты. Келешекте ГТЛ-ден басқа кедендік сараптама-зерттеу орталығы, рөлін атқарушы, Санкт-Петербургте, Нижний Новгородта, Брянскте, Ростов-на-Донда, Уфада, Екатеринбургте, Новосибирскте, Иркутскте, Владивостокта аймақтық кедендік зертханалар жасалынды және жұмыс істеді.

2002 ж. ГТЛ Ресей ГТК құрамындағы Орталық сараптама-қылмыстық кедендік басқаруға ауысты, ал аймақтық кедендік зертханалар - сараптама-қылмыстық қызмет (СҚҚ) РТУ құрамына ауысты.

Мысалы ретінде сараптама-қылмыстық қызмет жағдайын қарастырайық, ол жерде ұйымдастырудің негізгі принциптері және олардың қызметі көрсетілген.

Жалпы жағдайы

СҚҚ – Ресей ГТК АКБ сараптама-зерттеу бөлімі болып табылады.

ОСҚКБ СҚҚ ұйымдастыру-әдістемелік басқару сараптама-зерттеу

Қызметін жүзеге асырады, ал қаржыландыру, материалдық-техникалық қамтамасыздандыру және кеден органлерімен жедел байланыс – Аймақтык кедендік басқару (келесіде - Басқару), құрасына СҚҚ кіреді.

ОСҚКБ нұсқауымен СКҚ-ні құру, өзгерту және жою Ресей МКБ жүргізеді. Басқарумен келісімде, СКҚ аймағында орналысса.

Өз қызметінде СКҚ РФ кедендік кодексіне сүйенеді, Ресей Федерациясынан басқа да заң щығару актілерімен, Ресей МКБ нормативты актілерін қосқанда нармативты-техникалық құжаттары бар және әдістемелік зерттеулер және сараптамалар тауарлардың, Ресей Федерация қатысымен мемлекет аралық келісімге сай, және нағыз жағдайына байланысты СКҚ заңгер тұлға болып табылады, гербілі баспасы бар, штампы, сонымен қатар өзбеттік бланкілері өз атауымен, қазіргі есептері федералды бюджетке және арнайы құрылғыларға сай.

СКҚ негізгі мақсаттары:

• кедендік органлердің сараптамамен қамтамасыз етуін ұйымдастыру, егер

кедендік зертхана олардың қызмет аймағында орналасса;

• кедендік мақсатта сараптама және зерттеулер жүргізу;

• сараптама құрылғыларын қамтамасыздандыруды және әдістерді пайдалану;

• сұрақтары бойынша кедендік органлерге әдістемелік көмек;

• сараптама-зерттеу мекемелер жұмысына қатысты нормативі құжаттар, сұрау пособияларымен әдістемелік нұсқау, әдістеме, ақпарат материалдарын дайындауға қатысу;

• тауарлы номенклатура және тауардың пайда болуы бөлімдеріне нормативті әдістемелік, тәжірибелі және техникалық көмек көрсетеді;

• кедендік зертхана жүргізген, зерттеулер және сараптамалар бойынша

мәліметтерде жинау және санауды жүзеге асырады, ОҚККБ ақпаратты

бірыңғай мәлімет банкасы құру үшін көрсетеді, сонымен қатар тауардың

эталонді үлгілерін жынтығын құрады;

• кедендік бақылауды жетілдіру іс-әрекеттерін жүзеге асыру және

ұйымдастыруға қатысады, ол сапасыз, жасанды тауарларды өз қызметі

аумағындағы (аса қауіпті, улы заттар, наркотиктік, биологиялық және

химиялық шикізат, наркотик жасау үшін) кіргізетін тауарларды ресейлік

тұтынушылар көзқарасын қорғау үшін анықтайды және шеттетеді;

• Ресей Госстандартына сай тауарларды сертификациялау және зерттеуді

жүргізеді;

• әр-түрлі ғылыми зерттеулер, әр-түрлі тауарларды зерттеу әдістерін

жасау, кедендік бақылаудың кедендік ұйымдастыру мақсатында, қазіргі

талқылау құрылғылары және техникалық бақылау құрылғылары,

статистикалық және ақпараттық-семантикалық қамтамасыздандыруды

жетілдіру,сараптау мәлімет базаларын және сараптау зерттеу

мекемелерінің басқа да бағыттарын пайдалану;

• СКҚ құрылғыларын және құрал-саймандарын метрологиялық

қамтамасыздандыруды жүзеге асырады;

• Ресей МКБ ғылыми-әдістемелік семинарлар кедендік сараптамаға

қатысты жұмыстарды ұйымдастыруға атсалысады, Рсей МКБ сараптама

мекемелерінің арасындағы тәжірибе алмасу жұмыстарын жүргізеді;

• СКҚ аумағында қызмет ететін сараптама қызметімен байланыс және

қарым-қатынасты жүзеге асырады, сонымен қатар Ресей МКБ және

ОСКҚБ рұқсатымен шетелдік мемлекеттер сараптама мекемелерімен;

• СКҚ жұмысшыларын жұмыс тәжірибесін арттыру мақсатында қайта

дайындау, дайындауды ұйымдастырады, сонымен қатар қызмет

тұлғаларын бөлімдердегі тауар номенклатурасы және тауардың пайда

болуы және РФ кедендік органлерінің басқа да бөлімдерідегі жұмыс

тәжірибесін арттыру;

• СКҚ дамыту және басқаруға кететін қаражатты жоспарлауды іске

асырады, СКҚ басқаруға кететін шығын көрсеткішін бақылауды

қабылдауға ұсыныс береді;

• бухгалтерлік есеп және есеп беруді іске асырады, Басқаруға есеп беру;

• СКҚ қоғамдық базасын және материалды-техникалық базасын дамыту

жоспарын қабылдайды, жұмысшылар үшін қажетті жұмыс жағдайын

жасайды.

Сараптама жүргізудің маңызды ерекшелігі объективті көзқараспн қараған кезде пікірлерідің қарама-қарсы болған жағдайындағы әр бір жақтың тәуелсіз болуы. Осыған байланысты кедендік ведомствалық сараптама, сонымен қатар кедендік сараптама Ресей МКБ жүргізетін сараптама-қылмыстық қызметі толық тәуелсіз ретінде саналмайды.

Қасиеттер жиынтығын жүзеге асыру үшін, кедендік органлерге жүктелген, ең алдымен кедендік бақылау тауарларды тіркеу және көліктерді тіркеу кезінде, СЭҚ қатысушы мемлекеттер шекарасынан өтетін кезде жүзеге асырады.

Бұл қасиеттер кедендік органдарға жүктелген, өйткені кедендік шекарадан тауар және көліктер тасымалданғанда бір жерде, бір органда барлық шешімі қабылдауға өткізілетін тауарлар туралы және ол тауарларды өткізуге мүмкіндік бар. Құжаттарда бар мәліметтерді тауардың мәліметтерімен салыстыруға болады, кездейсоқ немесе қасақана мәліметтердің ұқсас болуын тіркеуге болады, қателерді түзетуге және мемлекетке тиер зақымдылықты алдын алу, қателерді түзетуге, кедендік ережелерді және заң бұзу жағдайын анықтау, сол іске қатысты тұлғаларды анықтау, заң бұзушылық заң жүзінде сипаттама беру.

Кедендік зертханалары совет үкіметі кезінде бірінші болып, Қазақстан, Өзбекстан, Белоруссия, Армения, Грузия, Тәжікстанда басқа балтық елдерінде пайда болған. Олар кеден органдары қызметінде жоғарғы тиімділікті көрсетті.