• Zagadnienie przedmiotów idealnych

• skrajny realizm pojęciowy,

• umiarkowany realizm pojęciowy,

• konceptualizm,

• nominalizm

Podstawowa charakterystyka transcendentaliów

• Każde transdentale musi posiadać własne znaczenie, lecz odnosić się do tego samego desygnatu

• Transcendentalia różnią się pojęciowo, a zasadą ich różnicy jest to, co w bycie

• Transcendentalia są eksplikacją niejasnego pojęcia bytu

• Transcendentalia są zakresowo wymienne

Transcendentalia

• byt -to że jest

• rzecz - „każdy byt jest tym czym jest • zasada tożsamości p tylko wtedy gdy p

• odrębność byt jest odgraniczony od innych bytów , jest zamknięta w sobie , ma granice swojej bytowości zasada wyłączonego środka p lub nie p

• jedność Byt nie jest niebytem niepodzielność bytowa zasada niesprzeczności nieprawda że p i nie p

• Prawda - odniesienie do władzy poznawczej

• Dobro odniesienie do władzy pożądawczej

Cztery przyczyny Arytotelesa

• przyczyna formalna - forma lub istota rzeczy

• materialna - to z czego dana rzecz jest zrobiona, marmur, drewno, ciało zwierząt

• sprawcza lub poruszająca to od czego pochodzi zmiana i ruch,

• celowa - cel lub przeznaczenie rzeczy i działań, jest tym dzięki czemuś każda rzecz jest lub staje się tym czymś, dobro każdej rzeczy

Determinizm

• pogląd zakładający istnienie we wszechświecie uzależnienia stanów późniejszych (skutków) od wcześniejszych (przyczyn),

• ponieważ między zjawiskami zachodzą stałe związki przyczynowe (zasada powszechnej przyczynowości)

• Stanowi podstawę sformułowania teorii nauk przyrodniczych i społecznych

Determinizm

• pogląd zgodnie z którym każde zdarzenie można by przewidzieć, gdyby się znało wszystkie prawa natury i wiedziała dostatecznie dużo o jej wcześniejszych stanach, by móc posłużyć się tymi prawami w przewidywaniu.

Determinista twierdzi, iż nikt nie „może" rozbić nic innego niż to, co faktycznie zrobił.

• „Tak więc, jeżeli ktoś jest deterministą w kwestii postępowania człowieka, to sadzi, że - teoretycznie - już w przypadku zapłodnionej komórki można by w zasadzie, znając wszystkie sytuacje w których rozwijająca się w niej Istota ludzka znajdzie się w życiu, przewidzieć, jakiego rodzaju człowiekiem będzie ona w każdym stadium swego życia, co zrobi i co pomyśli w dowolnym momencie "

Teoria poznania

epistemologia , gnozeologia

dział filozofii zajmujący się prawdziwością i prawomocnością poznania

Klasyczna koncepcja prawdy

• Veritas est adaequatio rei ad intelektus

• treści zjawiska musi być podobna do treści myśli

• myśl jest prawdziwa gdy stwierdza, że jest tak i tak i tak właśnie jest

Nieklasyczne definicje prawdy

• twierdzenie prawdziwe – to tyle, co twierdzenie, które czyni zadość kryteriom ostatecznym i nieodwołalnym

• koherencyjna teoria prawdy

prawda to zgodność myśli miedzy sobą, zgodność z innymi tezami uznanymi za prawdziwe

• utylitarystyczna koncepcja prawdy

zdanie jest prawdziwe jeżeli sprawdza się w działaniu

sceptycyzm

• (od gr. skeotyikos = wątpiący)

• stanowisko odrzucające możliwości osiągnięcia pewności w dziedzinie poznania teoretycznego bądź praktycznego

„Tropy” sceptyków argumentacja przeciw możliwości poznania

Pirron 376-286 p Ch.

• Nie znamy natury rzeczy

Powinniśmy

powstrzymywać się od sądów o nich

To da nam spokój ducha

a więc i szczęście

Kartezjusz

• Rene Descartes (ur. 1596 – 1650)

Dwa typy substancji

• Res cogitans

• rzecz myśląca – dusza, świadomości jaźń

• Res extensa

• rzecz rozciągła – materia, świat fizyczny

Zagadnienie źródeł poznania - pierwsze rozróżnienie

• natywizm (genetyczny racjonalizm) i genetyczny empiryzm

• natywizm - niektóre nasze pojęcia i przekonania są nam wrodzone w tym znaczeniu że umysł nasz jest tak urządzony, że takie właśnie a nie inne pojęcia musi utworzyć, do takich właśnie a nie innych przekonań dojść musi - niezależnie od tego co dostarczają mu zmysły

• empiryzm genetyczny - umysł ludzki jest nie zapisaną tablicą (tabula rasa), dopiero doświadczenie wypisuje na niej swoje znaki nie ma niczego w umyśle czego nie byłoby w zmysłach

Zagadnienie źródeł poznania - drugie rozróżnienie

• aprioryzm i empiryzm

• w sporze tym chodzi o to jaką rolę w naszym poznaniu odgrywa doświadczenie

• empiryzm wszelkich odcieni przyznaje doświadczeniu dominująca rolę w poznaniu

• apriorym natomiast podkreśla rolę tzw. poznania apriorycznego tzn. poznania od doświadczenia niezależnego

Stanowiska skrajne

• aprioryzm skrajny: tylko rozum, a nie doświadczenie zaznajamia nas z rzeczywistością (był obecny właściwie tylko w starożytności)

• empiryzm skrajny: wszelkie uzasadnione twierdzenie musi się opierać bezpośrednio lub pośrednio na doświadczeniu nawet twierdzenia matematyczne, czy naczelne tezy logiki są tylko indukcyjnymi uogólnieniami twierdzeń jednostkowych

stanowiska umiarkowane

• (empiryzm i aprioryzm) stwierdzają, że istnieją twierdzenia, które mają pełne uprawnienie do zaistnienia w nauce, a które mimo to nie opierają się na doświadczeniu czyli są twierdzeniami a priori

Stanowiska umiarkowane cd.

• umiarkowany empiryzm uznaje za uzasadnione tylko takie zdania nieempiryczne, które wyjaśniają sens zawartych w nich terminów tzw. zdania analityczne

• aprioryzm umiarkowany twierdzi, że istnieją uprawnione twierdzenia apriori, które nie są zdaniami analitycznymi bo mówią coś o świecie są to tzw. zdania syntetyczne a priori

Kant Proces poznawczy przebiegający według transcedentalnych praw Rozumu

Racjonalizm i irracjonalizm

• racjonalizm - stanowisko głoszące rozumność, czegoś, uznające zasadniczą rolę (wartość) rozumu w różnych dziedzinach: bytu, wiedzy, działania a także postawa dopuszczająca jedynie przekonania lub decyzje spełniające określone warunki racjonalności

• irracjonalizm – stanowisko negujące lub ograniczające zasięg (wartość, rolę) rozumu w różnych dziedzinach bytu, poznania, działania oraz postawa dopuszczająca lub akcentująca przekonania pozbawione racjonalnego uzasadnienia.

Nauka

• Zorganizowany proces poznawczy prowadzący do konstruowania teorii

• Zespół teorii dotyczących określonej dziedziny rzeczywistości i spełniających warunki metodologiczne co do precyzji pojęć, uzasadniania twierdzeń etc.

Warunki naukowości

• Poznaniem naukowym jest treść myślowa, która jest

• Intersubiektywnie komunikowalna

• tzn. daje się drugiemu zakomunikować w słowach rozumianych dosłownie tj. bez przenośni, porównań, i innych półśrodków przekazywania myśli.

• Intersubiektywnie sprawdzalna

tzn. o której słuszności może się przekonać każdy kto znajdzie w odpowiednich warunkach

Dedukcja i Indukcja

Spostrzeżenie, obserwacja, eksperyment

• spostrzeżenie – bezpośrednie doświadczenie zmysłowe, ma charakter przednaukowy

• obserwacja - spostrzeżenie nakierowane na pewne zjawisko, na określone pytanie

• eksperyment - planowe przeprowadzenie obserwacji w warunkach zaplanowanych i kontrolowanych (przynajmniej częściowo) przez badacza

Rewolucja naukowa – zmiana paradygmatu

• Paradygmat –sposób widzenia rzeczy; wspólne supozycje, które determinują poglądy ludzi pewnej epoki oraz ich podejście do zagadnień naukowych

jak wyjaśniamy zjawiska

• wyjaśnianie przyczynowe - podajemy prawa przyczynowe, z których wynika obserwowane zjawisko

• Prawa przyczynowe są deterministyczne tzn mówią one, że jeżeli spełnione zostaną określone warunki to musi zajść określone zjawisko tzn. ich skutek

• wyjaśnianie teleologiczne - tłumaczymy dlaczego tak się stanie cel np. w biologii

• wyjaśnianie statystyczne - odsyłają do praw statystycznych, ale nie podają jednoznacznie warunku wystarczającego dla zaistnienia wyjaśnianego zjawiska