10.Етеккір циклі.Анықтамасы.Реттелуі.
Етеккір циклі—бұл әйел организмінде жүретін репродуктивтік жүйнеің барлық звеноларындағы циклдық өзгерістерімен сипатталатын және бала көтеріп жүкті болуды,жүктіліктің дамуын қамтамасыз ететін биологиялық күрделі комплексті үрдіс. Бес байланыс механизмі болады: кора(қыртыс), гипоталамус, гипофиз, яичники, Регуляция бас миының нейрондарының деңгейінде қалыптасады, олар ішкі және сыртқы ортаның жағдайы туралы ақпарат алып оны, нейрогормональды сигналдарға айналдырады.Соңында нейротрансмиттерлік жүйелер арқылы гипоталамустың нейросекреторлы клеткаларына түседі және секрецияны белсендіріп,лақтырады( выброс): ФСГ и ЛГ. ФСГ фолликулалардың пісуімен өсуді белсендіреді, ЛГ — стероидогенез.
11.Контрацепция, анықтамасы. Қазіргі кездегі контрацециялық заттардың жіктелуі. Контрацепция- қаламаған жүктіліктен сақтайды. Треб-я: 1) жоғарғы эффек-тілігі; 2) денсаулыққа; 3) қолдануға ыңғайлы,қарапайым; 4) Жыныстық акттың физиологиясын және психологиясын сақтау; 5) қолжетімділік. Түрлері: механикалық(сперматозоидпен жұмыртқа клеткасының қосылуына кедергі жасайды;презервативы, шеечные колпачки, влаг.диафрагма), химиялық(сперма-тоцидтік қасиеті бар; Лютенурин — екі алкалоидтың қосылысы, сперматоцид. Қасиеті бар,шарик түрінде шығарылады. Қынапқа жыныстық актка түспес бұрын 5—10 мин.та;)биологиялық (күнтізбелік-календарьный), жатырішілік (ұрықтанған жұмыртқа клеткаларын имплантациялауына кедергі жасайды;ВМС-Мирена), хирургиялық(стерилизациялау-әйел және еркектікін. Әйелдерде жатыр түтігінің өткізбеушілігін қамтамасыз етеді)
Гормональдық препараттар қолдану ,құрамында эстроген и гестаген(прогестины). Сонымен бірге комбинирленген эстрогеногестагендік препараттар қолданылады: бисекурин, нон-овлон, ригевидон, овидон, постинор, минизестон.
Аналық өлімі, анықтамасы. Қауіп факторларын анықтау, негізгі себептері.
ДДСҰ глоссарийі бойынша, аналық өлім-әйелдің жүктілік кезеңінде не босанғаннан кейінгі 42 күн ішінде жүктілікке,оның асқынуына не оны жүргізуге байл.болған себептерден болған өлім. Ана өлімі жағдайы 2топқа бөлінеді: 1)тікелей акушерлік себептерге байл:жүктіліктің,босанудың,босанғаннан кейінгі кезеңнің асқынуы нәтижесінде,диагностикалық араласулар,дұрыс емес ем нәтижесінде болған өлім; 2) акушерлік себептермен жанама байл;тікелей акушерлік себептерге байл.емес бұрыннан бар не жүктілік кезінде дамыған,бірақ жүктіліктің физиологиялық ағымынан асқынған аурулар нәтижесінен болған өлім. «Қауіп» топтары 3топқа: 1)төмен дәрежелі «қауіп-қатер»тобы – 4 баллға дейін; 2)орта дәреж.қауіп тобы-5-9балл арасы; 3)жоғары дәреж-10 балл ж*е жоғары.Жүкті, босанатын,босанған әйел денсаулығын сақтау, ана өлімінің профилактикалық негіздерінің бірі «қауіп-қатер»тобындағы аналарды диспансерлік есепке алып,ол-ды жүктілік соңына дейін бақылау.Ана өлімі нег.себептері: Ауыр қан кету-25%,инфекция-15%,эклампсия-12%,қауіпсіз емес түсік-13%,ұзаққа соз.босану-8%,басқа себеп-8%,жанама себ-20%.Әр күнде 1600 және әр жылы 500000аса ана қайтыс болады.
13. ДДСҰ ұсыныстарына сәйкес жүктілер мен босанған әйелдерді диспансерлік бақылау. Жүктілерді бақылау-әйелдер кеңесінің негізгі міндеті.Амбулаторлық бақылау сапасы жүктілік ағымы мен босануға тікелей әсер етеді. Есепке алу:әйелдер кеңесінің дәрігері жүктінің амбулаторлық картасымен танысуы ккрек.Уақтылы тексеру (12-14күн) Уақтылы жүкті әйелді толығымен тексермесе оны есепке алудың пайдасы болмайды.Тексеру нәтижесінде,жүктілікті көтере алуын,қауіп деңгейін, және жүктілікті жүргізу жоспарын дайындайды. Босануға дей.және кейінгі патронаж: Босануға дей.патронажды аймақтық акушер 2рет міндетті түрде орындайды:босану алдында тіркеуге алу және қажет жағдайда (жүктіні дәрігерге шақыру,тағайындаған режимді қадағалау).Босанудан кейінгі патронаж: перзентханадан шықаннан кейінгі 3 күннен соң әйелді әйелдер кеңесінің қызметкерлері барып қарайды-дәрігер(патолог.босанудан соң) не акушер (қалыпты босанудан соң).Әйелді босануға дейін және жүктілің ағымында уақтылы госпитализациялау.Шұғыл және жоспарлы госпитали-ия әйелдер кеңесі дәрігерінің негізгі міндетінің бірі. Уақтылы госпит-ция, стационарлық ем алып,бірақ уақтылы госпита-баған әйелдер тбымен салыстырғанда,- перинаталдық өлімді 8 ретке төмендетедіЖүктілерді бақылау мына мерзімде анықталуы жүруі кк:жүктіліктің алғашқы жартысында-айына 1рет; 20-28аптада –айына 2рет;28-40аптада-аптасына 1рет.Соматикалық немесе акушерлік патология анықталса қаралу жиілігі оседі.
14. Ұрықты антеналды қорғаудағы әйелдер кенесінің ролі. Гравидограмма.
Ұрықты антенаталды қорғау – Ұрықтың дамуынан босанғанға дейінгі кезде организмде ұрықтың қалыпты дамуын қамтамасыз ететін барлық диагносткалық, емдік және профилактикалық шаралар жиынтығы. Мақсаты: перинаталдық өлімді төмендету,ұрыққа кері әсерін тигізетін факторлардың алдын алу. Жүктілік кезінде ұрықты антенаталды қорғау мед.қызметкерлер мен жүктінің және туыстарының тығыз өарым қатынасында жақсы нәтиже береді. Қажетті талаптар болып: медициналық тексеру,әйелдер кеңесінде 1аптасынан бастап жүйелі және профилактикалық бақылау, патронаж, жүктілерді дәрігер сөзіне құлақ асуы(тамақтану, еңбек және дене шынықтыру) саналады.Ұрықты антенаталды қорғау жүктілікте антенаталды патология бар кезде, қауіп тобына жатқызылған кезде өте маңызды орын алады.Акушерлік тактиканың проблемасының рационалды шешімі үшін:ұрықты барлық этаптарда уақтылы тексеріп бағалау,ұрықтың жүрек соғысын тыңдау, жатыр түбі биіктігін анықтау, УДЗ(физиол.жүктілікте-22аптаға дей.және30-32аптада;ал патолог.жүктілікте одан да жиі),кардиотокография,амниоскопия,қағанақ суын зерттеу амниоцентез көмегімен алынған және т.б. Гравидограмма: қан қысымын өлшеу шкаласында систолалық және диастолалық қысым нүктелері белгіленеді де осыған сәйкес сызыққа жалғасады да осылайша систолалық және диаст-қ қысымның динамикалық қисығы сызылады.Ол қан қысымының динамикасын уақтылы көріп шаралар қоладнуға көмектеседі. Маңызыдысы:жатыр түбі биіктігінің шкаласы,см-мен белгіленген.Нүктемен жатыр түбі биіктігі жүктілік мерзіміне сәйкес және де жатырдың өсуін көрсететін нүктерел бір сызыққа жалғасады. Егер де нүктелер линиясы гравидограммада көрсетілген аралық арасында орналасса,жатыр өсуінде ешқандай ақаудың жоқтығын білдіреді.Аралықтан шығып кетсе қосымша қарау жүргізеді. «Ұрықтың жолда жатуы» графасында баспен, жамбаспен және т.б.келгендіктері белгіленеді.Ұрықтың жүрек соғысы «+»белгімен белгіленеді.Іш айналымы жүктінің дәрігерге кезекті қаралуында санмен белгіленеді.
15.. Ұрықты биофизикалық және биометриялық зерттеу әдістері.
Қалыпты амниоцентез-хромосомалық бұзылыстарға байланысты ауруларды анықтау,мысалы Даун синдромы, нерв түтікшелерінің дефекттері, жыныс бұзылысына әкелетін жеке гендер...16-18аптада жүргізіліп, нәтижесі 2-3аптада шығады.Жүргізілуі: УД арқылы іш арқылы жатырға кірген ине бағытын қарап отырады; амниотикалық сұйықтық пробасы алынады, одан ұрық жасушасының құрылымын,протеин мен энзимдерді тексереді.жергілікті анестезиямен жасалады.хромосома бұзылыстарында 100пайыз нәтиже береді.
Ерте амниоцентез қалыпты амниоцентезбен бірдей. Тек жүйке түтікшелерін бұзылысын анықтаамайды.
Хорион жіпшелерінің зерттеу 8-12аптада жүргізіледі.қалыпты амнионцентезбен бірдей.жүруі:УД бақылағанда бағыыт қынап және жатыр мойны арқылы немесе хорион жіпшесіне абдоминалды (ұрықтың генетик.құрамымен бірдей)99пайыз нәтиже береді. УД Эхография нерв түтігінің бұзылысы, құрылымдық аномалиялар,жүрек бұз,көп ұрықтық, ұрықтың мерзімі мен мөлшері,кейде жынысын анықтайды. Кез келген уақта жоғары жиіліктегі толқын көмегімен жасалады,экранда жатыр ішінде ұрықтың суреті көрінеді.аномалия болса толық нәтиже бермейді.
Анасының қан сарысуындағы альфа-протеиндерге скрининг-тест нерв түтігінің бұзыдысы және Даун синдромы. 15-20аптада жүрг.Қан анализі арқылы ұрық бүйрегінде өндірілетін протеинді өлшейміз. Скрининг дефектті диагностикалай алмайды. 40пайыздан аса әйелдер альфа протеині жоғары болса да қалыпты босануда.
16. Ұрық жағдайының пренаталды диагностикасының инвазивті әдістері.
Анықтау керектің бірі:туа пайда болатын және тұқым қуалайтын ауруларды уақтылы анықтау – даму ақаулары, хромосомалық аномалиялар, және моногенді аурулар.
Хорионбиопсия (жүктіліктің 8-10аптасы)
трансвагиналды
тринсабдоминалды
Плацентоцентез (жүкт II- триместр)
Амниоцентез (ерте— 1-й триместр. 12—14 неделя беременности: қалыптасқан — 11-й триместр. 18—20 неделя беременности.)
Кордоцентез — II-й триместр, 20—24 неделя беременжүкт 20-24аптасы
Фетоскопия
Ұрық тінінен биопсия (бауыр,көкбауыр, тері, бұлшықет т.б.)
17.Ұрықтың даму ақауларының ерте диагностикасы. Алдын-алу.Медико-генетикалық кеңестің ролі.
Бұл кезде ең алдымен жанұяны және жүктілікті жоспарлау маңызды. Осыға байланысты ұрықтану да сәтті өтіп қоймай, жүктілік те, бала денсаулығы мен ары қарайғы өмірі де қалыпты өтеді. Ол үшін жыныс жолдарымен берілетін аурудың бар жоқтығын анықтау үшін анализ тапсыру кк, жасырын инфекцияларға анализ. Созылмалы ауруларды анықтау керек.тек кақа анасының емес, әкесінің де, генетикалық тест өту керек (балада қандай ауру болуы мүмкіг екенін білу үшін). Негізінде, жүктілік кезінде ғана емес, оған дейін де салауатты өмір салтын сақтау қажет. Зиянды әдеттерден бас тарту, толық дұрыс тамақтану,физикалық, химиялық және биологиялық табиғаты бар факторлардан аулақ болу. Ауырып жүрген, ауырған ауруларынан уақтылы емделу(жүктілікті асқындрмас үшін)жүктілік ағымында қажетті тексеруден өту.
18.Ұрықтану.Ұрық жұмыртқасының имплантациясы.
Беременность начинается с момента оплодотворения яйцеклетки сперматозоидом. В результате образуется зигота - клетка, содержащая диплоидный набор хромосом.
Оплодотворение происходит в ампулярном отделе маточной трубы. Во время полового сношения эякулят попадает в задний свод, откуда со слизистой пробкой втягивается в цервикальный канал, где имеется щелочная среда, сохраняющая подвижность сперматозоидов. В цервикальной слизи происходит гибель большого количества аномальных сперматозоидов. Нормальные, способные к самостоятельному передвижению сперматозоиды после прохождения канала шейки матки попадают в полость матки и маточные трубы. Способность к оплодотворению после проникновения в матку сперматозоиды сохраняют только в течение 24-48 ч.
После проникновения сперматозоида в яйцеклетку и образования зиготы, происходит ее дробление.
В период дробления зародыш продвигается по маточной трубе по направлению к матке. Этот процесс продолжается в течение 5-7 дней, после чего зародыш попадает в полость матки, где происходит его имплантация в толщу слизистой оболочки
Имплантация происходит в 2 стадии:
1. Стадия адгезии (прилипания). Бластула прикрепляется к слизистой оболочке матки чаще в верхне-заднем или верхне-переднем ее конце.
2. Стадия инвазии (проникновения). Осуществляется под влиянием протеолитических ферментов, выделяемых бластулой. Ферменты растворяют функциональный слой эндометрия матки, и зародыш погружается в его толщу, а дефект эндометрия над зародышем зарастает. Функциональный слой эндометрия утолщается, железы наполняются секретом, в клетках стромы увеличивается содержание гликогена. Образуются децидуальные клетки беременности.
19. Жүктілік кезінде әйел ағзасындағы өзгерістер (жүрек-қан тамыр және эндокринді жүйелерде). Жүктілік кезінде жүрекжұмысына салмақ түседі. Бұл қан көлемінің шамамен 30-70пайызға үлкеюі, жаңадан қан айнал пайда болуы, жатыр көлем ұлғаюы, онлағы қан айнал күшті дамуы. Жүктілік кезінде қанның сандық, сапалық құрамы өзгереді. Орта есеппен плазма мөлшері 1-3мл көбейеді.осының нәтижесінде веналық гематокрит өзгереді. Жалпы белок пен эритроциттер ,гемоглоблин төмендейді. Ауыр салмақ түсу нәтижесінде сол жақ жүрек қарыншасы шамалы ұлғаяды,жүректік минуттық көлемі артады. Диафрагманың биік тұруынан жүрек көтеріліп,соның салдарынан соңғы кеезеңінде жүрек көлденең жағдайда болады.ірі тамыр иілуі ебебінен аздап систола шуылы естіледі. Жүктілік кеөзінде ішкі секреция безінің анатомиялық қызметі өзгереді. Ұрық жолдасы *плацента өз қызметін бастайды.негізі үлкен өзгеріс гипофизде болады.оның алдыңғы бөлігі ұлғайып,өсу жйне троптық гормон өндірілуі ұлғаяды. Бүйрекүсті, қалқанша безд.құрылысы, қызметы өзгеріп көлемі өседі. Қалыпты жағдайда бүйрекүсті без гормон кортизон, альдестерон өнд.артып зат алмасу құбыл.әсерін тигізеді. Қалқанша маңы безі қызметі де артып кальций алмасуын қамтамасыз етеді,қан құрамы мен жатырда өседі.
20. Жүктіліктің ерте мерзімінің диагностикасы.
Жүктілікті анықтау ерте кездерде ХГЧ (хорионический гонадотропин человека) арқылы болады. әйел организмінде жүктілік басталысымен осы гормон өндіріле бастайды., ол әйел қанында ұрықтану өткен соң 7-8 күні анықталады.(қан анализі). Зәрде ол гормон кешірек анықталады және етеккірдің тоқтауынан кейін 1ші күні үй жағдайында да анықтауға болады (экспресс тест). УДЗ жүктілікті етеккір кешігуінен соң 3-5 күн.соң анықтайды...ал трансвагиналды датчик арқылы 1-3күн ерте анықтайды ол кезде жатырда ұрықтық жұмыртқа диаметрі 4-6мм болатын анықтаалады.
21. Жүктіліктің кеш мерзімінің диагностикасы.бас бөліктерінің қолға білінуі.пальпация кезінде басы, арқасы және ұсақ бөліктері анықталады. Ұрықтың анық жүрек соғысы естіледі. Жүкт.екінші жартысынан бастап тыңдалады және ритмді ырғақпен соғады,мин 120-140рет. Ол арқасы қай жаққа бағытталған ол жақтан естіледі. Алғаш босанушы ұрықтың қозғалысын 20 патадан бастап байқауфы ммүкін..ал қайта босанушылар 16-18 аптадан бастап. Акушерлік зерртеу әдістерін қолдаана отырып біз ұрықтың келген бөлігін, позициясын және кіші жамбас кіреберісіне қатынасын анықтаймыз.
22.Жүкті әйелді арнайы зерттеу әдістері, оның мақсаттары.
