72. Аананың акушерлік травматизмі

Босану кезінде ананың босану жолдары айтарлықтай созылуға ұшырайды, соның салдарынан зақымдалуы мүмкін. Бұл зақымданулар негізінен беткей сипатта болуы мүмкін, жарылу не сырылу түрінде, олар ешқандай белгі бермейді және босанудан кейінгі кезеңнің алғашқы күндерінде білінбей ақ жазылып кетеді. Кейде ананың босану жолдарының жұмсақ тіндерінің зақымданулары, тіндердің созылуы немесе оперативті араласулар нәтижесінде, еңбекке қабілеттіліктің ұзақ уақытқа жоғалуына әкеледі. Жыртылу жатыр денесінің, жатыр мойынының, қынаптың, сыртқы жыныс мүшелерінің және қынаптың гематомасы, жатырдың жедел теріс айналуы, кіші жамбас астауының байламдарының жыртылуы болады. Жатыр жыртылуы оның қабырғасының бүтіндігінің зақымдалуы. Жатыр жыртылуы жүктілік кезінде немесе босану кезінде болады және акушерлік травматизмнің ең ауыр түрі. әртүрлі авторлардың мәліметтері бойынша оның жиілігі жалпы басанулар санынан 0,015% до 0,1% арлығында.

J. PRITCHARD и P. McDONALD (1980)- бойынша жүкті жатырдың жыртылуының жіктелуі. – нағыз жүктілікке дейін жатырдың зақымдалуы. Миометрийді қамтитын хирургия: кесар тілігі не гистеротомия, бұрындары қалпына келтірілген жатыр жыртылуы, жатырды эндометриге дейін ашу немесе эндометриді қоса ашумен миоэктомия, түтіктің интерстициалды бөлігін алу үшін жатыр бұрышын терең резекциялау, жатыр пердесінің эксцизиясы (метропластика). Жатырдың кездейсоқ жарақаты: аспаптық жасанды түсік (зондтау, кюретаж немесе басқа аспаптарды қолдану), өткір немесе тұйық жарақат (қайғылы жағдай, жаралану), өткен жіктіліктегі мылқау жыртылу.- болып отырған жүктілік кезіндегі жатырдың зақымдалуы, босанар алдында: тұрақты, күшті жатыр жиырылуы, окситоцин немесе прослтогландиндерді енгізу, гипертониялық ерітіндіні интраамниалды енгізу, мониторлық катетермен перфорация, сыртқы жарақат, өткір не тұйық, жатырдың шамадан тыс созылуы су көптігі, көп ұрықты). – босану кезінде: ұрықтың ішкі айналуы, қысқыштар, жамбаспен алып шығу, ұрық ақаулары, төменгі сегменттің қатты керілуімен болатын, жатыр түбіне күшті қысым, плацентаны қолмен бөліп алуда қиын операция. Жатыр ақаулары, жарақатпен байланысты емес. Туа біткен: толық жетілмеген жатырда немесе жатыр мүйізіндегі жүктілік. Жүре пайда болған: increta or percreta плацентасы, инвазивті көпіршікті тғын немесе хорионэпителиома, аденомиоз, тығыз ретровертирленген жатырдың жұқаруы.

Л.С. Персианинову (1964) бойынша жатыр жыртылуының жіктелуі. І. Пайда болу уақыты бойынша: - Жүктілік кезінде жыртылу, босану кезінде жыртылу.ІІ патогенездік белгісі бойынша: - Өздігінен: Типтік: Жатырдың зорлықпен жыртылуы: Жарақаттық – жүктілік немесе босану кезінде дөрекі араласу төменгі сегменттің шамадан тыс созылуы болмағанда немесе жүктілік пен босану кезінде кездейсоқ жарақат салдарынан. Аралас – төменгі сегменттің созылуы кезінде сыртқы әсерлер. ІІІ. Клиникалық ағымы бойынша: - Қауіп тудырушы жыртылу. – басталған жыртылу. – болған жыртылу. IV. Зақымдалу сипаты бойынша: - Жарылу (надрыв). – Толық емес жыртылу (құрсақ қуысына енгбеген). V. Локализациясы бойынша: - Жатыр түбіндегі жыртылу. – жатыр денесіндегі жыртылу. – төменгі сегменттегі жыртылу. – Жатырдың қынап күмбезінен ажырауы.

73. Акушерлік жарақаттың түрлері. Диагностика. Емі. Ананың босану кезіндегі травматизмі негізінен босану жолдарының жұмсақ тіндерінің зақымдалуымен жүреді. Сүйектік негізінің зақымдалуы (қасаға симфизінің ажырауы немесе жыртылуы, мықын – сакралдық біріккен жердің созылуы) сирек кездеседі. Босану жолдарының жұмсақ тіндерінің жыртылуы (шатаралықтың, қынаптың, жатыр мойнының) бірініші босанушыларда жиі кездеседі, жатырдың жыртылуы бірінші және қайталап босанушыларда да кездесуі мүмкін. Олар босану ағымының асқынуымен болады, сонымен қоса акушерлік көмектің уақытынан кеш не білікті емес көрсетілуімен. Босану жолдарының жұмсақ тіндерінің жыртылуы 6—20% босануда байқалады. Жатыр жыртылуы – босанулардың жалпы санының 0,1 до 0,05%, немесе 3000-5000 босануға бір жыртылу. Босану жолдарының жұмсақ тіндерінің жыртылуының себептері ірі не гигант ұрық болуымен; тез және қарқынды босануда; босану әрекетінің екіншілік әлсіздігі; тар жамбас, қрықтың жамбаспен келуі; тіндердің тыртықтық немесе қабынулық өзгерістері; оперативті босандыру (акушерлік қысқыштарды салу). Вульваның жыртылуы әдетте кіші жыныс еріндері маңында, клитор маңында болады және беткейлік жыртылу түрінде болады. Клитор маңындағы жыртылу қан кетумен жүреді, кейде айтарлықтай болады кавернозды тамырлы өрім зақымдалғанда. Емі. Кіші жыныс еріндері маңындағы жыртылуды үздіксіз тігіспен тігеді жұқа кетгутпен, немесе викрилмен регионарлы анестезия асап, ол босанған кейін де сақталады, немесе тамыр ішілік анестезиямен. Клитор маңындағы жыртылуларды тіккенде уретраға катетер енгізеді, кавернозды тамырлардан қан кетпес үшін тігісті маңында жатқан тінді алмай салады. Қынап жарақаты оның төменгі үштен бірінде болса, әдетте шатаралықтың жыртылуымен қатар жүреді. Қынаптың жоғарғы үштен біріндегі жыртылулар қынап күмбезіне өтуі ықтимал және жатыр мойнының жыртылуымен жүреді. Қынаптың ортаңғы үштен бір бөлігі созылғыштығына байланысты сирек жарақаттанады. Тіндердің жыртылуы мен мылжалануы қынаптың терең жатқан шырыш асты қабаттарында болуы да мүмкін, эластикалық қабаты бүтін болғанда. Бұл кезде тіндердің терең жатқан бөлігінде тамырлардың зақымдалуына байланысты гематомалар пайда болады, кейде айтарлықтай көлемде. Клиникалық көрінісі мен диагностикасы. Қынаптың жыртылуы зақымдалған қабырғадан қан кетумен немесе гематома кезінде керілу сезімімен көрінеді. Диагностика қиындық туғызбайды. Кіші жыныс еріндерін ашқанда немесе айнамен қарағанда жыртылу не гематома көрінеді, гематома тығызэластикалық консистенциялы көкшіл түсті түзіліс түрінде болады. Емі. Қынап қабырғасының жыртылуын жеке немесе үздіксіз тігіспен тігеді (кетгут, викрил). Кішкентай гематомалар өздігінен сіңіріледі және араласуды қажет етпейді. Айтарлықтай қан құйылуда «диаметрі 3 см артса) гематоманы ашады, шығарылады және қанап жатқан тамырларға тігіс салынады. Егер тамырларды лигирлеу мүмкін болмаса, онда тіндерге енгізілген тігістер салынады. Өте үлкен гематома кезінде оның қуысына 2-3 күнге резина жолағы түрінде дренаж енгізуге болады. қынаптың жоғарғы үштен бірі жыртылғанда қынап күмбезіне өтумен жатырдың төменгі сегментінің жыртылуын анықтау үшін жатырды қолмен тексереді.

Жатыр жыртылуы. Жүктілік кезінде немесе босануда жатырдың жыртылуы – бұл жүктілік пен босанудың ауыр асқынуы, ол өлімге әкелуі мүмкін, ананың да не ұрықтың да өлуі мүмкін. Қазіргі кезде көп жағдайда жатыр жыртылуының себебіне жүктілік кезінде жатыр тыртығының дәрменсіздігі жатады. Жатырдағы тыртық бұрындары жасалған кесар тілігінен кейін және басқа да жатырға жасалған медициналық іс шаралар салдарынан болуы мүмкін. Бұрындары жатыр жыртылуының жиі себептері жатыр тыртығының дәрменсіздігімен қоса, босанудың ұзаққа созылуына байланысты акушерлік жарақатпен, ұрықтың дұрыс жатпауымен, ұрықты жамбаспен келгенде босандырумен, жатыр мойнын мануальды дилатациялау және аспаптық вагиналды босандырумен байланысты болған. Қазір аталған факторлардың көпшілігін жүктілікке дейін УДЗ көмегімен анықтауға болатын болған соң, ал ұзаққа созылған босануды және асқынған қынаптық босануды кесар тілігі көмегімен шешуге болады, босану кезінде жатырдың жыртылу жиілігі айтарлықтай төмендеді. Босану кезінде жатырдың жыртылуы, кез келген жыртылу сияқты өздігінен немесе зорлау салдарынан болады. Жатырдың өздігінен жыртылуы сыртқы әсерсіз болады, ал зорлау салдарынан болған жыртылу сыртқы бөтен әсерден болады. жатыр жыртылуы толық, яғни ол жатырдың барлық қабаттарын қамтиды, және толық емес, бұл кезде эндометримен миометрий ғана жыртылады, ал периметрий жарақаттанбайды. Жатыр жыртылуынан кесар тілігінен кейінгі тігістің ажырауын ажырата білу керек: ол тыртықтың бөлікті ажырауымен және аз мөлшердегі қан кетумен сипатталады. Бұл кезде ішастар және ұрық қабаттары бүтін қалады. Жатыр жыртылуы – ана мен бала өміріне өте қауіпті жағдай. Мысалға, АҚШ-да ана өлімінің деңгейі жыл сайын 5 % құрайды. Өлім себебіне геморрагиялық шок, сепсис, өкпелік эмболия, паралитикалық ішек өтімсіздігі және бүйрек жетіспеушілігі жатады. Жатыр жыртылуы кезіндегі ұрық өлімінің деңгейі 1,5% жетуі мүмкін. Босану қолайлы аяқталып, тірі бала дүниеге келгеннің өзінде балада постнаталды сырқаттанушылық деңгейі жоғары болады, әсіресе неврологиялық бұзылыстар типті. Жатыр жыртылуына идентификация немесе қауіп туса, акушерлік команда іске кірісуі керек. Венаны катетерлеу керек және кристаллоидтар енгізу қажет, қаг құю және кесар тілігі қажет болатындығы сөзсіз. Жатыр жыртылуының қауіптіліг, басталғаны және болғаны ажыратылады. Егер қауіп туса ол ананың жамбас өлшемдері мен ұрық өлшемдерінің сәйкессіздігімен байланысты, әдетте босану әрекеті қарқынды болғанда қағанақ суы кеткен соң, жатырдың төменгі сегментінің созылу белгілері пада болады. бұл кезде жатыр ұзынынан созылады. Оның контуры құм сағат тәрізді, жатырдың дөңгелек байламы керілген және ауырсынады. Жатырдың төменгі сегментін пальпациялағанда ұрық толығымен жатырдың шамадан тыс созылған төменгі сегментінде орналасады. Босанушы мазасыз, айғайлайды, ұрықтың келіп тұрған бөлігінің жоғары жатуына қарамастан күшенуге тырысады. Бірден ұрықтың құрсақ ішілік асфиксиясы дамиды. Тыртыққа байланысты қауіпті жатыр жыртылуынажұқару және жыртылу болатын жердегі локалды ауырсыну тән. Бұл кезде босану әрекеті әлсіз, бірақ толғақтар ауырсынумен. Басталған жатыр жыртылуы сондай белгілер сипатталады, бірақ оларға қынаптан қанды бөліністердің бөлінуі, зәрдегі қан қоспасы, ұрық асфиксиясы қосылады. Аяқталған жатыр жыртылуы типтік клиникалық көрінісіне байланысты қателіксіз диагностикаланады. Жыртылу кезінде босанушы іштегі қатты ауырсынуды сезеді, босану әрекеті тоқтайды, шок белгілері пайда болады. Ұрық құрсақ ішінде бірден өледі. Кейде жатыр жыртылуы босану ақталған соң диагностикаланады немесе босанудан кейінгі кезеңнің бірінші күндерінде. Мұндай жағдай сепсис не перитонит дамуына байланысты босанушы үшін өте қауіпті. Сондықтан жатыр жыртылуына қауіп туғанда (плацентаның шығауы баяуласа және қиын акушерлік босанудан кейін оны қолмен алу мүмкін болмаса) жыртылуыды анықтау үшін жатырды қолмен тексеру қажет. Жатыр жыртылуынынң кез келген түрінде босану әрекетін терең жалпы наркоз көмегімен тоқтату қажет. Босандыру шұғыл жүргізіледі. Егер қауіпті не басталған жатыр жыртылуы болса, онда ұрықты алып қалу мүмкіндігі болады, шұғыл кесар тілігі жасалады. Болған жатыр жыртылуы ұрықты алдын ала алусыз құрсақты ашуды талап етеді. Сонымен қатар шок және коллапс қарсы шара қолданылады. Операциядан кейін жыртылған жер тігіледі. Жатырдың қайта жыртылу қауіпі жоғары болады, сондықтан әйелге стерилизация ұсынылады, бірақ әрине науқастың өз келсімен ғана жаслады.

75. Босанудан кейінгі кезеңнің физиологиясы. Босанудан (пуэрпералды) кезең деп бала жолдасы туылғаннан бастап 6-8 аптаға созылатын кезеңді айтады. Бұл уақыт бойы барлық жүктілік пен босануға байланысты өзгеріске ұшыраған органдар мен жүйелерде кері даму жүреді (инволюция). Босанудан кейінгі кезеңінде қызметі ең жоғары деңгейде болатын сүт бездері қызметі ғана кері дамымайды. Жыныс мүшелерінде, әсіресе жатырда ең айқын инволюциялық өзгерістер болады. Инволюциялық өзгерістердің темпі 8-12 күндері ең максималды болады. босанғаннан кейін 2-4 сағатты ерекше бөліп, ерте босанудан кейінгі кезең деп ажыратады. Бұл уақыт өткен соң, кеш босанудан кейінгі кезең басталады. Физиологиялық босанудан кейінгі кезең әйелдің жалпы жағдайының жақсы болуымен, қалыпты температура, пульс және АҚҚ-мен, жатырдың дұрыс инволюциясымен, лохияның қалыпты саны мен спасымен, жеткілікті мөлшерде лактациямен сипатталады. Босанудан кейінгі кезеңде зәр шығарудың (қуықтың атониясы), үлкен дәреттің, жатырдан бөлінділердің бөлінуінің (лохиометр) іркілуімен, баяу жатырдың кері дамуымен (субинволюция), сүт бездерінің қатаюы, емізіктердің жарылуы және сырылуы, инфекциялық аурулар мен асқынулар болуы мүмкін. Инфекциялық асқынулардың алдын алу үшін клиникалық ағымын қадағалаумен және кез келген шамалы физиологиялық ауытқуларды уақытында түзетумен қатар, санитарлық – эпидемиологиялық талаптар мен жеке бас гигиенасын қатаң сақтау айтарлықтай рөл атқарады. Босанудан кейінгі бөлімше палаталары кең болуы тиіс. Әрбір төсекке 7,5 кв.м аудан берілуі керек. палаталарда тәулігіне екі рет ылғалды тазалық және желдету жүргізілуі керек, палатаны ультркүлгінмен сәулелендіру тәулігіне 6 рет жүргізіледі. Босанушы шығарылған соң, палатаны жақсылап тазалайды. Төсектер мен клеенкаларды жуып, дезинфекциялайды. Тазалаудан кейін қабырғаларды сынап – кварцтық шаммен сәулелендіреді. Жұмсақ инвентарьды (матрац, жастық, көрпе) дезинфекциялық камерада өңдейді. Физиологиялық босанудан кейінгі кезең әйелдің жалпы жағдайының жақсы болуымен, қалыпты температура, пульс және АҚҚ-мен, жатырдың дұрыс инволюциясымен, лохияның қалыпты саны мен спасымен, жеткілікті мөлшерде лактациямен сипатталады. Босанудан кейінгі кезеңде зәр шығарудың (қуықтың атониясы), үлкен дәреттің, жатырдан бөлінділердің бөлінуінің (лохиометр) іркілуімен, баяу жатырдың кері дамуымен (субинволюция), сүт бездерінің қатаюы, емізіктердің жарылуы және сырылуы, инфекциялық аурулар мен асқынулар болуы мүмкін. Инфекциялық асқынулардың алдын алу үшін клиникалық ағымын қадағалаумен және кез келген шамалы физиологиялық ауытқуларды уақытында түзетумен қатар, санитарлық – эпидемиологиялық талаптар мен жеке бас гигиенасын қатаң сақтау айтарлықтай рөл атқарады. Босанудан кейінгі бөлімше палаталары кең болуы тиіс. Әрбір төсекке 7,5 кв.м аудан берілуі керек. палаталарда тәулігіне екі рет ылғалды тазалық және желдету жүргізілуі керек, палатаны ультркүлгінмен сәулелендіру тәулігіне 6 рет жүргізіледі. Босанушы шығарылған соң, палатаны жақсылап тазалайды. Төсектер мен клеенкаларды жуып, дезинфекциялайды. Тазалаудан кейін қабырғаларды сынап – кварцтық шаммен сәулелендіреді. Жұмсақ инвентарьды (матрац, жастық, көрпе) дезинфекциялық камерада өңдейді.

76. Лактация. Омыраумен емізу. Омыраумен емізудің принциптері. Омыраумен немесе табиғи қоректендіру – жаңа туған адамды қоректендіру формасы, жаңа туған және омыраудағы нәрестенің дара физиологиялық адекватты қоректенуі болып табылады. омыраумен емізу техникасы – баланы омырауға алмас бұрын, онның беті сізге қарайтындай етіп алыңыз, ал оның іші сізге тиіп тұрсын; нәрестенің ернін омырау ұшымен тітіркендіріңі, оның кең етіп ауыз ашылғанша, осы уақытта оның аузына емізікті енгізіңіз, ол ауызына тек емізікті ғана емес, ареоланы (емізік айналасындағы қоңыр түсті дөңгелек) да алғанына көз жеткізіңіз. Тиімді омыраумен қоректендірудің 10 қағидасы. 1. Омыраумен қоректендірудің бекітілген ережелерін қатаң сақтау және бұл ережелерді медициналық қызметкерлер мен босанған әйелдерге үнемі жеткізіп отыру. 2. Омыраумен қоректендірудің дағдыларын жүзеге асыру үшін медициналық қызметкерлерге қажетті дағдыларды үйрету. 3. Барлық жүкті әйелдерге омыраумен қоректендірудің техникасы мен артықшылықтары жайлы ақпарат беру. 4. Босанғаннан кейін алғашқы сағаттарда аналарға омыраумен тамақтандыруды бастауға көмектесу. 5. Аналарға омыраумен қалай емізу керектігін және олар баласынан уақытша ажыратылғанда сүттің бөлінуін қалай сақтау керектігін көрсету. 6. Жаңа туған нйрестелерге омырау сүтінен басқа ешбір тағам бермеу, кейбір медициналық көрсетілімдерді ескермегенде. 7. Ана мен баланың тәулік бойы әрдайым бір палатада болуын қамтамасыз ету. 8. Емізуді күнтізбе бойынша емес нәресте қалаған уақытта беруді қолдау. 9. Омыраудағы нәрестелерге ана омырауын (емізікті) имитациялайтын тыныштандырғыш құралдарды бермеу. 10. Омыраумен тамақтандыруды қолдау тобын құруды қолдау және аналарды перзентханадан шыққан соң сол топтарға жолдау.

77. Босанудан кейінгі кезең бөлімшесінің асептикасы мен антисептикасы. Антисептика (лат. anti – қарсы, septicus – іріңдеу) – жарадағы, мүшелер мен тіндердегі патологиялық ошақтағы, сонымен қатар науқастың тұтас организміндегі микроорганизмдерді жоюға бағытталған шаралар жүйесі, ол механикалық және физикалық әсер ету әдістерін, химиялық және биологиялық факторларды қолданады. Босанудан кейін әйелдің босану жолдары кең ауқымды жара беті болып табылады. Егер жатыр қуысына жұмсақ тіндердің ұсақ жаралары мен жарылулары арқылы микроорганизмдер енсе, босанудан кейінгі инфекция оңай дамуы мүмкін. Патологиялық босану кезінде инфекцияның даму мүмкіндігі арта түседі. Инфекция көзі эндогенді және экзогенді болуы мүмкін. Эндогенді инфекция кезінде ошақтар әйелдің өзінің организмінде болуы мүмкін: іріңді аурулар, кариозды тіс, созылмалы тонзиллит, зәр және жыныс мүшелерінің қабынулық үрдістері және т.б. Инфекция қоздырғыштары босану жолдарына және экзогешадка қол, аспап, таңы материалы – яғни жүктілік (әсіресе соңғы айларда), босану және босанудан кейін (қызметкерлердің таңдайы мен мұрнының микрофлорасы) жыныс мүшелерімен жанасатын кез келген нарсе арқылы түседі. Босанудан кейінгі инфекциямен күрес оның алдын алу жолымен жүргізіледі. Бұл профилактиканың негізі – босандырушы мекемелерде асептика және антисептиканы, жеке және қоғамдық гигиенаны қатаң сақтау. Қолды жуу техникасы. Қоды жуу өте жиі болғандықтан, ол міндетті деп саналады. Жұмсақ сұйық сабынды және құбыр суын қолдана отырып жуудың тиімді техникасы ретінде келесі шаралар ұсынылады (қолға жуғыш ерітіндіні алмас бұрын қолды сулап алу. Қадамдар: 1. Алақанды алақанға. 2. Алақанды қолдың сыртқы бетіне. 3. Алақанды алақанға, саусақтарды айқастырып. 4. Саусақтардың артқы жағын. 5. Бас бармақты айналдыра. 6. Қарама қарсы алқанға саусақтарды айналдыра. 2,4,5 және 6 қадамдарды келесі қолға қайталау. Соңында қолды мұқият орамалмен не қағаз сүлгімен құрғату. науқаспен қарапайым қатынаста қолдарды стандартты жуу үшін 10-15 сек қажет, ал стерильды жуу үшін – 1-2 минут. Әдетте жуылмай қалатын қолдың аумақтарына назар аудару қажет: саусақ ұштары, бас бармақтар, білезік және саусақтар арасы.

84. Әйелдің репродуктивті жүйесі. Репродуктивті жүйе – ұрықтану үрдісін ұамтамасыз ететін, адамды дүниге әкелуге ықпал ететін органдар мен жүйелер кешені. Әйелдің жыныс мүшелерін екі топқа бөледі: ішкі және сыртқы. Сыртқы жыныс мүшелеріне: үлкен және кіші жыныс еріндері, оларда орналасқан бездермен, клитор және қынап кіреберісі; ішкіге – қынап, жатыр, жатыр түтіктері, аналық бездер жатады. Әйелдің репродуктивті жүйесі дененің ішінде, жамбас астауында орналасқан мүшелерден тұрады. Ол негізгі ұш бөліктен тұрады: қынап, сперма енетін, жатыр, ұрық дамитын және аналық бездер, онда аналық жжыныс жасушасының пісіп жетілуі жүреді. Сүт бездері де репродуктивті жүйеге жатады және нәрестенің постнатальды дамуында маңызды рөл атқарады. Қынап сыртқа вульва арқылы ашылады, оған үлкен және кіші жыныс еріндері, клитор және уретра кіреді; жыныстық қатынас кезінде бұл аймақ бартолини бездерінен бөлінетін бөліндімен ылғалданады. Репродуктивті жүйені реттеудің 5 деңгейін ажыратады: *Бас ми қыртысы – нейромедиаторлар өндіреді, ол – клесі деңгейлердің қызмет етуіне тікелей әсер ететін заттар. Гипоталамус – релизинг – гормондар түзілетін бас мидың бөлігі, бұл гормондар гипофиз гормондарының өндірілуін реттейді. *Гипофиз – бас мидың өзінді өсіндісі, мұнда ішкі секреция бездері мен жалпы тұтас организмнің қызметіне жауап беретін гормондар синтезделеді. Дәл осында гонадотропты гормондар синтезделеді – лютеиндеуші (ЛГ) және филликулынталандырушы (ФСГ), сонымен қатар пролактин, ол аналық бездің қызметіне тікелей әсер етеді. *Аналық бездер. Оларды гонадотропты гормон әсерімен эстрогендердің (әйел жыныс гормоны) синтезделіп, бөлінеді және андрогендер (еркек жыныс гормоны) және прогестерон. Андрогендер сонымен қоса бүйрек үсті безінің қыртысында түзіледі. *Нысана – мүшелер – бұл аналық без бен бүйрек үсті безі гормондары әсер көрсететін мүшелер емес. Ең алдымен бұл жатыр, қынап, вульва, сүт бездері, сонымен қатар тері, шаш, сүйек, бұлшық еттер, қуық.