21. Мемлекеттік құрылыс пен басқарудың түрлеріне анықтама беріңіз, ерекшеліктерін ашып түсіндіріңіз.

Мемлекет деп шекараларымен шектелген белгілі бір территориясында тіршілік ететін қоғамның ұйымдасу формасы б.т.Мемл болу үшін ол мынадай белгілерге ие болу қажет:

1. Мемлекетті құрушы ұлт немесе халық

2. Территоррия

3. Дербес экономикасы

4. Ұлттық валютасы

5. Өзін қорғайтын армиясы

6. Егемендігі

Сон қатар әр мемл өзін айқындайтын нышындары/символдары болуы тиіс (ту,әнұран,елтаңба).

Мемлекеттің пайда болуы теориялары - мемлекет - көпқырлы құбылыс. Оның пайда болуы, шығу тегі әртүрлі факторлармен түсіндіріледі. Оның пайда болуынан бірнеше теориялар жасалған, алайда оны бір әмбебап теорияның шеңберінде түсіндіру мүмкін емес. Мемлекеттің пайда болуын түсіндіретін алғашқы теориялардың бірі - теократиялық теория. Бұл теорияға сәйкес мемлекет - Құдайдың ісі. Кез келген мемлекеттік билік Құдайдан. Жер бетіндегі Құдай ісін атқарушыларға бағынбау Құдайға қарсы шығумен тең. Келесісі - патриархалдық теория - мемлекет тікелей отбасының кеңеюінен пайда болды деп түсіндіреді. Отбасылардың бірігуі отағаларының мемлекеттің азаматына айналуына, ол өз кезегінде олардың үстінен қарайтын жаңа билік түрін - монархты тудырды дейді. Мемлекеттің пайда болуының табиғи-құқықтық теориясы мемлекеттің адамдардың өзара қоғамдық келісімі нәтижесінде шыққанын айтады. Соғыстан қажыған адамдар қорғану жолында бірігіп, мемлекет құрған деп сенеді. Күштеу теориясы (өкілдері: Дюринг, Каутский) мемлекет жаулап алу, күш қолдану негізінде пайда болған дейді. Мемлекеттік билік күш қолданудан туындайды. Органикалық теория мемлекетті тірі ағза ретінде қарастырады. Оның қызметі қалай жүрсе, мемлекет қызметі де солай атқарылады (Г.Спенсер). Психологиялық теория мемлекет адамдардың өзара бірлесіп, қауымдасып өмір сүру қажеттілігінен туындады дейді. Материалистік теория мемлекеттің ең алдымен, экономикалық себептерден туындағанын айтады. Марксистік теория мемлекет қоғамның біріне-бірі қарама-қайшы антогонистік таптарға жіктелуі, жеке меншіктің пайда болу нәтижесінде пайда болған деп түсіндіреді. Қоғамдық келісім теориясы адамдар өздерінің табиғи құқықтарының бір бөлігін мемлекетке беріп, шарт жасасқан, соның нәтижесінде мемлекет пайда болды дейді.

22. Г.Гегель еңбектеріндегі «мемлекет пен азаматтық қоғам» концепциясының ерекшеліктерін талдап түсіндіріңіз.

Г.Гегель еңбектеріндегі мемлекет пен азаматтық қоғам. Азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекеттің орнауы барысында өзара әрекет ететін біруақытты процесс. Бұл өзара әрекеттің сипатын түсіну үшін мемлекет пен қоғам бірлікте бола отырып қарама қарсы талаптар екендігін және олардың арасында бірде ашық бірде құпия қақтығыстар болып тұратындығын ескеру қажет. Азаматтық қоғам мемлекет пен оның құрылымдарының шеңберінен тыс. Мемлекеттің шынайы негізін құрайтын қоғамдық қатынастардың (экономикалық, әлеуметтік, рухани адамгершілік , отбасылық және т.б.) бар жиынтығын қамтиды. Азаматтық қоғам институттарына отбасы, мектеп, мешіт, шіркеу,кәсіптік және т.б. ассоциациялар, ұйымдар жатады. Гегель бойынша азаматтық қоғам қазіргі дүниенің тарихи пайда болған және әлеуметік жіктелумен институализацияның дамыған формасына қол жеткізген феномені мұндай түсінікке келісер болсақ азаматтық қоғам жеке мүдделердің әлемі, партикуляры мүдделер мен индивидуализмнің патшалығы. Азаматтық қоғам көп түрлілікті жүзеге асырады. Азаматтық қоғам тұғырнамасын жасаған Гегель. Азаматтық қоғам идеясы өте ертеде пайда болған. Аристотель еңбектерінің өзінде біз азаматтық қоғамдағы меншіктің рөлі туралы пікірлер кездестіреміз. Ол кім меншікке ие болса, сол биліктің, адамгершіліктің иесі деп жазды. Кейінірек елеулі үлес қосқандар Гоббс,Ш. Монтескье, Ж.Жак Руссо, Т.Мэйн болды, бірақта азаматық қоға мемлекеттен тәуелсіз нарықтық экономиканың әлеуметтік топтарды, таптарды, корпорацияларды, институттарды қамтиды. Олардың мақсаты қоғамның өміршеңдігін және азаматтық құқықты жүзеге асыруды қамтамасыз етуде.

Азаматтық қоғам деп мемлекеттік құрылымнан тыс қалыптасқан әлеуметтік экономикалық және мәдени рухани қоғамдық қатынастардың жиынтығын айтады. Ол жеке тұлғаның емін еркін дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік жасайды. Бұл қоғамда мемлекеттің жеке адам өміріне араласуына өте көп шек қойылады. Азаматтық қоғамның құрамына адамдардың өздері тудырған қауымдастықтар (отбасы, коперациялар, ассоциациялар, қоғамдық ұйымдар, кәсіби шығармашылық, этникалық және т.б. бірлестіктер жатады) азаматтардың өндірістік және жеке өмірі олардың әдет ғұрпы кіреді. Азаматтық қоғам негізгі сан түрлі меншіктегі көп укладты экономика. Бұл қоғамның әрбір мүшелерінің нақтылы меншіктегі болады және оны өз қалауына сай пайдалана аладыСондықтан мұнда белседі іскерлікке, тапқырлыққа, жемісті еңбек етуге кең жол ашылады. Олар мемлекет тапапынан қатаң тәртіптен алынудан сенімді түрде қорғалады.

Саяси өмірде азаматтық қоғам барлық азаматтарға мемлекеттік және қоғамдық еркін қатынасуына жағдай жасайды. Мұндай қоғамда адамдар жалпыаралық дәрежеге танылған ережелерге сай төмендегідей азаматтық құқықтарды жүзеге асырылады: Ұлттық-этникалық, саяси,діни жастық, жыныстық белгілері бойынша қандайда болсын алалаушылыққа жол берілмейді.

Жек тұлға мен азаматтық абырой болып саналатын пәтер-үйі мен мүлкі, тұратын мекенін анықтау, сөз құпиялығы, баспасөз және хабарлама бостандығы заң жүзінде сенімді қорғалады.

Адам өзінің көзқарасы мен рухани мүдделерін өзі шешеді.

Азаматтық құқықтар сот органдары мен қоғамдық ұйымдар жағынан толық қорғалады.

Азаматтық қоғам материялдық, мәдени жоғары дамыған шақта құқықтық мемлекетке айналды. Құқықтық мемлекет деп демократиялық жолмен қабылданған заң үстемдік ететін, оның алдында бәрі де тең саналатын, жеке адамның құқығы жан-жақты қамтамасыз етілетін мемлекеттік құрылысты.