11. Қытайда азаматтық соғыстың орын алу себептері (1946-49)

Екінші д/ж соғыстың соңында Қытай аумағы екі ірі саяси топтардың бақылаунда болды. Солтүстік – Шығыс Қытай аймағында коммунистік партияның бақылауы орнаса, қалған бөлігінде Гоминьдан партиясының үстемдігі тұрақтанды. Солтүстік-Шығыс Қытайда КСРО әскері Жапония империалистерін талқандап, Квантун армиясы мен Маньчжоу-го армиясының қарулары мен оқ-дәрілерін коммунистерге бағынатын Қытай Қызыл аймақтары Қытай революциясының базасына айналды. Гоминьдандық режимінің дағдарысының басталуы Қытайдың бірінші жылдығындағы антижапондық соғыстың жеңілуінен себеп болды. Гоминьдандықтар қабылдаған соғыстан кейінгі бірінші жылдық әлеуметтік саяси ұйымның өзгеруі дағдарыстың одан әрі өрлеуіне әкелді. Гоминьдан үкіметі АҚШ және басқа капиталистік елдермен жақындасуды жөн көрді. Қытайды бейбіт жолмен біріктіру келіссөздері сәтсіз болды.Гоминьдан үкіметінің шыдамсыздығы 1946-49 жж азамат соғысына әкелді. 1946 ж дейін басымдық Гоминьдан үкіметі жағында болды. Қытай коммунистік партиясына қараған аудандарда аграрлы реформа жүзеге асырылып , шаруаларға жер берілді. Халық бұқарасы , көптеген саяси ұйымдар Чан Кайши үкіметінің ықпалынан шығып, коммунистер жағына бет бұрды. Сөйтіп 1947 жылы өнеркәсіптің санауы бойынша он жеті шетелдік елдерде ғана өнеркәсіп сақталды, оларда бір мың жұмыскерлер және капитал 0,5 пайызын көрсетті. Бүкіл капиталды елдердің ішінде Гоминьдандықтар тек қана жапондықтардың өнеркәсіптерін алды. Сөйтіп, Қытай ұлт-азаттық армиясы қарсы шабуылға шығып, 1949 ж Пекинді азат етті.1949 ж ұлт-азаттықармиясы Янцзы өзенінен өтіп, Гоминьдан армиясын талқандауды аяқтады.

12. Қхр социалистік жүйені қалыптастыруы

Гоминьдан үкіметінің құлауы, армияның жеңілуі және компартия әскерінің оңтүстікке бет алуы ҚКП алдына үлкен қиындықтарды туғызды. 1948 жылы сегізінші сәуірде ҚКП Орталық комитетінде былай делінген: «Біздер қалалық ұйымдық орындарды демократиялық тәртіпке баулуға орнықтыруға әлі ерте, біз әлі асықпауымыз керек ». Бұл дегеніміз – сол кездің өзін-ақ ҚКП-ң кішкене де болса гоминьдан үкіметінің саясатына ұқсайтынын кқреміз.

Провинциялар мен үлен қалаларда үгіт-насихат жүргізілді. Әскери факторды билік үшін таласта қолдану ҚКП-ң дамуына кері әсерін тигізді. Бірақ күннен күнге ҚКП-ң жақтастары мен адамдары көбейіп отырды, себебі ҚКП-ң өзінің қатал саяси құрылымын және модифициялық идеологиялық келбет әсерінен болған еді. Егер партияның VII съездіне 1.2 млн адам мүше болса, 1946 жылы желтоқсанда - 2.5 млн, 1947 жылы 2.7 млн, 1948 жылы қазанда 3 млн астам, 1949 жылы 4.5 млн адамға жеткен болатын.Бұл көрсеткіш ҚКП-ң күннен – күнге өскендігін көрсетеді. Бір жағынан ҚКП-ң басшылары жұмысшы табынан керемет әскери күштікөрген жоқ, бұл әскерді онша мойындамады. 1949 жылы ҚКП-ң шамамен төрттен бір бөлігі кадрлар бөліміне алынса, қалғаны сонда жұмыс істейтін еді. Осы жаңа міндетті мойнына алған ҚКП-ы елді енді қандай жолмен дамыту керек деген сұраққа жауап іздеді. Бұл сұраққа жауап ҚКП-ң II пленумында 1949 жылы наурызда Хэбэй провин-ң Сибайпо деген ауылда шешілді. ҚКП-ң басшылары өздеріне идеологиялық-теориялық позицияны ұстана отырып, « марксизм-ленинизмді» Қытай революциясына практика үшін пайдаланды және үлкен идеология ретінде бұл қалыптасқан болатын. Бұл идея негізі Мао Цзедуннан шыққан идея дейді. Мао Цзедунның ішкі саяси тартыста жеңуі, жаңа демократиялық елдң құру идеясынан бас ьартуы, ҚХР-ң социалдық жүйеге қадам басуына алып келген болатын. 1953 жылдың өзінде-ақ Орталық комитетің құзыретті органдарды таңдау туралы заң шығарған болатын. 1954 жылы уездік, ауылдық жерлерде сайлау біте бастады. 1954 жылы 15 қыркүйекте Пекинде I сессия ашылды, 20 қыркүйекте болса ҚХР-ң Конституциясы бірауыздан қабылданды. Конституцияның бірінші статиясында ҚХР – халықтық демократиялық мемлекет делінген және билік көзі жұмысшы табы деп көрсетілген. ҚХР өкілі Мао Цзэдун делінген. Ал комитетке Лю Шаоцы тағайындалды. Мемлекеттік одаққа тағы да Чжоу Эньлай тағайындалды. Социолистік саяси өзгеріс ҚКП үшін 1993 жылынан бастау тек ҚХР Конституциясында ғана емес, сонымен қатар бес жылдық жоспардың дамуына және жасалуына өз септігін тигізді. 1951 жылдан бастап бірінші жоспарды дайындау басталды, бірақ

• Ішкі партиялық тартыс,

• Корей соғысы

• Халықтың нашар әлеіметтік жағдайының арқасында бұл жоспар жасалмады.

Қытай экономистері жоспар жасағанда өздерінің бұрыңғы тәжірибелерге сүйенді. Яғни ауыл шаруашылық тәжірибе және совет одағының үлкен кеңесінің, көмегінің арқасында жақсы нәтижелерге жетті. 1955-1957 жылдары бес жылдық жоспар партия үшін пайда және атақ әкелді. Жоспарда 694 объект каралған болатын. 31 наурызда бес жылдық жоспардың бірінші жобасы жасалды. Яғни бұл Бүкіл қытайлық конференцияда ҚКП-ның мақсатын және 30 шілдеде қабылданды. 1953-54 жылдары Совет- Қытай келісімі жасалды. Онда 156 индустриялық объекті құру, жеңілдігі бар несие беру және өзара ықпалдастықпен достық қарастырылды.

Қорыта келе, біз ҚХР-дың социолистік жүйені қабылдай отырып, экономикалық және аграрлық реформа жасай отырып, дамуға бет алды. Негізі социолистік жүйені қабылдағанда біршама қателіктерде болды. Бірақ оны Қытай зиялылары түзеуге тырысқан еді.