Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
kitay_2009 (2).doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
676.86 Кб
Скачать

2. 1915 Жылы басталған «жаңа мәдени революция» қозгалысынын котерген проблемалары.

1912 жылы Қытай Республикасының алғашқы президенті болып Сунь Ятсен сайланды. 1912 жылы 1 қаңтарда Қытайдың уақытша үкіметі құрылғандығын жариялады. Сонымен бірге бірқатар заңдар қабылданды.

  • Қытайда батыс үлгісіндегі парламенттік республика құру керек деген болатын. Онда атқарушы, заң шығарушы, сот билігі тәуелсіз құрылды.

  • Қытайдың Конституциясын жариялады. Феодалдық қатынастарды реттеу заңдары қабылданды.

1912 жылы Сунь Ятсеннің орнына Юань Шикай келеді. 1915 жылы желтоқсанда орталық кеңес палатасы конституциялық монархияны бекіту жөнінде шешім қабылданды. Елде соғыс болмас үшін монархияны қалпына келтірді. 1915 жылы Қытайда жаңа мәдени революция қозғалысы орын алды. «жаңа мәдени революцияның» идеялық орталығы болып «Жаңа жастар» (Синь Циннянь) урналы саналған болатын. Газет 1915 жылдан бастап профессордың, кейіннен пекин университетінің гуманитарлық ғылым факультетінің деканы Чэнь Дусюдің баспасымен шыға бастады. Көптеген студенттер, мұғалімдер, сонымен қатар оның ректоры Цай Юаньпэй қозғалысқа активті түрде қатысты. Қозғалысты ұйымдастыруда және оның дамуына Ли Дачжао, У Юй, Юнь Дайин, Лу Синь, Цнь Саньтун, Лю Баньнун, Чжу Цзиннун, Гао Ихань, Ху Ши, Фу Синянь сияқты адамдар үлкен үлес қосты. Журналдың осындай атқа ие болуы әрине қозғалыс көшбасшыларының жаңа қытай интеллигенциясының болашағына деген сенімдерін артқанмен байланысты болды. Чэнь Дусюдің айтуы бойынша: «Жаңа, патриоттық дайын, өз мелекетіне және қоғамына адал жастар бұрынғы «әлсіз қоғамға» қарағанда рухы қатты, карьерасын ғана ойламай, еліне жақсылық жасап, пайда әкелу керек. Ол өзін-өзі дамытып, ұлттық ар-намыспен және құдіретті күші үшін күресу керек», - деген болатын. Ол газетте 3 мәселе қозғалды:

  • Қытайда демократиялық жүйе орнату;

  • Ғылым-техниканы дамыту;

  • Қытайдың әдеби тілін халықаралық тілге, иероглифке өзгерту.

«Жаңа мәдени революция» қозғалысының басты идеялық жауы ретінде – конфуциандық ілімде көрген еді. Чэнь Дусю: «Егер біз мем-ті, қоғамды конфуц. Үлгіде құратын болсақ, онда бізге республика, реформа, жаңа саясат, жаңа білім беру жүйесінің керегі жоқ. Онда бекерден-бекер революция, парламент, заңдар үшін қан төгілді. Бұл онда бұрынға жүйеге өту дегенді білдіреді», - деген болатын. Ли Дачжао: «Конфуций – монархиялық деспотизмнің апологеті. Конституция – жаңа ұлт үшін еркіндік кепілі. Деспотизм еркіндікті қалай шектесе, конфуций солайша конституцияны шектейді. Егер де конфуций орын алатын болса, ол еркіндікке жол бермесе, керісінше деспотизмге алып келеді», - деп санаған. Сонымен бірге конфуциандықта жастар білім беру мен ғылымға кедергі келтіреді деп ойлаған. Елде білім жүйесін қалпына келтіру үшін ең алдымен конфуциандықты жою керек,- деп У Юй айтқан болатын. Бұл қозғалыс «ағартушылық революция» деген атқа ие болған еді. «Жаңа мәдени революция» қозғалысы ұлттық сананы қалыптастырушы қозғалыс және бурж-дем/қ сананың қалыптасуының ең негізгі кезеңі болып табылады.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]