- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
Хђл фигыль
Барып – сњздђ 2 иќек бар: ба-рып; хђрефлђр: б, а, р, ы, п; авазлар: [б], [а], [р], [ы], [п]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык, [п] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [барып].
Бармыйча – сњздђ 3 иќек бар: бар-мый-ча; хђрефлђр: б, а, р, м, ы, й, ч, а; авазлар: [б], [а], [р], [м], [ы], [й], [ч], [а]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [р], [м], [й] – парсыз яћгырау тартыклар, [ч] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [бармыйча].
Килеп – сњздђ 2 иќек бар: ки-леп; хђрефлђр: к, и, л, е, п; авазлар: [к], [и], [л], [э], [п]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [п] – парлы саћгырау тартыклар, [л] — парсыз яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [килэп].
Килмичђ – сњздђ 3 иќек бар: кил-ми-чђ; хђрефлђр: к, и, л, м, и, ч, ђ; авазлар: [к], [и], [л], [м], [и], [ч], [ђ]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [ч] – парлы саћгырау тартыклар, [л], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [килмичђ].
Барганчы – сњздђ 3 иќек бар: бар-ган-чы; хђрефлђр: б, а, р, г, а, н, ч, ы; авазлар: [б], [а], [р], [гъ], [а], [н], [ч], [ы]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б], [гъ] – парлы яћгырау тартыклар, [р], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [ч] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [баргъанчы].
Бармаганчы – сњздђ 4 иќек бар: бар-ма-ган-чы; хђрефлђр: б, а, р, м, а, г, а, н, ч, ы; авазлар: [б], [а], [р], [м], [а], [гъ], [а], [н], [ч], [ы]; сњздђ 10 хђреф, 10 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б], [гъ] – парлы яћгырау тартыклар, [р], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [ч] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [бармагъанчы].
Килгђнче – сњздђ 3 иќек бар: кил-гђн-че; хђрефлђр: к, и, л, г, ђ, н, ч, е; авазлар: [к], [и], [л], [г], [ђ], [н], [ч], [э]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [ч] – парлы саћгырау тартыклар, [л], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [г] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [килгђнчэ].
Килмђгђнче – сњздђ 4 иќек бар: кил-мђ-гђн-че; хђрефлђр: к, и, л, м, ђ, г, ђ, н, ч, е; авазлар: [к], [и], [л], [м], [ђ], [г], [ђ], [н], [ч], [э]; сњздђ 10 хђреф, 10 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [ч] – парлы саћгырау тартыклар, [л], [н], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [г] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [килмђгђнчэ].
Карагач – сњздђ 3 иќек бар: ка-ра-гач; хђрефлђр: к, а, р, а, г, а, ч; авазлар: [къ], [а], [р], [а], [гъ], [а], [ч]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а] – калын сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [къ], [ч] – парлы саћгырау тартыклар, [р] – парсыз яћгырау тартык, [гъ] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [къарагъач].
Карамагач – сњздђ 4 иќек бар: ка-ра-ма-гач; хђрефлђр: к, а, р, а, м, а, г, а, ч; авазлар: [къ], [а], [р], [а], [м], [а], [гъ], [а], [ч]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а] – калын сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [къ], [ч] – парлы саћгырау тартыклар, [р], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [гъ] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым икенче иќеккђ тљшђ [къарамагъач].
Киткђч – сњздђ 2 иќек бар: кит-кђч; хђрефлђр: к, и, т, к, ђ, ч; авазлар: [к], [и], [т], [к], [ђ], [ч]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [т], [ч] – парлы саћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [киткђч].
Китмђгђч – сњздђ 3 иќек бар: кит-мђ-гђч; хђрефлђр: к, и, т, м, ђ, г, ђ, ч; авазлар: [к], [и], [т], [м], [ђ], [г], [ђ], [ч]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [т], [ч] – парлы саћгырау тартыклар, [м] – парсыз яћгырау тартык, [г] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [китмђгђч].
Барышлый – сњздђ 3 иќек бар: ба-рыш-лый; хђрефлђр: б, а, р, ы, ш, л, ы, й; авазлар: [б], [а], [р], [ы], [ш], [л], [ы], [й]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [р], [л], [й] – парсыз яћгырау тартыклар, [ш] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [барышлый].
Кљлђ-кљлђ – сњздђ 4 иќек бар: кљ-лђ-кљ-лђ; хђрефлђр: к, љ, л, ђ, к, љ, л, ђ; авазлар: [к], [љ], [л], [ђ], [к], [љ], [л], [ђ]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [љ], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [к] – парды саћгырау тартык, [л] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым икенче иќеккђ тљшђ [кљлђкљлђ].
