- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
Бар – сњздђ 1 иќек бар: бар; хђрефлђр: б, а, р; авазлар: [б], [а], [р]; сњздђ 3 хђреф, 3 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а] – калын сузык, [б] – парлы яћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; сњз калын ђйтелешле [бар].
Кил – сњздђ 1 иќек бар: кил; хђрефлђр: к, и, л; авазлар: [к], [и], [л]; сњздђ 3 хђреф, 3 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и] – нечкђ сузык, [к] – парлы саћгырау тартык, [л] – парсыз яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; сњз нечкђ ђйтелешле [кил].
Барма – сњздђ 2 иќек бар: бар; хђрефлђр: б, а, р, м, а; авазлар: [б], [а], [р], [м], [а]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а] – калын сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [р], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [барма].
Килмђ – сњздђ 2 иќек бар: кил-мђ; хђрефлђр: к, и, л, м, ђ; авазлар: [к], [и], [л], [м], [ђ]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [л], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [килмђ].
Барыгыз – сњздђ 3 иќек бар: ба-ры-гыз; хђрефлђр: б, а, р, ы, г, ы, з; авазлар: [б], [а], [р], [ы], [гъ], [ы], [с]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б], [гъ] – парлы яћгырау тартыклар, [р] – парсыз яћгырау тартык, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [барыгъыс].
Бармагыз – сњздђ 3 иќек бар: бар-ма-гыз; хђрефлђр: б, а, р, м, а, г, ы, з; авазлар: [б], [а], [р], [м], [а], [гъ], [ы], [с]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б], [гъ] – парлы яћгырау тартыклар, [р], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [бармагъыс].
Килегез – сњздђ 3 иќек бар: ки-ле-гез; хђрефлђр: к, и, л, е, г, е, з; авазлар: [к], [и], [л], [э], [г], [э], [с]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [с] – парлы саћгырау тартык, [л] – парсыз яћгырау тартык, [г] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [килэгэс].
Килмђгез – сњздђ 3 иќек бар: кил-мђ-гез; хђрефлђр: к, и, л, м, ђ, г, е, з; авазлар: [к], [и], [л], [м], [ђ], [г], [э], [с]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [л], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [г] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [килмђгэс].
Килсен – сњздђ 2 иќек бар: кил-сен; хђрефлђр: к, и, л, с, е, н; авазлар: [к], [и], [л], [с], [э], [н]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [и], [э] – нечкђ сузыклар; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [л], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [килсэн].
Килмђсен – сњздђ 3 иќек бар: кил-мђ-сен; хђрефлђр: к, и, л, м, ђ, с, е, н; авазлар: [к], [и], [л], [м], [ђ], [с], [э], [н]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [л], [н], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [килмђсэн].
Эшлик – сњздђ 2 иќек бар: эш-лик; хђрефлђр: э, ш, л, и, к; авазлар: [э], [ш], [л], [и], [к]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [э], [и] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [ш], [к] – парлы саћгырау тартыклар, [л] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ, басым соћгы иќеккђ тљшђ [эшлик].
Эшлђмик – сњздђ 2 иќек бар: эш-лђ-мик; хђрефлђр: э, ш, л, ђ, м, и, к; авазлар: [э], [ш], [л], [ђ], [м], [и], [к]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [э], [ђ], [и] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [ш], [к] – парлы саћгырау тартыклар, [л], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ, басым икенче иќеккђ тљшђ [эшлђмик].