- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
Лђкин – сњздђ 2 иќек бар: лђ-кин; хђрефлђр: л, ђ, к, и, н; авазлар: [л], [ђ], [к], [и], [н]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ], [и] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [л], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [к] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [лђкин].
Ђмма – сњздђ 2 иќек бар: ђм-ма; хђрефлђр: ђ, м, м, а; авазлар: [ђ], [м], [м], [ђ]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [м] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [ђммђ].
Бђлки – сњздђ 2 иќек бар: бђл-ки; хђрефлђр: б, ђ, л, к, и; авазлар: [б], [ђ], [л], [к], [и]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [л] – парсыз яћгырау тартык, [к] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [бђлки].
Ђгђр – сњздђ 2 иќек бар: ђ-гђр; хђрефлђр: ђ, г, ђ, р; авазлар: [ђ], [г], [ђ], [р]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [г] – парлы яћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [ђгђр].
Тагын – сњздђ 2 иќек бар: та-гын; хђрефлђр: т, а, г, ы, н; авазлар: [т], [а], [гъ], [ы], [н]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [т] – парлы саћгырау тартык, [гъ] – парлы яћгырау тартык, [н] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [тагъын].
Янђ – сњздђ 2 иќек бар: я-нђ; хђрефлђр: я, н, ђ; авазлар: [й], [ђ], [н], [ђ]; сњздђ 3 хђреф, 4 аваз; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [йђнђ].
Яисђ – сњздђ 3 иќек бар: я-и-сђ; хђрефлђр: я, и, с, ђ; авазлар: [й], [ђ], [и], [с], [ђ]; сњздђ 4 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [ђ], [и] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й] – парсыз яћгырау тартык, [с] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [йђисђ].
Югыйсђ – сњздђ 3 иќек бар: ю-гый-сђ; хђрефлђр: ю, г, ы, й, с, ђ; авазлар: [й], [у], [гъ], [и], [с], [ђ]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [у] – калын сузык, [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й] – парсыз яћгырау тартык, [гъ] — парлы яћгырау тартык, [с] — парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [йугъисђ].
Гњя – сњздђ 2 иќек бар: гњ-я; хђрефлђр: г, њ, я; авазлар: [г], [њ], [й], [ђ]; сњздђ 3 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [њ], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [г] – парлы яћгырау тартык, [й] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [гњйђ].
Чљнки – сњздђ 2 иќек бар: чљн-ки; хђрефлђр: ч, љ, н, к, и; авазлар: [ч], [љ], [ћ], [к], [и]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [љ], [и] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [ч], [к] – парлы саћгырау тартыклар, [ћ] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [чљћки].
Гђрчђ – сњздђ 2 иќек бар: гђр-чђ; хђрефлђр: г, ђ, р, ч, ђ; авазлар: [г], [ђ], [р], [ч], [ђ]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [г] – парлы яћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык, [ч] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [гђрчђ].