- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
Андый – сњздђ 2 иќек бар: ан-дый; хђрефлђр: а, н, д, ы, й; авазлар: [а], [н], [д], [ы], [й]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [н], [й] – парсыз яћгырау тартыклар, [д] – парлы яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [андый].
Ђнђ – сњздђ 2 иќек бар: ђ-нђ; хђрефлђр: ђ, н, ђ; авазлар: [ђ], [н], [ђ]; сњздђ 3 хђреф, 3 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [н] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [ђнђ].
Нђрсђ – сњздђ 2 иќек бар: нђр-сђ; хђрефлђр: н, ђ, р, с, ђ; авазлар: [н], [ђ], [р], [с], [ђ]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [н], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [с] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [нђрсђ].
Кайчан – сњздђ 2 иќек бар: кай-чан; хђрефлђр: к, а, й, ч, а, н; авазлар: [къ], [а], [й], [ч], [а], [н]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [къ], [ч] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [къайчан].
Џђрнђрсђ – сњздђ 3 иќек бар: џђр-нђр-сђ; хђрефлђр: џ, ђ, р, н, ђ, р, с, ђ; авазлар: [џ], [ђ], [р], [н], [ђ], [р], [с], [ђ]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [џ] – парсыз саћгырау тартык, [р], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [с] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [џђрнђрсђ].
Џђркайда – сњздђ 3 иќек бар: џђр-кай-да; хђрефлђр: џ, ђ, р, к, а, й, д, а; авазлар: [џ], [ђ], [р], [къ], [а], [й], [д], [а]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык, [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе сакланмый; [џ] – парсыз саћгырау тартык, [р], [й] – парсыз яћгырау тартыклар, [къ] – парлы саћгырау тартык, [д] – парлы яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [џђркъайда].
Нђрсђдер – сњздђ 3 иќек бар: нђр-сђ-дер; хђрефлђр: н, ђ, р, с, ђ, д, е, р; авазлар: [н], [ђ], [р], [с], [ђ], [д], [э], [р]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [н], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [с] – парлы саћгырау тартык, [д] – парлы яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [нђрсђдэр].
Џичнинди – сњздђ 3 иќек бар: џич-нин-ди; хђрефлђр: џ, и, ч, н, и, н, д, и; авазлар: [џ], [и], [ч], [н], [и], [н], [д], [и]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [и] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [џ] – парсыз саћгырау тартык, [ч] – парлы саћгырау тартык, [н] – парсыз яћгырау тартык, [д] – парлы яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [џичнинди].
Беркайчан – сњздђ 3 иќек бар: бер-кай-чан; хђрефлђр: б, е, р, к, а, й, ч, а, н; авазлар: [б], [э], [р], [къ], [а], [й], [ч], [а], [н]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [э] – нечкђ сузык, [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе сакланмый; [б] – парлы яћгырау тартык, [р], [й], [н] – парсыз яћгырау тартык, [къ], [ч] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [бэркъайчан].
Берничек – сњздђ 3 иќек бар: бер-ни-чек; хђрефлђр: б, е, р, н, и, ч, е, к; авазлар: [б], [э], [р], [н], [и], [ч], [э], [к]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [э], [и] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [р], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [ч], [к] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [бэрничэк].