2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.

[д] авазы саћгырау тартык алдыннан килгђндђ, [т] белђн охшашлана.

Ядкяр – сњздђ 2 èќåê áàð: яд-кяр; õðåôëð: я, д, к, я, р; авазлар: [й], [], [т], [къ], [й], [ђ], [р]; сœзд 5 хреф, 7 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килми; []– нечк сузык; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [й], [р] – парсыз яžгырау тартыклар; [т], [къ] — парлы саžгырау тартыклар; сœзнеž язылышы йтелешен туры килми; басым соžгы иќекк тšш [йђткъйђр].

3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге

Ата-ана – сњздђ 4 èќåê áàð: а-та-а-на; хђрефлђр: а, т, а, а, н, а; авазлар: [а], [т], [а], [н], [а]; сœзд 6 хреф, 5 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килми; [а] – калын сузык; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [т] – парлы саћгырау тартык, [н] – парсыз яћгырау тартык; сœзнеž язылышы йтелешен туры килђ; басым икенче иќекк тšш [атана].

Йорт-ќир – сњздђ 2 èќåê áàð: йорт-ќир; хђрефлђр: й, о, р, т, ќ, и, р; авазлар: [й], [о], [р], [д], [ќ], [и], [р]; сœзд 7 хреф, 7 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килђ; [о] – калын сузык, [и] – нечкђ сузык; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе сакланмый; [й], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [д], [ќ] – парлы яћгырау тартыклар; сœзнеž язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќекк тšш [йордќир].

Мал-туар – сњздђ 3 èќåê áàð: мал-ту-ар; хђрефлђр: м, а, л, т, у, а, р; авазлар: [м], [а], [л], [т], [у], [w], [а], [р]; сœзд 7 хреф, 8 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килми; [а], [у] – калын сузыклар; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [м], [л], [w], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [т] – парлы саћгырау тартык; сœзнеž язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќекк тšш [малтуwар].

Кардђш-ыру – сњздђ 4 èќåê áàð: кар-дђш-ы-ру; хђрефлђр: к, а, р, д, ђ, ш, ы, р, у; авазлар: [къ], [ђ], [р], [д], [ђ], [ш], [ы], [р], [у]; сœзд 9 хреф, 9 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык, [у] – калын сузык; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе сакланмый; [къ], [ш] – парлы саћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык, [д] – парлы яћгырау тартык; сœзнеž язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќекк тšш [къђрдђшыру].

Гореф-гадђт – сњздђ 4 èќåê áàð: го-реф-га-дђт; хђрефлђр: г, о, р, е, ф, г, а, д, ђ, т; авазлар: [гъ], [љ], [р], [љ], [ф], [гъ], [ђ], [д], [ђ], [т]; сœзд 10 хреф, 10 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килђ; [љ], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [гъ], [д] – парлы яћгырау тартыклар, [р] – парсыз яћгырау тартык, [ф], [т] – парлы саћгырау тартыклар; сœзнеž язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [гъљрљфгъђдђт].

Сирђк-мирђк – сњздђ 4 èќåê áàð: си-рђк-ми-рђк; хђрефлђр: с, и, р, ђ, к, м, и, р, ђ, к; авазлар: [с], [и], [р], [ђ], [г], [м], [и], [р], [ђ], [к]; сœзд 10 хреф, 10 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килђ; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [с] – парлы саћгырау тартык, [р], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [к] – парлы саћгырау тартык; сœзнеž язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќекк тšш [сирђгмирђк].

Ямь-яшел – сњздђ 3 иќек бар: ямь-я-шел; хђрефлђр: я, м, ь, я, ш, е, л; авазлар: [й], [ђ], [м], [й], [ђ], [ш], [э], [л]; 7 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [м], [л] – парсыз яћгырау тартыклар, [ш] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [йђмйђшэл].

Сап-сары – сњздђ 3 иќек бар: сап-са-ры; хђрефлђр: с, а, п, с, а, р, ы; авазлар: [с], [а], [п], [с], [а], [р], [ы]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [с], [п] – парлы саћгырау тартыклар, [р] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [сапсары].

Зђп-зђћгђр – сњздђ 3 иќек бар: зђп-зђћ-гђр; хђрефлђр: з, ђ, п, з, ђ, ћ, г, ђ, р; авазлар: [з], [ђ], [б], [з], [ђ], [ћ], [г], [ђ], [р]; 9 хђреф, 9 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [з], [б], [г] – парлы яћгырау тартыклар, [ћ], [р] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [зђбзђћгђр].

Кирђк-ярак – сњздђ 4 иќек бар: ки-рђк-я-рак; хђрефлђр: к, и, р, ђ, к, я, р, а, к; авазлар: [к], [и], [р], [ђ], [г], [й], [а], [р], [а], [къ]; 9 хђреф, 10 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе сакланмый; [к], [къ] – парлы саћгырау тартыклар; [г] – парлы яћгырау тартык, [р], [й] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [кирђгйаракъ].

Чиле-пешле – сњздђ 4 иќек бар: чи-ле-пеш-ле; хђрефлђр: ч, и, л, е, п, е, ш, л, е; авазлар: [ч], [и], [л], [э], [п], [э], [ш], [л], [э]; 9 хђреф, 9 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [и], [э] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [ч], [п], [ш] – парлы саћгырау тартыклар, [л] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым икенче иќеккђ тљшђ [чилэпэшлэ].

Вакытлы-вакытсыз – сњздђ 6 иќек бар: ва-кыт-лы-ва-кыт-сыз; хђрефлђр: в, а, к, ы, т, л, ы, в, а, к, ы, т с, ы, з; авазлар: [w], [а], [къ], [ы], [т], [л], [ы], [w], [а], [къ], [ы], [т], [с], [ы], [с]; 15 хђреф, 15 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ы], [а] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [w], [л] – парсыз яћгырау тартыклар, [къ], [т], [с] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [wакъытлыwакъытсыс].

Юк-бар – сњздђ 2 иќек бар: юк-бар; хђрефлђр: ю, к, б, а, р; авазлар: [й], [у], [гъ], [б], [а], [р]; 5 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [у], [а] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [гъ], [б] – парлы яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [йугъбар].

Дус-иш – сњздђ 2 иќек бар: дус-иш; хђрефлђр: д, у, с, и, ш; авазлар: [д], [у], [с], [и], [ш]; 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [у] – калын сузык, [и] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе сакланмый; [с], [ш] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [дусиш].

Тимер-томыр – сњздђ 4 иќек бар: ти-мер-то-мыр; хђрефлђр: т, и, м, е, р, т, о, м, ы, р; авазлар: [т], [и], [м], [э], [р], [т], [о], [м], [о], [р]; 10 хђреф, 10 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [и], [э] – нечкђ сузыклар, [о] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [т] – парлы саћгырау тартык, [м], [р] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [тимэртомор].