- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
Сњзчђн – сњздђ 2 иќек бар: сњз-чђн; хђрефлђр: с, њ, з, ч, ђ, н; авазлар: [с], [њ], [ч], [ч], [ђ], [н]; 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [њ], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [с], [ч] – парлы саћгырау тартыклар, [н] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [сњччђн].
Кызчык – сњздђ 2 иќек бар: кыз-чык; хђрефлђр: к, ы, з, ч, ы, к; авазлар: [къ], [ы], [ч], [ч], [ы], [къ]; 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ы] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [къ], [с], [ч] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [къыччыкъ].
2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
Вагон – сњздђ 2 иќек бар: ва-гон; хђрефлђр: в, а, г, о, н; авазлар: [в], [а], [г], [о], [н]; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [о] – калын сузыклар, сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [в], [г] – парлы яћгырау тартыклар, [н] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [вагон].
Ава – сњздђ 2 èќåê áàð: а-ва; õðåôëð: а, в, а; авазлар: [а], [w], [а]; сњздђ 3 хреф, 3 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килђ; [а] – калын сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [w] – парсыз ягырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым согы иќекк тšш [аwа].
Галимов – сњздђ 3 èќåê áàð: Га-ли-мов; õðåôëð: Г, а, л, и, м, о, в; авазлар: [гъ], [], [л], [и], [м], [о], [ф]; 7 хреф, 7 аваз; хреф саны аваз санына туры кил; [], [и] – нечк сузыклар, [о] – калын сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе сакланмый; [гъ] – парлы ягырау тартык, [л], [м] – парсыз ягырау тартыклар, [ф] – парлы сагырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќекк тšш [гъђлимоф].
2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
[т] авазы [д] авазы алдыннан килгђндђ, [д] белђн охшашлана.
Матдђ – сњздђ 2 èќåê áàð: мат-дђ; хђрефлђр: м, а, т, д, ђ; авазлар: [м], [а], [д], [д], [ђ]; сœзд 5 хреф, 5 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килђ; [а] – калын сузык, [ђ] – нечкђ сузык, [м] – парсыз яћгырау тартык, [д] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе сакланмый; басым соћгы иќекк тšш [маддђ].
Ќитди – сњздђ 2 èќåê áàð: ќит-ди; хђрефлђр: ќ, и, т, д, и; авазлар: [ќ], [и], [д], [д], [и]; сœзд 5 хреф, 5 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килђ; [и] – нечкђ сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [ќ], [д] – парлы яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым соћгы иќекк тšш [ќидди].
Гайнетдин – сњздђ 3 èќåê áàð: Гай-нет-дин; хђрефлђр: Г, а, й, н, е, т, д, и, н; авазлар: [гъ], [ђ], [й], [н], [э], [д], [д], [и], [н]; сœзд 9 хреф, 9 аваз; хреф саны белн аваз саны туры килђ; [ђ], [э], [и] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [гъ], [д] – парлы яћгырау тартыклар; [й], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым соћгы иќекк тšш [гъђйнэддин].