Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Татар теле. Фонетика.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
402.94 Кб
Скачать

2.16. Борын ассимиляциясе.

[н] авазы, [л] авазы алдыннан килгђндђ, [н] авазы белђн чиратлаша.

Утынлык – сњздђ 3 ижек бар: у-тын-лык; хђрефлђр: у, т, ы, н, л, ы, к; авазлар: [у], [т], [ы], [н], [н], [ы], [къ]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [у], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [н] – парсыз яћгырау тартык, [т], [къ] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [утынныкъ].

Ялкынлы – сњздђ 3 иќек бар: ял-кын-лы; хђрефлђр: я, л, к, ы, н, л, ы; авазлар: [й], [а], [л], [къ], [ы], [н], [н], [ы]; сњздђ 7 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [къ] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [йалкъынны].

Бљтенлек – сњздђ 3 иќек бар: бљ-тен-лек; хђрефлђр: б, љ, т, е, н, л, е, к; авазлар: [б], [љ], [т], [љ], [н], [н], [љ], [к]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [љ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [т], [к] – парлы саћгырау тартыклар, [н] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [бљтљннљк].

2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.

[н] авазы [л] авазы алдыннан килгђндђ, [н] авазы белђн охшашлана.

Юньле – сњздђ 2 иќек бар: юнь-ле; хђрефлђр: ю, н, ь, л, е; авазлар: [й], [њ], [н], [н], [э]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; [њ], [э] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [йњннэ].

Сабынла – сњздђ 3 иќек бар: са-бын-ла; хђрефлђр: с, а, б, ы, н, л, а; авазлар: [с], [а], [б], [ы], [н], [н], [а]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз;; [а], [ы] – калын тартыклар; сњзнећ; [б] – парлы яћгырау тартык, [н] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми [сабынна].

Унлап – сњздђ 2 иќек бар: ун-лап; хђрефлђр: у, н, л, а, п; авазлар: [у], [н], [н], [а], [п]; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ [у], [а] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [н] – парсыз яћгырау тартык, [п] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми [уннап].

2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы

Сњз азагындагы џђм саћгырау тартыкка башланган иќек алдындагы [з] авазы љлешчђ саћграулаша.

Кљз – сњздђ 1 иќек бар: кљз; хђрефлђр: к, љ, з; авазлар: [к], [љ], [с]; сњздђ 3 хђреф, 3 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [љ] – нечкђ сузык; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ ђйтелеше язылышына туры килми; сњз нечкђ ђйтелешле [кљс].

Тозсыз – сњздђ 2 иќек бар: тоз-сыз хђрефлђр: т, о, з, с, ы, з; авазлар [т], [о], [с], [с], [о], [с];

[тоссос].

Кљзсез – сњздђ 2 èќåê áàð: кљз-сез; õðåôëð: к, љ, з, с, е, з; авазлар: [к], [љ], [с], [с], [љ], [с]; сњздђ 6 хреф, 6 аваз; хреф саны белн аваз саны туры кил; [љ] – нечкђ сузык; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзнеž язылышы йтелешен туры килми; басым соžгы иќекк тšш [кљссљс].

Сњзлексез – сњздђ 3 èќåê áàð: сњз-лек-сез; õðåôëð: с, њ, з, л, е, к, с, е, з; авазлар: [с], [œ], [з], [л], [э], [к], [с], [э], [с], 9 õðåô, 9 àâàç; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèë; [œ], [ý] нечк сузыклар; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [л] – парсыз яžгырау тартык, [с], [к] парлы саžгырау тартыклар; сœзнеž язылышы йтелешен туры килми; басым соžгы иќекк тšш [сњзлэксэс].

Тозлы – сњздђ 2 èќåê áàð: тоз-лы; õðåôëð: т, о, з, л, ы; авазлар: [т], [о], [з], [л], [о]; сњздђ 5 хреф, 5 аваз; хреф саны белн аваз саны туры кил;[о] – калын сузык; сœзнеž йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [т] парлы саžгырау тартык, [з] – парлы яћгырау тартык, [л] – парсыз яћгырау тартык; сœзнећ язылышы йтелешен туры килми; басым соžгы иќекк тšш [тозло].