Глоссарий

Жедел кезеңнің жауабы немесе иммунитет алды жауап – интерлейкиндер (ИЛ-1, ИЛ- 6), өспелерді жоятын фактор (ӨТЖФ), гамма-интерферон медиаторлар әсерінен аурудын бейспецификалық белгілері пайда болуымен сипатталатын зақымдануға организмнің бейнақты серпілісі, жүйелік қабынулық жауаптың бір құрамбөлшегі

Ответ «острой фазы» или преиммунный ответ – неспецифическая реакция организма на повреждение, характеризуются появлением общих неспецифических признаков болезни, обусловленных действием медиаторов: интерлейкинов (ИЛ-1, ИЛ- 6), фактора некроза опухолей (ФНО), гамма-интерферона

Acute phase reactions (preimmune response) is nonspecific organism response to damage characterized by the appearance of non-specific symptoms of the disease due to mediators: interleukins (IL-1, IL-6), tumor necrosis factor (TNF), interferon-gamma

«Жауаптың жедел кезеңі» нәруыздары – микробтарға қарсы, антиоксиданттық, зақымдану ошақты шектеу, репарация үрдіс, жасушалық және гуморальдык иммунитет серпілістерге қатысу, организмнін бейспецификалық төзімділік, лейкоциттердің фагоцитоз белсенділік жоғарлату қызметтерді атқаратын, бауырда ИЛ-6, ИЛ-1, ӨТЖФ әсерлерінен түзілетін нәруыздары. Оларға жататыны: С - әсерлі нәруыз (СӘН), А және Р амилоидтар (олардын мөлшері 100-1000 есе артады), α1-қышқыл гликопротеин, фибриноген, гаптоглобин, амилоидтар (олардын мөлшері 2-5 есе артады), церулоплазмин, С3, α1-антитрипсин, антихимотрипсин (олардын мөлшері 20-60% жоғарлайды).

Белки ответа острой фазы – белки, синтезирующиеся в печени под действием ИЛ-6, ИЛ-1, ФНО, обладают антимикробными, антиоксидантными свойствами, ограничивают очаг повреждения, участвуют в репаративных процессах, реакциях клеточного и гуморального иммунитета, повышают неспецифическую резистентность организма, в том числе фагоцитарную активность лейкоцитов. К ним относятся С-реактивный белок – СРБ, амилоид А (их концентрация увеличивается в 100-1000 раз); α1-кислый гликопротеин, фибриноген, гаптоглобин (их концентрация увеличивается в 2-5 раз;. церулоплазмин, С3 α1-антитрипсин, антихимотрипсин (их концентрация увеличивается на 20-60%)

Acute phase globulins are proteins synthesized in the liver under the influence of IL-6, IL-1, TNF, they have antimicrobial, antioxidant effects, limit lesions, participate in reparative processes, immune response, increase non-specific resistance, including leukocyte phagocytic activity. Acute phase proteins include C-reactive protein , amyloid A (their concentration is increased by 100-1000 times); α1-acid glycoprotein, fibrinogen, haptoglobin (their concentration is increased by 2-5 times); Ceruloplasmin, C3, α1-antitrypsin, antichymotrypsin (their concentration is increased by 20-60%)

Стресс (ағылш. stress – ауыртпалық) – қоршаған ортаның кез келген қолайсыз әсерлеріне организмнің арнайыланбаған бірбеткей серпілістермен жауап қайтаруымен көрінетін, оның қорғану-бейімделу мүмкіншіліктерінің жаңа деңгейде қалыптасуы. Термин Г.Селье (Selye) енгізді. Стресс үш сатыда өтеді: үрей, төзімділік, қалжырау және жалпы адаптациялық синдром дамуымен сипатталады.

Стресс (анг. stress – напряжение) - неспецифическая реакция организма, возникающая под влиянием необычных и неблагоприятных раздражителей (стрессоров) и сопровождающаяся активацией неспецифических механизмов адаптации. Термин введен Г.Селье (Selye). Стресс проявляется в виде общего адаптационного синдрома, который имеет три стадии: стадия тревоги, резистентности и истощения

Stress is a nonspecific organism’s response to extreme agents (stressors), is accompanied by activation of nonspecific adaptive mechanisms. The term was offered by H. Selye. Stress is described as general adaptation syndrome, which has 3 stages: alarm reaction, resistance, exhaustion

Селье үштігі: тимус (айырша без) және лимфа тіннін кері даму; бүйрек үсті бездерінің сыртқы қабатынын гипертрофиясы; асқазан мен ұлтабардын ойық жаралары.

Триада Селье: инволюция тимуса и лимфоидной ткани; гипертрофия коры надпочечников; язвы желудка и 12-перстной кишки.

Selye’s triad: involution of the thymus and lymphoid tissue, hypertrophy of adrenal cortex, ulcers of the stomach and duodenum

Стресті-дамытатын жүйе – стресс-серпілісті оталдыратын жүйе. Оның құрамбөлшектері - гипоталамус- гипофиз – бүйрек үсті бездері жүйесі, симпато-адреналдық жүйесі, прооксиданттар. Стресс-реализующая система- система, запускающая стресс-реакцию, включает гипоталамо-гипофизарно-надпочечниковую систему, симпатоадреналовую систему, прооксиданты

Stress realizing system is the system that triggers the stress response, it includes the hypothalamic-pituitary-adrenal axis, the sympathoadrenal system, prooxidants

Стресті-шектейтін жүйе – стресс-дамытатын жүйе тым артық белсенділінуінен сақтандыратын тетіктері. Оның құрамбөлшектері - гамкергиялық жүйесі, опиоидергиялық жуйесі, серотонинергиялық жүйесі, антиоксиданттар.

Стресс-лимитирующая система – механизмы, предупреждающие чрезмерную активацию стресс-реализующей системы. Включает в себя гамк-ергическую систему, опиоид-ергическая систему, серотонин-ергическая систему, антиоксиданты

Stress-limiting system – includes mechanisms preventing excessive activation of the stress-realizing system (-amino butyric acid-ergic system, opiate-ergic system, serotonin-ergic system, antioxidants)

Дезадаптациялық аурулар – стресстің жағымсыз әсерінен дамитын аурулар: асқазан мен ұлтабардың ойық жара ауруы, жүректін ишемиялық ауруы, атеросклероз, артериалық гипертензия, инсульт.

Болезни адаптации, дезадаптивные болезни – заболевания, возникновение которых связано с неблагоприятным воздействием стресса (дистресс): язвенная болезнь желудка, ишемическая болезнь сердца, атеросклероз, артериальная гипертензия, инсульт.

Diseases of adaptation - are the diseases, the occurrence of which is associated with negative effects of stress (distress): ulcers of the stomach, intestine, ischemic heart disease, atherosclerosis, stroke, arterial hypertension.

Шок (сілейме) – аса қарқынды, төтенше ықпалдардың әсерлерінен жіті дамитын организмнің өте ауыр жағдайы. Жүке жүйесі, эндокриндік жүйесі, жүрек-қан-тамыр жүйесі және басқа өмір тіршілікке қажетті жүйелерінің қызметтері бұзылыстарынан организмнің тіршілік әрекеті кері дамуымен сиппаталадыШок – общее, острое, крайне тяжёлое состояние организма, возникающее под действием сверхсильных экстремальных факторов. Характеризуется стадийным прогрессирующим расстройством жизнедеятельности организма в результате нарастающего нарушения функций нервной, эндокринной, сердечно-сосудистой и других жизненно важных систем.

. Shock is a severe pathological process, which occurs under the influence of extreme pathogenic agents, when overexcitation of the nervous system is changed by deep inhibition and that leads to severe hemodynamic, respiratory, metabolic disturbances.

Кома (греч. koma – терең ұйқы ) - организмнің өмір тіршілікке маңызды қызметтері бұзылыстарымен, сырқы тітіркендіргішке рефлекстердің болмауымен, тұрақты естен танумен, ОЖЖ –нің терең тежелуімен сиппаталатын жағдайы.

Кома (от греч. koma - глубокий сон) - состояние, характеризующееся глубоким угнетением центральной нервной системы, стойкой потерей сознания, отсутствием рефлексов на внешние раздражители и расстройством регуляции жизненно важных функций организма.

Coma – (from Greek. Koma - deep dream) - is the condition characterized by a deep depression of the central nervous system, loss of consciousness, absence of reflexes to stimuli and dysregulation of the vital functions.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі

1. Ә.Н.Нұрмұхамбетұлы. Клиникалық патофизиология.-Алматы; «Эверо», 2010.-С.60-79.

2. Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – С. 80-89, 115-130.

3. Патофизиология в таблицах и схемах под/ред. А.Н.Нурмухамбетова. Алматы: - 2004, С. 230 - 234.

4. Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С.442-447, 564-568.

5. Патологическая физиология под/ред. А.Д.Адо, М.А.Адо, В.И.Пыцкого, Г.В.Порядина, Ю.А. Владимирова. М.: Триада-Х.-2002, С.48- 70.

6. Патологиялық физиология бойынша сынамалық тапсырмалар // Қазак тіліне аударған М.Б.Байбөрі, редакциялаған Т.П.Ударцева, Н.Н.Рыспекова – Алматы.: изд-во «Эффект», ҚазҰМУ, 2007.- Б. 81 -96

Қосымша

7. Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2009. - С. 264-293

8. Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2007. - С. 264-293

9. Патофизиология под/ред. П.Ф.Литвицкого. М.: «ГОЭТАР-мед». Т.1 , 2003, с.689 - 721.

10. Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга.-Томск: Том.ун-та, 2001, С.90 – 101, 444 – 446, 465 - 467

11. Нурмухамбетов А.Н. Стресс и его роль в адаптации организма и развитии заболеваний. Учебно-методическое пособие. Алматы, 1998. – 23 с.

12. Пшенникова М.Г. Феномен стресса. Эмоциональный стресс и его роль в патологии//Пат.физиол. и экспер. Терапия.-2000.-№ 2.-С.24-31; № 3.-С.20-26.

13. Селье Г. Очерки об адаптационном синдроме. М.: Медгиз, 1960.- 254 с.

14. Селье Г. Стресс без дистресса. М.: Прогресс, 1982.- 125 с.

15. Останин А.А., Черных Е.Р. Эффективность цитокинотерапии Ронколейкином в комплексном лечении хирургических инфекций. СПб: издательство СПб университета, 2002, 28 с.

16. http://www.rekicen.ru/php/content.php?group=1&id=400. 2000 г. Отчет о применении «Рекицена – РД» у пациентов с часто рецидивирующими воспалительными процессами различной локализации.

БАҚЫЛАУ

Тест тапсырмалары – патофизиология пәнінен сынамалық тапсырмаларды қараңыз. Қазақ тіліне аударған М.Б.Байбөрі, редакциялаған Т.П.Ударцева, Н.Н.Рыспекова.– Алматы.: «Эффект» баспасы, ҚазҰМУ, 2007.- Б. 81-95, ситуациялық есептер шығару

№ 4 сабақ

ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАРҒА АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

Тақырып: СУ-ЭЛЕКТРОЛИТ АЛМАСУЫНЫҢ БҰЗЫЛЫСТАРЫ

Сабақтың мақсаты:

• Су-электролит тепе-теңдігінің негізгі бұзылыстарының этиологиясы мен патогенезі бойынша білім қалыптастыру

• Теориялық материалдан алған білімін патогенездің сызбанұсқасын құрастырғанда қолдана білу.

• Тақырыпты талдағанда атаусөздерді қолдану дағдысын жетілдіру

• 3 тілдегі глоссарийді қолдануды жетілдіру

Оқыту міндеттері:

• Дизгидрияның жіктелуі, этиологиясы мен патогенезі және қалпына келтіру ұстанымдары туралы білім жетілдіру

• Әртүрлі клиникалық ісінулердің даму тетіктерін зерттеу және патогенездік сызбанұсқасын құрастыруды үйрену

• Тақырыпты талдағанда медициналық атаусөздерді қолдану дағдысын жетілдіру

• Ісіну дамуымен байланысты жағдайларды патофизиологиялық сараптауды үйрену

• Эксперименттік жануарлармен жұмыс жасау дағдысын жетілдіру, эксперименттік ісінуде гемодинамикалық, онкотикалық және тіндік жайттардың маңызын зерттеу.

Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Организмдегі су тепе-теңдігі бұзылуының түрлері.

2. Сусыздану, патогенезі бойынша жіктелуі, себептері. Сусызданудың әртүрінле жасушаішілік және жасуша сыртында осмостық қысымның өзгерістері. Негізгі көріністері, олардың патогенезі.

3. Оң су тепе-теңдігі (изо-, гипо-, гиперосмолялдық гипергидрия), себептері, патогенезі. «Сумен улану» туралы түсінік, себептері, даму тетіктері.

4. Ісіну, түрлері. Ісінудің патогенездік жайттары, сипаттамасы.

5. Ісінудің клиникалық түрлері, даму тетіктері.

6. Натрий, калий алмасуы бұзылыстары, себептері, организмдегі өзгерістердің патогенезі

7. Стоматологиялық аурулар дамуында микроэлементтер және фосфор-кальций алмасуы бұзылыстарының маңызы

Оқыту тәсілдері:

Студенттермен жән оқытушының қатысуымен сабақтың егізгі сұрақтарын талдау, тәжірибелер орындау, хаттамалар толтыру, нәтижелерін талқылау, ісінулер патогенезінің сызбанұсқасын құрастыру.

Бақылау тәсілдері: ауызша сұрау, патогенезінің сызбанұсқасын құруды тексеру, тәжірибе нәтижелерін тексеру, тест жүргізу.