Karta była czterokrotnie nowelizowana w latach 1967, 1985, 1992 i 1993, z czego najdonioślejsze zmiany przyniosła pierwsza z tych reform. Zmieniono wtedy strukturę OPA, szczególnie zaś jej organy, nadając im kształt obecny.

• Nie stawiano w Karcie OPA żadnych innych wymagań w kwestii członkostwa, poza położeniem geograficznym i ratyfikacją Karty.

• Artykuł 2 głosił: .Wszystkie państwa amerykańskie, które ratyfikują niniejszą Kartę, stają się członkami Organizacji.

• Nie przewidziano też możliwości wykluczenia z niej lub zawieszenia w prawach członkowskich. Dopiero nowelizacja z 1992 r. wprowadziła do Karty OPA nowy art. 9, który stwierdzał: .Członek Organizacji, którego demokratycznie ukonstytuowane władze zostały obalone siłą, może być zawieszony w wykonywaniu prawa do uczestnictwa.

Działania na rzecz bezpieczeństwa regionalnego

OPA stanowi forum wielostronnego dialogu, podejmowania uzgodnień w zakresie pokoju, wzmacniania demokracji, przestrzegania praw człowieka oraz wspierania rozwoju społecznego i gospodarczego państw zachodniej półkuli;

OPA w zakresie bezpieczeństwa regionalnego podejmuje działania idące w trzech kierunkach:

• Promowanie demokratycznego porządku

• Budowa zaufania między krajami członkowskimi

• Walka z zagrożeniami transnarodowymi

W 1992 roku reforma Karty OPA – tzw. protokół waszyngtoński, który przewiduje, że państwo, w którym władza została przejęta siłą, nie będzie mogło uczestniczyć w Zgromadzeniu Ogólnym OPA, co wg ówczesnego zastępcy sekretarza stanu USA Strobe’a Talbotta – umożliwiło wreszcie realizację idei „zbiorowej obrony i przeciwdziałania wrogom demokracji”

• W 1993 r. przyjęto tzw. Protokół z Managui, na mocy którego powołano Międzyamerykańską Radę Rozwoju Integralnego, mającą zająć się m.in. opracowaniem programu walki z ubóstwem na półkuli zachodniej. Państwa członkowskie zobowiązały się w nim do podejmowania wysiłków w celu zapewnienia międzynarodowej sprawiedliwości społecznej oraz integralnego rozwoju jako istotnych warunków pokoju i bezpieczeństwa.

• Koniec zimnej wojny wpłynął na bardziej otwarte prezentowanie swoich interesów geostrategicznych przez kraje latynoamerykańskie – na szczycie Ameryk w Miami w 1994 r. ogłoszono dokument „Pokój i bezpieczeństwo obu Ameryk”, w którym przyjęto koncepcje bezpieczeństwa kooperatywnego rozumianego jako „system interakcji między państwami, który przez koordynację polityki rządów powstrzymuje zagrożenia interesów narodowych i zapobiega tym zagrożeniom, a także pozwala uniknąć sytuacji, w której ich postrzeganie prowadzi do napięć, kryzysów lub otwartej konfrontacji”

• 1995 r. w Deklaracji z Santiago wezwano państwa OPA do przyjęcia rozwiązań zobowiązujących do informowania z wyprzedzeniem o ćwiczeniach wojskowych i inspekcjach obserwatorów, do wymiany informacji na temat narodowych polityk obrony oraz uczestniczenia w Rejestrze Broni Konwencjonalnej Narodów Zjednoczonych

• 1998 r. w Deklaracji z San Salvador zachęcano do wzmocnienia kontaktów między liderami politycznymi oraz przedstawicielami sił zbrojnych, współpracy między wojskowymi ośrodkami kształcącymi, wymiany informacji na temat wielkości i struktury wojsk narodowych itd.

• 11 września 2001 r. Zgromadzenie Ogólne OPA przyjęło Międzyamerykańską Kartę Demokratyczną, która stwierdza, że społeczności obu Ameryk „mają prawo do demokracji, a ich rządy obowiązek jej promowania i obrony”

3. Struktura i członkowie OPA

System bezpieczeństwa półkuli zachodniej tworzy dość skomplikowaną strukturę instytucjonalną i traktatową.

• Karta OPA z 1948 r. określała, iż naczelnym organem organizacji jest Konferencja Międzyamerykańska. Jednakże ten właśnie organ okazał się najbardziej nieskuteczny-po 1948 r. odbyła się tylko jedna: Dziesiąta Konferencja Międzyamerykañska w Caracas w 1954 r. Od 1954 r. przez siedemnaście lat nie funkcjonował naczelny organ OPA. Dopiero nowelizacja Karty w 1967 r. ustaliła, iż rolę tę będzie odgrywać Zgromadzenie Ogólne OPA, które po raz pierwszy zebrało się w 1971 r.

• Od tego też czasu zbiera się systematycznie każdego roku, a od połowy lat osiemdziesiątych jest coraz bardziej skuteczne jako centrum OPA i całego systemu.

Zgromadzenie Ogólne jest najwyższym organem OPA. Składa się z przedstawicieli wszystkich państw wchodzących w skład organizacji. Zbiera się ono raz do roku. Każdy kraj posiada jeden głos, decyzje w kwestiach ogólnych zapadają zwykłą większością głosów, natomiast w szczególnych – większością 2/3 głosów. Zgromadzenie określa politykę i główne kierunki działania OPA, nadzoruje jej współpracę z innymi organizacjami, zatwierdza budżet oraz wybiera Sekretarza Generalnego OPA.

Konferencje Konsultacyjne Ministrów Spraw Zagranicznych są kolejnym organem OPA. Zwołuje się je w razie doraźnej potrzeby; ich przedmiotem są kwestie z zakresu stosunków międzynarodowych.

Stała Rada z siedzibą w Waszyngtonie, jest organem kierującym bieżącymi sprawami organizacji, składa się z ambasadorów państw członkowskich.

Sekretarz Generalny wraz z Sekretariatem Generalnym pełnią główne funkcje administracyjno-techniczne.

Sprawami bezpieczeństwa zajmuje się utworzona na zlecenie Zgromadzenia Ogólnego OPA w 1992 roku Komisja Bezpieczeństwa Hemisferycznego, która działa przy Stałej Radzie Organizacji. Ponadto OPA korzysta z doradztwa i wsparcia technicznego komitetów i rad zajmujących się konkretnymi problemami, m.in. Międzyamerykańskiej Rady Obrony, zrzeszającej przedstawicieli ministerstw obrony wszystkich państw półkuli zachodniej.

Międzyamerykańska Rada Obrony (IADB) powstała w 1942 r. jako instytucja niezależna, której zadaniem było zapewnienie obrony hemisfery i koordynacja walki z państwami Osi. W 2006 r. weszła w struktury Organizacji Państw Amerykańskich.

Miedzyamerykański Komitet przeciw Terroryzmowi (CICTE)

1999 r., jego zadania to: przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu, wzmocnienie kontroli granic i harmonizacja ustawodawstwa państw członkowskich w tym zakresie.

• Międzyamerykańska Komisja do spraw Nadużywania Narkotyków utworzona w 1986 r. w związku z ekspansją upraw koki w Ameryce Łacińskiej, do jej głównych zadań należy: harmonizacja prawa antynarkotykowego, przeciwdziałanie handlowi narkotykami oraz substancjami chemicznymi służącymi do ich wytwarzania

• Konsultacyjny Komitet Obrony (2000 r.) nadzoruje przestrzeganie „Międzyamerykańskiej Konwencji Przeciwko Nielegalnej Produkcji i Handlowi Broni Palnej, Amunicji i Innych Związanych z tym Materiałów”, do jego zadań należy: wymiana informacji, porównywanie rozwiązań prawnych oraz doświadczeń różnych państw

OPA łączy obecnie wszystkie 35 państw Ameryki Północnej, Środkowej i Południowej

• Antigua i Barbuda, Argentyna Bahamy Barbados Belize Boliwia Brazylia Chile Kanada Kolumbia Kostaryka Kuba(*) Dominika Dominikana Ekwador Salwador Grenada Gwatemala Gujana Haiti Honduras Jamajka Meksyk Nikaragua Panama Paragwaj Peru Saint Kitts Nevis Saint Lucia Saint Vincent i Grenadyny

• Surinam Trynidad i Tobago Stany Zjednoczone Ameryki Urugwaj Wenezuela

• W 1972 r. ustanowiono kategorię stałych obserwatorów OPA. Taki status posiada obecnie 46 państw spoza zachodniej półkuli, a wśród nich i Polska (od 1991).

Siedziba - Washington, DC

Praktycznie możliwości OPA w zakresie wzmacniania bezpieczeństwa są bardzo ograniczone.

• Międzyamerykański Traktat o Pomocy Wzajemnej, który przewiduje, że w wypadku ataku jakiekolwiek państwa przeciwko państwu amerykańskiemu strony zobowiązują się udzielić pomocy indywidualnej lub zbiorowej podpisały i ratyfikowały 23 państwa, w tym USA.

• Kuba wycofała się w 1962 roku, po nałożeniu sankcji przez USA, a Meksyk zrezygnował w 2002 r., uznając Traktat za przestarzały. Natomiast Traktat Amerykański o pokojowym rozwiązywaniu sporów, który dotyczy rezygnacji stron z użycia siły na rzecz stosowania procedur pokojowych w rozwiązywaniu sporów, został ratyfikowany zaledwie przez 14 państw (bez USA), a Salwador wypowiedział go w 1973 roku.

W latach 90. system międzyamerykański wzmocniony został dużą liczbą deklaracji, strategii i konwencji, uzupełniających wcześniejszą regionalną architekturę bezpieczeństwa:

• „Międzyamerykańska Konwencja Przeciwko Nielegalnej Produkcji i Handlowi Broni Palnej, Amunicji i Innych Związanych z tym Materiałów” podpisana 14 listopada 1997 r. przez wszystkie państwa OPA (z wyjątkiem Kuby); ratyfikowana przez 26 członków, weszła w życie 1 lipca 1998 r. Konwencji nie ratyfikowały USA, Kanada, Gujana, Haiti, Jamajka, Republika Dominikany, Saint Vincent i Surinam. Pierwsze spotkanie narodowych przedstawicieli odpowiedzialnych za przyznawanie licencji na eksport, import i tranzyt broni palnej itp. odbyło się dopiero w październiku 2005 r. Prace koncentrują się na opracowaniu ustawodawstwa, które powinno zostać przyjęte przez państwa-sygnatariuszy konwencji.

• Międzyamerykańska Konwencja o Przejrzystości w Zakupach Broni Konwencjonalnej podpisana 7 czerwca 1999 r. przez 20 państw OPA, weszła w życie 21 listopada 2002 r., choć ratyfikowało go tylko 12 państw: Argentyna, Brazylia, Kanada, Chile, Ekwador, Gwatemala, Nikaragua, Paragwaj, Peru, Salwador, Urugwaj, Wenezuela.

• Międzyamerykańska Konwencja Przeciwko Terroryzmowi podpisana 3 czerwca 2002 r. przez państwa OPA (z wyjątkiem Kuby), weszła w życie 10 lipca 2003 r. – do tej pory ratyfikowały ją 22 państwa; nie ratyfikowały konwencji: Bahamy, Barbados, Belize, Boliwia, Kolumbia, Gujana, Haiti, Jamajka, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia i Gernadyny, Surinam

• Konwencja dotyczy międzynarodowych i wewnętrznych instrumentów w zakresie walki z terroryzmem, walki z finansowaniem terroryzmu i praniem brudnych pieniędzy, współpracy granicznej i wymiarów sprawiedliwości, prawa osób podejrzanych o terroryzm, implementacji konwencji

Rola USA w OPA

• USA, które wzięły na siebie główny ciężar walki z komunizmem światowym, również sprawy zachodniej półkuli postrzegały w kontekście swojej historycznej misji. Pragnęły więc uczynić z OPA przede wszystkim sprawny instrument zwalczania totalitarnej doktryny i wpływów komunizmu w całym regionie.

• Państwa latynoamerykańskie widziały jednak zadania OPA znacznie szerzej, inaczej też układały priorytety międzyamerykańskiego współdziałania. Prowadziło to w latach 50. i 60. do narastania kontrowersji między USA i Ameryką Łacińską. Jednocześnie jednak w tych latach Ameryka Łacińska

• (poza Kubą od lat 60.) mocno i zdecydowanie stanęła po stronie USA globalnej rywalizacji Wschód-Zachód.

Stany Zjednoczone pozostają nadal jednym z najważniejszych podmiotów, wpływających na kształt bezpieczeństwa regionu.

• Wspomaganie niektórych państw latynoamerykańskich środkami wojskowymi w postaci funduszy na zakup broni i szkoleń wojskowych

• Amerykańskie bazy wojskowe (Kuba, Honduras, Ekwador, na Arubie i Curaçao)

• Działania mające na celu zwalczanie zagrożeń transnarodowych (przede wszystkim w regionie andyjskim: Kolumbia, Peru, Boliwia – na walkę z narkotykami, szkolenia policji i wojska w operacjach antynarkotykowych)

• Instrument politycznej presji na Kubę – celem jest uzyskanie międzynarodowego potępienia reżimu kubańskiego za łamanie praw człowieka, a w ślad za tym odizolowanie tego państwa

W dalszym ciągu stosunek Waszyngtonu do krajów półkuli zachodniej oparty jest na relacjach hegemonicznych:

• USA nie ma całościowej wizji zapewnienia bezpieczeństwa regionalnego, koncentruje się na zagrożeniach militarnych, pomijając problemy społeczno-gospodarcze, które często są źródłem tych zagrożeń

• Propaguje koncepcję „ograniczonej suwerenności”, dopuszczającej m.in. możliwość interwencji humanitarnej

• Stworzenie Stałych Sił Wielonarodowych OPA

• Wymuszanie decyzji na krajach latynoamerykańskich, które są dla nich niekorzystne (np. W Kolumbii w kwestii obecności amerykańskich wojsk lub w sprawie Międzynarodowego Trybunału Karnego)

Trudności i wyzwania bezpieczeństwa w Ameryce Środkowej i Południowej

• Najmniej zmilitaryzowany region świata, a dzięki podpisaniu traktatu z Tlatelolco (1967 r.-, Kuba ratyfikowała go w 2002 r.) także strefą bezatomową

• Na przełomie lat 80. i 90. doszło do zdecydowanego zmniejszenia udziału wydatków na obronę w budżetach narodowych średnio budżet ministerstwa obrony wynosi 1,2 procent PKB, jedynie w niewielu przypadkach wynosi ponad 2 procent (Chile, Ekwador, Kolumbia i Kuba)

• Walka z zagrożeniami transnarodowymi: handel narkotykami, terroryzm, przestępczość zorganizowana

• W pierwszej 20 największych producentów lub państw tranzytowych narkotyków (2006) znalazło się 12 krajów latynoamerykańskich: Boliwia, Brazylia, Ekwador, Gwatemala, Haiti, Jamajka, Kolumbia, Meksyk, Panama, Paragwaj, Peru, Republika Dominikany i Wenezuela

Konsekwencją produkcji i handlu narkotykami jest destabilizacja regionu andyjskiego – Boliwia, Ekwador, Kolumbia, Peru, Wenezuela (działalność karteli narkotykowych, finansowanie ugrupowań terrorystycznych)

Kolumbia - główny producent koki (obok Peru i Boliwii) oraz maku lekarskiego, używanego do produkcji heroiny

Ugrupowania terrorystyczne –

Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii, cel-przejęcie władzy i utworzenie państwa opartego na zasadach marksistowskich (9-12 tys. członków)

Armia Wyzwolenia Narodowego (3-6 tys. członków)

Zjednoczona Samoobrona Kolumbii

„Bezpieczeństwo ludzkie”

Ochrona osób i grup społecznych przed przemocą wynikającą przede wszystkim z konfliktów i napięć wewnątrzpaństwowych o charakterze politycznym lub społecznym

Region Ameryki Łacińskiej i Karaibów charakteryzuje się najwyższym wskaźnikiem zabójstw (czterokrotnie przewyższa średnią światową, największa liczba zabójstw Kolumbia, Salwador, Wenezuela, Gwatemala)

Porwania (najwięcej w Kolumbii 1800-2390 osób rocznie i w Meksyku 800-1200)

Konflikt w Kolumbii

• Początki sięgają końca lat 40.

• Wojna domowa - Konfrontacja lewicowych ugrupowań partyzanckich z prawicowymi oddziałami paramilitarnymi (kontrolują one niemal 40% terytorium Kolumbii)

• Przez pierwsze 25 lat trwania konfliktu rząd Kolumbii dążył do siłowego rozwiązania problemu przy wsparciu USA

• Doprowadziło to do wzrostu przemocy i militaryzacji kraju

• Od początku lat 80. władze Kolumbii podjęły próby pokojowego dialogu z ugrupowaniami partyzanckimi

• Podpisano porozumienia z 9 małymi ugrupowaniami partyzanckimi, które w zamian za możliwość powrotu do normalnego życia zgodził się na demobilizację

• Podobnie podpisano porozumienie z prawicowymi ugrupowaniami paramilitarnymi AUC - Zjednoczona Samoobrona Kolumbii (do połowy 2006 r. zdemobilizowano ok. 24 tys. osób)

• Nadal aktywne pozostają Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (FARC) i Armia Wyzwolenia Narodowego (ELN)

• Sytuacja wewnętrzna Kolumbii ma negatywne konsekwencje dla stosunków tego kraju z sąsiadami.

• Incydenty z kolumbijskimi grupami partyzanckimi na granicy z Ekwadorem, Wenezuelą, Peru i Brazylią, które przyczyniają się dodatkowych napięć w regionie.

• Ponadto zaangażowanie USA wywołuje sprzeciw Wenezueli, Boliwii i Ekwadoru.

Kuba

• W 1959 r. prawicowa dyktatura Fulgencio Batisty zastąpiona została reżimem Fidela Castro

• Gwarantem trwałości reżimu jest osoba Castro, silne zaplecze polityczne (grupa najbliższych jego współpracowników odpowiedzialna za przejęcie po nim władzy), Partia Komunistyczna, siły zbrojne, które odgrywały decydującą rolę w zapewnieniu porządku, oraz kontrolowany przez nie aparat bezpieczeństwa odpowiedzialny za utrzymanie stałej represji, a także słabość opozycji

• Stabilność systemu na Kobie zapewniają wsparcie gospodarcze oraz polityczna współpraca z Wenezuelą

Wenezuela

• Prezydentura Hugo Chaveza wywarła ogromny wpływ na postrzeganie bezpieczeństwa hemisferycznego przez Wenezuelę. Rząd tego kraju, pozostając pod silną presją Waszyngtonu, przywiązuje dużą wagę do niezależności i przeciwstawia się ograniczeniu się kwestii bezpieczeństwa tylko do spraw politycznych, podkreśla się znaczenie multilateralizmu i współpracy dla zwiększenia bezpieczeństwa w regionie

• Za największe zagrożenie uznaje się naruszenie zasad suwerennej równości państw, nieinterwencji w sprawy wewnętrzne, samodecydowania i ochrony praw człowieka, w dalszej kolejności kwestie społeczno-gospodarcze, terroryzm wymienia się jako dziewiąte zagrożenie bezpieczeństwa na półkuli zachodniej

• System bezpieczeństwa winien uwzględniać regionalne i subregionalne mechanizmy współpracy

• OPA winna być otwartym forum dyskusji o współczesnych i potencjalnych zagrożeniach

Potrójna granica

Terytorium pomiędzy trzema miastami przygranicznymi: argentyńskim Puerto Iguazú, brazylijskim Foz do Iguaçú i paragwajskim Ciudad del Este, na którym koncentruje się różnego rodzaju działalność nielegalna (piractwo materiałów audiowizualnych oraz wyrobów markowych), przemyt kradzionych samochodów, nielegalny handel bronią, handel narkotykami

W grudniu 2002 roku powołano stałą grupę roboczą odpowiedzialną za współpracę między Stanami Zjednoczonymi a Argentyną, Brazylią i Paragwajem (tzw. 3+1) w celu zwiększenia kontroli na obszarze potrójnej granicy

Spory graniczne

• 16 Sporów granicznych w Ameryce Łacińskiej I Karaibach pozostaje wciąż nierozwiązanych

• Spór pomiędzy Ekwadorem a Peru przekształcił się w konflikt z użyciem sił zbrojnych. Sięga on pierwszej połowy XIX w., wiąże się z dążeniem Ekwadoru do uzyskania dostępu do rzek Marañon i Amazonka (terytorium 200 tys. km² należące do Peru)

17 lutego 1995 r. zawieszenie broni (dzięki mediacji USA, Argentyny, Boliwii i Chile) wraz z utworzeniem wojskowej misji obserwacyjnej Ekwador-Peru w celu czuwania nad przestrzeganiem postanowień umowy; traktat pokojowy podpisano 26 października 1998 r.

• Od lat prowadzony spór o granicę między Salwadorem i Hondurasem (1969 r. wojna futbolowa; na mocy decyzji Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z 1992 r. Honduras otrzymał większość spornego terytorium; traktat demarkacyjny 1998 r., pomimo to nadal występują problemy z wytyczeniem granicy)

• Salwador, Honduras, Nikaragua, Jamajka i Kuba są stronami sporu o granicę morską w zatoce Fonseca

• Roszczenia terytorialne Gwatemali wobec Belize (do rozwiązania sporu została włączona OPA)

• Wenezuela i Surinam wysuwają żądanie terytorialne wobec Gujany (Wenezuela do obszarów stanowiących niemal 62% terytorium Gujany, Surinam – do południowo-wschodniego skrawka tego państwa i nie uznaje istniejącej obecnie granicy morskiej)

• Spory terytorialne pomiędzy Kolumbią i Nikaraguą oraz Kolumbia i Wenezuelą (prowadzą do napięć w stosunkach między tymi krajami

WYZWANIA KSZTAŁTOWANIA BEZPIECZEŃSTWA W AFRYCE

• Geneza Organizacji Jedności Afrykańskiej (1963)

• Przyczyny napięć i konfliktów w Afryce i trudności działania OJA do końca lat 90.

• Utworzenie Unii Afrykańskiej (UA) oraz jej cele, struktury i funkcje

• Rola afrykańskich sił pokojowych w kontekście nowych wyzwań i konfliktów w XXI wieku

Geneza Organizacji Jedności Afrykańskiej

• ang. Organization of African Unity, fr. Organisation de l’Unité Africaine, regionalna organizacja międzynarodowa, zrzeszająca wszystkie niepodległe państwa Afryki (RPA od 1994);

• utworzona w 1963 w Addis Abebie (siedziba OJA);

• cel: umacnianie jedności i solidarności państw Afryki, obrona ich suwerenności i integralności, rozwijanie międzynarodowej współpracy;

• W 2002 r. rozwiązana, w jej miejsce powołano Unię Afrykańską.

• Naczelnym organem OJA było Zgromadzenie Szefów Państw i Rządów, zbierające się raz w roku.

• Każde państwo dysponuje w nim jednym głosem. Do podjęcia decyzji potrzebne jest 2/3 wszystkich oddanych głosów, przy czym posiedzenie ZSPiR jest prawomocne, jeżeli przybędzie na nie 2/3 wszystkich państw.

• Już na konferencji założycielskiej w 1963 roku przyjęto rezolucję, iż OJA będzie zwalczać wszelkie formy kolonializmu na kontynencie, ponieważ stanowi on zagrożenie dla pokoju w regionie. Zapowiedziano pomoc narodom kolonialnym w ich walce o wyzwolenie.

• W 1966 OJA powołała w Dar es Salam tzw. Komitet Wyzwolenia, mającego udzielać pomocy, także finansowej, ruchom narodowo-wyzwoleńczym.

• Od chwili powstania OJA ostro potępiała RPA za politykę apartheidu, nie prowadziła z nią rozmów ani nie utrzymywała stosunków dyplomatycznych. W 1971 roku w OJA wybuchł kryzys – 13 państw organizacji chciało podjęcia dialogu z RPA. Propozycja ta została potępiona przez OJA.

• W 1975 roku podjęto decyzję o ostatecznym porzuceniu koncepcji rozwiązania sytuacji na południu drogą militarną. OJA ma kilka sukcesów, m.in.:

• 1963 – Powołanie komisji arbitrażowej w sprawie uspokojenia konfliktu algiersko-marokańskiego.

• 1965 – Działalność oja doprowadziła do zaprzestania walk między Somalią a Etiopią.

• 1980 – prace nad utworzeniem Afrykańskiej Rady Bezpieczeństwa, wysłanie do Czadu oddziałów OJA, które zastąpiły tam siły libijskie. Była to jedyna operacja wysyłania sił pokojowych OJA; zakończyła się niepowodzeniem

Przyczyny napięć i konfliktów w Afryce i trudności działania OJA do końca lat 90.

• Konsekwencje kolonializmu

Kolonializm przerwał naturalne procesy rozwoju społeczeństw afrykańskich

• Wieloetniczność

Napięcia na tle etnicznym prowadzą w Afryce również do konfliktów wewnętrznych, w których istotą jest sprawowanie władzy w państwie

• Władza jako środek służący kontroli bogactwa

Elity sprawujące władzę dzięki swojej pozycji instytucjonalnej są w stanie dzielić dochód narodowy w sposób korzystny dla siebie i swojego zaplecza politycznego.

Dążenie do kontroli zysków płynących z eksploatacji bogatych złóż surowców naturalnych stało się źródłem rywalizacji różnych grup społecznych, przeradzających się w trwała antagonizmy i prowadzącej niejednokrotnie do konfliktów zbrojnych (konflikty diamentowe, złoża ropy naftowej, ziemia uprawna)

• Słabość instytucji państwowych

Zjawisko upadku państwa

Spory i konflikty

w Afryce Zachodniej:

• Lata 90. Liberia i Sierra Leone

• 2001 R. Na Wybrzeżu Kości Słoniowej

• Gwinea Bissau, Senegal, Nigeria;

W Afryce Wschodniej:

• Wojna domowa w Sudanie (Darfur)

• Somalia, Erytrea

W Afryce Środkowej:

• Wojna domowa w Rwandzie i Burundii

• Zair, DR Kongo,

W Afryce Południowej:

• Angola, Zimbabwe, wojna domowa w Mozambiku

Przyczyną małej skuteczności a w konsekwencji rozwiązania OJA były:

Istotne różnice ustrojowe między krajami,

odmienne koncepcje polityki zagranicznej,

sprzeczne interesy ekonomiczne,

powiązania z państwami poza afrykańskimi.

OJA nie potrafiła zapobiec wtrącaniu się niektórych byłych mocarstw

kolonialnych w sprawy wewnętrzne kontynentu.

Same państwa członkowskie zarzucały OJA bierną postawę.

Najpoważniejszym kryzysem było przyjęcie do OJA Sahary Zachodniej (Arabskiej Demokratycznej Republiki Saharyjskiej) – istniały trudności już z samym zwołaniem posiedzenia jakiejkolwiek instytucji OJA, ponieważ

19 Państw, które były przeciwne przyjęciu Sahary Zachodniej

opuszczało salę. Sesję udało się zwołać dopiero w 1983 roku, po

oświadczeniu rządu Sahary Zachodniej, iż nie pojawi się na szczycie.

Sesja wezwała Maroko do rozwiązania problemu i podjęcia rokowań z

Republiką Saharyjską. Jednak Maroko na znak protestu zapowiedziało

wystąpienie z OJA, co uczyniło w 1985 roku. OJA dążyła też do

ustanowienia Afryki strefą wolnego handlu, plany te jednak okazały się

nierealne.

• 1993 R. W Kairze Zgromadzenie Szefów Państw I Rządów powołało Mechanizm Prewencji, Opanowywania I Rozwiązywania Konfliktów:

– Organ Centralny - miał on odpowiadać za wszelkie działania zmierzające do utrzymania i przywracania pokoju w Afryce, nacisk kładziono na prewencję, co wynikało przede wszystkim z przesłanek materialnych

• Misje w Burundi (1993-1996) i obserwacyjna w Komorach (1997-1999) – zakończyły się niepowodzeniem

• Sukcesem OJA zakończyła się mediacja podjęta w konflikcie między Erytreą i Etiopią

Utworzenie Unii Afrykańskiej (UA) oraz jej cele, struktury i funkcje

• Impulsem do zmian była inicjatywa przedstawiona przez M. al. Kadafiego na IV nadzwyczajnym szczycie szefów państw afrykańskich w Syrcie (8-9 września 1999). Libijski przywódca zaproponował wówczas utworzenie w miejsce OJA nowej struktury, którą nazwał Stany Zjednoczone Afryki.

Koncepcja Kadafiego zakładała stworzenie struktury o znacznym stopniu unifikacji – likwidacja granic, wspólna armia, parlament panafrykański, jednolity rząd, którego kierownictwo objąłby sam Kadafi.

Pomysły te nie zyskały poparcia.

• Na posiedzeniu Zgromadzenia Szefów Państw i Rządów OJA w Lomé 11 lipca 2000 r. podpisano Akt założycielski Unii Afrykańskiej (wszedł w życie 26 maja 2001 r.)

• W akcie tym ustalono, że UA rozpocznie oficjalne funkcjonować po ratyfikowaniu Aktu Ustanawiającego przez 2/3 państw członkowskich OJA.

Do najważniejszych zadań UA zaliczyć należy:

• osiągnięcie większej jedności i solidarności między krajami afrykańskimi i ludnością Afryki,

• obronę suwerenności, terytorialnej integralności i niepodległości państw członkowskich UA,

• przyspieszenie politycznej i socjoekonomicznej integracji kontynentu,

• popieranie współpracy międzynarodowej opierającej się na Karcie NZ i Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka,

• wspieranie pokoju, bezpieczeństwa i stabilności.

• Na mocy art. 4 każde państwo może się zwrócić się z prośbą do Unii o interwencje w celu przywrócenia pokoju i bezpieczeństwa

• Przywódcy afrykańscy (szczyt w Lusace lipiec 2001) podjęli decyzję o włączeniu Mechanizmu Prewencji, Opanowywania i Rozwiązywania Konfliktów do struktury instytucjonalnej Unii

Zasady UA

• Suwerenna równość i współzależność pomiędzy państwami członkowskimi UA,

• poszanowanie granic powstałych w wyniku uzyskania niepodległości,

• partycypacja ludności afrykańskiej w działalności UA,

• wspólna polityka obronna kontynentu afrykańskiego,

• pokojowe rozwiązywanie konfliktów pomiędzy państwami członkowskimi UA poprzez stosowne środki podjęte przez Zgromadzenie,

• zakaz użycia siły albo groźby użycia siły pomiędzy państwami członkowskimi,

• nieinterwencja w wewnętrzne sprawy innego członka UA,

• prawo UA do interwencji w państwie członkowskim stosownie do decyzji Zgromadzenia, motywowanej poważnymi okolicznościami, np. zbrodniami wojennymi, ludobójstwem i zbrodniami przeciw ludzkości,

• pokojowa koegzystencja państw członkowskich oraz ich praw do pokoju i bezpieczeństwa,

• promocja samodzielności państw w strukturze UA,

• promowanie równości płci,

• szacunek dla demokratycznych pryncypiów, praw człowieka, rządów prawa i dobrego rządzenia,

• promowanie sprawiedliwości społecznej zapewniającej ekonomicznie zrównoważony rozwój,

• poważanie dla świętości ludzkiego życia, potępienia i odrzucenia bezkarności morderstw politycznych, terroryzmu i działalności wywrotowej,

• potępienie i odrzucenie niezgodnych z konstytucją zmian rządów.

Struktura organizacyjna UA

• Zgromadzenie Unii,

• Rada Wykonawcza,

• Parlament Panafrykański,

• Trybunał Sprawiedliwości,

• Komisja,

• Komitet Stałych Reprezentantów,

• Rada Pokoju i Bezpieczeństwa,

• Rada Ekonomiczna, Społeczna i Kulturalna,

• Wyspecjalizowane Komitety Techniczne.

Zgromadzenie Unii

• jest najważniejszym organem Unii,

• składa się z szefów państw i rządów lub ich reprezentantów posiadających odpowiednie pełnomocnictwa,

• zbiera się co najmniej dwa razy w roku na sesji zwyczajnej, na wniosek jednego z państw i po wyrażeniu aprobaty przez 2/3 członków Zgromadzenia może zbierać się na sesje nadzwyczajna,

• stanowisko Przewodniczącego Zgromadzenia sprawowane jest w okresie jednego roku przez głowę państwa lub rządu wybieraną po konsultacjach między państwami członkowskimi UA,

• każde państwo członkowskie ma w Zgromadzeniu jeden głos. Decyzje merytoryczne podejmowane są poprzez konsensus bądź głosowanie większością 2/3 głosów,

• określanie wspólnej polityki Unii,

• przyjmowanie, rozważanie i podejmowanie decyzji w odpowiedzi na sprawozdania i zalecenia innych organów Unii,

• rozważanie wniosków o przystąpienie do Unii,

• ustanawianie kolejnych organów Unii,

• przyjmowanie budżetu Unii,

• mianowanie i dymisjonowanie sędziów Trybunału sprawiedliwości,

• mianowanie Przewodniczącego Komisji i jego delegata albo delegatów, a także wyznaczanie komisarzy Komisji

Rada Wykonawcza

• składa się z ministrów spraw zagranicznych lub innych ministrów wyznaczanych przez rządy państw członkowskich,

• zbiera się dwa razy w roku na sesjach zwykłych, sesje nadzwyczajne zwoływane są na wniosek państwa członkowskiego i po wyrażeniu zgody przez 2/3 członków Unii,

• decyzje Rady Wykonawczej podejmowane są w wyniku konsensusu lub w trybie głosowania większością 2/3 głosów,

• odpowiedzialna jest za przygotowanie sesji Zgromadzenia Unii,

• Rozpatruje sprawy zlecone jej przez Zgromadzenie, wykonuje jego decyzje oraz koordynuje współpracę państw członkowskich Unii w takich grupach tematycznych jak np. handel zagraniczny, energia, przemysł i zasoby mineralne, żywność, transport i łączność, edukacja, kultura, zdrowie, ochrona środowiska.

Parlament Panafrykański

• posiada uprawnienia doradczo-dyskusyjne nad inicjatywami własnymi i innych organów,

• główną funkcją Parlamentu jest harmonizacja systemów prawnych państw członkowskich,

• w jego skład wchodzą wybrani delegaci z parlamentów państw członkowskich, każdemu państwu przydzielono po pięć miejsc, zaznaczając jednocześni, że w każdej grupie musi być co najmniej jedna osoba płci żeńskiej,

• spotkania parlamentarzystów odbywają się dwa razy w roku na sesjach zwykłych trwających maksymalnie do miesiąca. Jednocześnie zagwarantowano prawo do zwołania Parlamentu przez Przewodniczącego na sesję nadzwyczajną na wniosek 2/3 całkowitej liczby członków Parlamentu.

Trybunał Sprawiedliwości

• rozpatruje wszelkie kwestie sporne odnoszące się do stosowania i wykładni Aktu Ustanawiającego UA, powstałe we wzajemnych relacjach między państwami członkowskimi oraz w ich kontaktach z instytucjami Unii,

• w pracach uczestniczy 11 sędziów, z których każdy pochodzi z innego państwa i co najwyżej dwoje może reprezentować jeden region afrykański. Są oni nominowani przez przez państwa członkowskie, a wybierani przez Zgromadzenie w głosowaniu tajnym większością 2/3 głosów. Ich kadencja trwa 6 lat,

• Komisja pełni funkcję sekretariatu Unii. Składa się z Przewodniczącego, jego zastępcy oraz ośmiu komisarzy. Siedziba znajduje się w Addis Abebie.

• Komitet Stałych Przedstawicieli składa się ze stałych reprezentantów Unii i pełnomocników państw członkowskich. Jego funkcją jest przygotowywanie prac Rady Wykonawczej. Komitet ma kompetencje do tworzenia wyspecjalizowanych podkomitetów lub grup roboczych.

Rada Pokoju i Bezpieczeństwa

• Rozpoczęła działalność 25 maja 2004 r.

• Główne ciało koordynujące aktywność Unii w sytuacjach kryzysowych

• jej głównym celem jest dbanie o stabilizację i utrzymywanie pokoju na kontynencie afrykańskim,

• ma koordynować tworzenie wspólnej polityki obronnej państw członkowskich UA oraz wspomagać walkę z terroryzmem, promować demokratyzację, szacunek dla praw człowieka i wspierać wysiłki służące rekonstrukcji państw dotkniętych skutkami prowadzonych na ich obszarze działań zbrojnych,

• Rada pracuje na szczeblu reprezentantów państw członkowskich w sposób permanentny, przy czym spotkania pełnego grona reprezentantów odbywają się nie rzadziej niż dwa razy w miesiącu,

• liczy 15 członków wybieranych przez Zgromadzenie UA na dwa lata. Funkcje Przewodniczącego Rady pełni rotacyjnie przez okres jednego miesiąca kolejno każdy ze stałych reprezentantów zgodnie z kolejnością alfabetyczną,

• posiada prawo wysyłania misji obserwacyjnych, misji pokojowych, określania momentów konfliktów zbrojnych,

• przewidywane jest utworzenie stałych afrykańskich sił stabilizacyjnych oraz Wojskowego Komitetu Sztabowego.

Wyspecjalizowane Komitety Techniczne

• są tworzone na podstawie art. 14 Aktu Ustanawiającego UA,

• w ich pracach uczestniczą odpowiedni w danej dziedzinie ministrowie bądź wydelegowani urzędnicy,

• każdy komitet pełni funkcje zgodnie z odpowiednimi zapisami aktu Ustanawiającego UA oraz zgodnie ze wskazaniami Rady Wykonawczej.

• Są to m.in.:

Komitet ds. Ekonomii Wiejskiej i Rolnictwa, Komitet ds. Monetarnych i Finansowych, Komitet ds. Handlu, Ceł i Imigracji, Komitet ds. Zdrowia, Pracy i Spraw Socjalnych, Komitet ds. Edukacji, Kultury i Zasobów Ludzkich.

• Kontynentalny System Wczesnego Ostrzegania:

• Centrum obserwacji i monitoringu

• Subregionalne jednostki monitorujące

System współpracuje z innymi organizacjami m.in.. ONZ.

Rola afrykańskich sił pokojowych w kontekście nowych wyzwań i konfliktów w XXI wieku

• Na mocy decyzji Zgromadzenia z 2004 r. wysłanie do Darfuru Misji Unii Afrykańskiej w Sudanie, której mandat obejmował: ochronę ludności cywilnej przed atakami bojówek dżandżawidów

Prowadzenie negocjacji pokojowych, których efektem było podpisanie w 2006 r. porozumienia dot. mechanizmów i zasad rozstrzygnięcia konfliktów

• Skuteczna mediacja w konflikcie etiopsko-erytrejskim

• Reakcje na kryzysy wewnątrzpolityczne, nie zawsze skuteczne (np. kryzys w Togo)

• Podejmowanie wysiłków na rzecz stworzenia efektywnego mechanizmu regulowania sporów i konfliktów

• O gotowości państw regionu zwiększania zdolności operacyjnych w zakresie organizowania misji i operacji pokojowych świadczy także decyzja o powołaniu stałych sił wojskowych dla tych celów

Wyzwania kształtowania struktur bezpieczeństwa w Azji Południowo- Wschodniej

Trudności kształtowania bezpieczeństwa w rejonie Azji Południowej

• W czasie zimnej wojny Azja Południowa znajdowała się na peryferiach systemu stosunków międzynarodowych

• Problemy bezpieczeństwa Azji Południowej mają obecnie znaczenie nie tylko dla państw regionu, ale i dla całego systemu międzynarodowego

• Najważniejsze obszary niestabilności w regionie tworzą:

• konflikt indyjsko-pakistański ogniskujący się na Kaszmirze, wojna z terroryzmem (głównie w Pakistanie), rywalizacja chińsko-indyjska oraz konflikt synegalsko-tamilski

• Indie I Pakistan stały się mocarstwami nuklearnymi

• Konflikt na Sri Lance, w Nepalu i Bhutanie nabrały intensywności i uległy umiędzynarodowieniu. Pogłębiająca się bieda i zacofanie państw regionu przyczyniły się do rozwoju ruchów separatystycznych oraz terroryzmu, który uderzył w interesy najbogatszych państw świata – USA

• Amerykańskie możliwości działania w regionie są coraz bardziej ograniczane rosnącą potęgą Indii

• 16 Czerwca 2004 r. Pakistan został ogłoszony głównym amerykańskim sojusznikiem spoza nato

Region Azji Wschodniej i Pacyfiku

Bezpieczeństwo międzynarodowe regionu Azji Wschodniej i Pacyfiku pozostaje pod wpływem dwóch tendencji: utrzymywania się niestabilności mającej swoje korzenie w okresie zimnej wojny lub wcześniejszym (problem koreański, spory terytorialne) oraz zmiany regionalnej równowagi sił w wyniku dynamicznego wzrostu politycznego i gospodarczego ChRL.

Napięcia wokół roli Japonii (napięcia w relacjach z Rosją, Chinami) zwiększenie odpowiedzialności Japonii za region i jego bezpieczeństwo (zagrożenie ze strony Korei Północnej)

Brak wielostronnych instytucji bezpieczeństwa (istnieją jedynie dwa sojusze dwustronne USA z Japonią i Koreą Południową, zobowiązanie USA do obrony Tajwanu oraz współpraca rosyjsko-chińska)

Stowarzyszenie Azji Południowo-Wschodniej

utw. Bangkok, 8 sierpnia 1967 Indonezja, Malezja, Filipiny, Singapur, Tajlandia

8 stycznia 1984 Brunei

28 lipca 1995 Wietnam

23 lipca 1997 Laos i Birma

30 kwietnia 1999 Kambodża

Filipiny, Indonezja, Malezja, Singapur, Tajlandia, Brunei, Wietnam, Birma, Laos, Kambodża

Region ASEAN

Ludność ok. 500 mln

Powierzchnia 4,5 mln km

Produkt krajowy brutto 700 bilionów $

Całkowity handel 850 bilionów $

CELE ASEAN

• Przyspieszanie wzrostu ekonomicznego, rozwoju socjalnego i kulturalnego w regionie, pokojowa i dobrze współpracująca wspólnota narodów południowoazjatyckich.

• Promowanie regionalnego pokoju i stabilizacji poprzez trwałe respektowanie sprawiedliwości i reguł prawa w stosunkach między krajami w regionie i dochowywanie zasad Karty Narodów Zjednoczonych.

• Traktat o wzajemnych stosunkach i współpracy (TAC) w Południowej Azji został podpisany na pierwszej konferencji ASEAN 24 lutego 1976 r.

• we wzajemnych stosunkach członkowie będą się kierować następującymi fundamentalnymi zasadami: wzajemny szacunek dla niezależności, suwerenności, równości, terytorialnej niepodzielności i narodowej tożsamości wszystkich narodów; prawo każdego kraju do prowadzenia niezawisłej polityki, wolnej od zewnętrznej ingerencji, przewrotu lub przymusu; nieingerowanie w wewnętrzne interesy, rozstrzyganie różnic lub sporów w pokojowy sposób; zrzeczenie się gróźb lub siły jako sposobu rozstrzygania sporów, prowadzenie efektywnej współpracy.

• TAC stwierdzał, że dialog polityczny i współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa powinna dążyć do promowania regionalnego pokoju I stabilizacji poprzez podnoszenie regionalnej niezależności. Regionalna niezależność ma być osiągnięta przez współpracę na wszystkich polach opartych na zasadach pewności siebie, niezależności, wzajemnego szacunku, współpracy i solidarności, które powinny tworzyć stowarzyszenie jako silną wspólnotę narodów Południowej Azji.

Traktat w sprawie utworzenia strefy wolnej od broni jądrowej w Azji Południowo-Wschodniej 15 grudnia 1995 roku

• Gotowość do prowadzenia systematycznych i wzmożonych działań na rzecz ograniczenia broni nuklearnej w skali światowej, zobowiązania dot. nieproliferacji broni masowej zagłady

Forum Regionalne ASEAN

• Forum Regionalne ASEAN powołane zostało 25 czerwca 1994r. w Bangkoku jako proces a nie instytucja, który skupia się na budowie wzajemnego zaufania i pokojowym rozwiązywaniu sporów. ARF, do którego należą Australia, Brunei, Chiny, Filipiny, Indie, Indonezja, Japonia, Kambodża, Kanada, Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna, Laos, Malezja, Mongolia, Myanmar/Birma, Nowa Zelandia, Pakistan, Papua-Nowa Gwinea, Republika Korei, Rosja, Singapur, Stany Zjednoczone, Tajlandia, Timor Wschodni, Unia Europejska, Wietnam, Bangladesz, jest jedyną płaszczyzną spotkań, na której spotykają się państwa Azji Południowo-Wschodniej, Południowej i Wschodniej oraz główne mocarstwa światowe by dyskutować nt. wrażliwych kwestii regionalnych. Rola ARF jest tym większa, że w regionie nie istnieje żaden zinstytucjonalizowany system bezpieczeństwa.

• Forum Regionalne ASEAN (ARF) to forma dyplomacji konferencyjnej, która ma na celu budowę środków zaufania oraz pokojowe rozwiązywanie sporów.

• Tematyka spotkań ARF dotyczy m.in. regionalnych sił pokojowych, nieproliferacji broni masowego rażenia, bezpieczeństwa morskiego i prawa morza, wymiany nieutajnionej informacji wojskowej, zwiększenia przejrzystości działań w sferze polityki obronnej, zmniejszenia potencjału konfliktów oraz innych zagadnień związanych z dyplomacją prewencyjną. Dominującą rolę działaniach ARF odgrywają państwa ASEAN (co nie do końca podoba się mocarstwom), uczestnictwo takich państw jak Chiny, Indie, Japonia, Rosja, USA oraz Unii Europejskiej uwiarygodnia tę instytucję jako instytucję bezpieczeństwa zgodną z celami ich strategii regionalnych i kompatybilną z tworzonymi przez nie sojuszami polityczno-wojskowymi. Niewątpliwie bezpieczeństwo w regionie będzie w znacznej mierze zależeć od układu sił pomiędzy mocarstwami (samo ARF pomija problem siły i równowagi sił w procesach międzynarodowych). Należy również zauważyć, iż zwiększanie przejrzystości działań oraz tworzenie reguł działania sprzyja zmniejszaniu poczucia zagrożenia pośród państw regionu.

• 28 lipca 2006 r. w Kuala Lumpur (Malezja) odbyło się 13. Spotkanie Ministerialne ASEAN Regional Forum, w którym uczestniczyli Ministrowie Spraw Zagranicznych państw uczestniczących w ARF oraz wysoki przedstawiciel UE ds. WPZiB.

• Podczas spotkania Bangladesz został 26 członkiem ARF. Ministrowie potwierdzili zasadę nie ingerowania w sprawy wewnętrzne uczestników Forum i uzgodnili, iż rozwój ARF będzie postępował w tempie odpowiadającym wszystkim uczestnikom.

• Zdaniem uczestników dyskusji, wyzwania, którym region Azji i Pacyfiku stawia czoła stają się coraz bardziej kompleksowe wymagają szerszej współpracy regionalnej. Ministrowie odnieśli się do sytuacji na Półwyspie Koreańskim podkreślając, iż denuklearyzacja Półwyspu jest niezwykle istotną kwestią dla zachowania pokoju i stabilności w regionie. Wyrażono również troskę z powodu północnokoreańskich prób rakietowych. Ponadto wyrazili opinie w takich kwestiach jak Liban, Birma/Myanmar, Timor Wschodni, Irak, walka z terroryzmem, nieproliferacja, ptasia grypa.    

• Cechą charakterystyczną ugrupowania jest brak woli do

• wiążących porozumień zmierzających do ściślejszej integracji, co czyni z ASEAN raczej forum do wymiany poglądów

• na temat współpracy regionalnej. Choć faktyczny poziom instytucjonalizacji jest niski, istotą ASEAN jest mnogość oficjalnych

• spotkań poświęconych określonym zagadnieniom. Decyzje dotyczące ugrupowania wymagają konsensusu

• i są podejmowane przez przywódców państw członkowskich spotykających się raz w roku. Unikają oni jednak poruszania

• tematów, w których jest różnica poglądów. Dlatego też tak trudno jest wypracować kierunek i zasady, na których

• miałaby się opierać ściślejsza integracja ASEAN.

Integracja gospodarcza

• Działania w kierunku utworzenia wspólnoty gospodarczej przynoszą najbardziej wymierne rezultaty.

• Mają one zmierzać do rozwoju jednolitego rynku, konkurencyjnego i dobrze zintegrowanego z gospodarką

• światową, a służyć temu ma usunięcie barier dla przepływu towarów, usług, kapitału i wykwalifikowanych pracowników,

• jak również uproszczenie i harmonizacja przepisów dotyczących gospodarki.

• Ponadto dla rozwoju handlu między państwami

• ASEAN prowadzone mają być wspólne inwestycje infrastrukturalne.

• Najważniejszym i najbardziej zaawansowanym elementem wspólnoty gospodarczej jest rozpoczęte w 1992 r. tworzenie

• strefy wolnego handlu ASEAN (AFTA). Ten stopniowy proces polega na utrzymywaniu list określających towary objęte

• wolnym handlem, tymczasowo wyłączone z wolnego handlu oraz towarów wrażliwych. W założeniu wolny handel między

• członkami ASEAN wszystkimi towarami ma nastąpić w 2015.

• Proces tworzenia strefy inwestycyjnej ASEAN zapoczątkowano w 1998 r. Podmioty zagraniczne pod określonymi warunkami mają uzyskać możliwość inwestycji w wydzielonych sektorach przemysłu i być traktowane na równych zasadach z podmiotami krajowymi.

• Każdy członek ASEAN ma jednak prawo przedstawić wykaz sektorów wrażliwych i tymczasowo wyłączonych z otwarcia na inwestycje podmiotów z innych państw członkowskich.

• Całkowite otwarcie na przepływ inwestycji w obszarze ASEAN ma nastąpić do 2010 r., z wyjątkiem Wietnamu (2013 r.) oraz Laosu i Myanmaru (2015 r.).

• W sprawie wolnego przepływu usług ramowe porozumienie osiągnięto w 1995 r. Liberalizacja przepływu usług ma

• polegać na stosowaniu listy pozytywnej, tj. takiej, która ma obejmować coraz więcej podsektorów usług, aby całkowita

• liberalizacja nastąpiła w 2015 r. Wcześniejsza liberalizacja ma nastąpić w usługach uznanych za priorytetowe, m.in.

• transport lotniczy, opieka zdrowotna czy turystyka.

• Podjęte w ostatnich latach działania nie przyczyniły się jednak do pogłębienia integracji gospodarczej. Wprawdzie

• poziom ceł uległ obniżeniu, lecz jedynie 25% całkowitego handlu zagranicznego ASEAN odbywa się pomiędzy jego

• członkami. To niewiele w porównaniu z NAFTA, gdzie odsetek ten wynosi 46%, czy UE – 68%. Również przepływy

• inwestycyjne między państwami ASEAN są niewielkie – stanowią 6% napływu inwestycji do regionu. Niemniej handel

• i przepływy kapitałowe mają coraz ważniejsze znaczenie dla gospodarki państw ASEAN, co świadczy o tym, że są one

• mocno zintegrowane z gospodarką światową, nawet mocniej niż między sobą.

• Jedną z głównych przeszkód do pogłębienia integracji gospodarczej jest zbliżona struktura gospodarek członków ASEAN. Sytuacja ta sprawia, że państwa regionu bardziej zaangażowane są w rywalizację

• między sobą o rynki zbytu i inwestycje zagraniczne niż zainteresowane rozwojem wzajemnej współpracy.

• Ponadto konkurencja w handlu międzynarodowym oraz o napływ inwestycji zagranicznych ze strony Chin stanowi dla ASEAN nowe wyzwanie, na które nie znaleziono skutecznej recepty.

• ASEAN+3 (Chiny, Japonia, Korea Południowa),

• ASEM (Asia-Europe Meeting) - nieformalnym procesem dialogu i współpracy pomiędzy dwoma regionami: Unią Europejską a Azją Wschodnią i Południowo-Wschodnią, zainicjowanym w 1996 roku w Bangkoku. Działalność ASEM uregulowana została w dokumencie Asia-Europe Cooperation Framework (AECF) przyjętym na szczycie londyńskim w 1998 r.

• ASEM skupia 39 uczestników: 25 państw UE, KE, państwa ASEAN oraz Chiny, Japonię, Republiki Korei. Na 6. Szczycie ASEM w Helsinkach (10-11.09.2006) – ASEM VI – wyrażono zgodę na rozszerzenie liczby uczestników procesu o przyszłych nowych członków UE: Bułgarię i Rumunię, oraz o Indie, Mongolię, Pakistan i Sekretariat ASEAN.

Szczyty ASEM

• Począwszy od 1996 r. (inauguracyjny szczyt w Bangkoku) szczyty ASEM odbywają się co dwa lata, udział w nich biorą szefowie państw i rządów: w kwietniu 1998 r. w Londynie (poświęcony głównie skutkom kryzysu finansowego w Azji), w październiku 2000 r. w  Seulu (na którym omawiano m.in. kierunki działań ASEM w pierwszej dekadzie XXI wieku), we wrześniu 2002 r. w Kopenhadze (poświęcony nowym zagrożeniom w zakresie bezpieczeństwa stojącym przed oboma regionami), w październiku 2004 r. w Hanoi (omawiano m.in. wzmocnienie współpracy w poprawie efektywności systemu multilateralnego, bliższą kooperację gospodarczą oraz rozwój dialogu kulturalnego i cywilizacyjnego). Ostatni, 6. Szczyt ASEM – ASEM VI odbył się w dniach 10-11.09.2005 r. w Helsinkach, podczas fińskiej prezydencji w UE. Gospodarzem 7. Szczytu ASEM w 2008 r. będą Chiny.

• East Asia-Latin America Forum (EALAF) 1998 propozycja, 1999 inauguracyjne

• China, Japan, Korea, Singapore, Indonesia, Malaysia, Thailand, Philippines, Brunei Darussalam, Vietnam, Laos, Cambodia, Myanmar; Argentina, Brazil, Chile, Colombia, Venezuela, Bolivia, Panama, Paraguay, Peru, Uruguay, Ecuador, Mexico; Australia and New Zealand are the initiators. Costa Rica, El Salvador and Cuba joined the forum in the 1st foreign ministers conference in March 2001.

• ASEAN Summits (naczelny)

• szczyty ASEAN (szefowie państw i rządów państw członkowskich, co trzy lata od 1992, a od 2001 r. corocznie, ostatni w Singapurze w listopadzie 2007 r.) – dodatkowo odbywają się nieformalne spotkania na szczycie;

• spotkania ministrów spraw zagranicznych i gospodarki – corocznie (przed szczytami ASEAN odbywają się połączone spotkania ministrów SZ i G);

• stały komitet – spotkania co dwa miesiące (składa się z ambasadorów krajów członkowskich akredytowanych w kraju gospodarza);

• stały sekretariat (Dżakarta), sekretarz generalny: Ong Keng Yong – Singapur (2003-2007);

• komitety funkcjonalne

Szczyt w Singapurze 20 listopada 2007 r.

• Dziesięć państw Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) przyjęło Kartę ASEAN-u - pierwszy w 40- letniej historii tej luźno powiązanej organizacji dokument, stwarzający prawne ramy bloku

• Karta ma stanowić podstawę dla powstania - około 2015 roku - Unii ASEAN-u, instytucji opartej na wzorach Unii Europejskiej. Dokument, wiążący kraje regionu, zobowiązuje je do promowania demokracji i praw człowieka. Przewiduje też powołania specjalnej komisji, zajmującej się poszanowaniem tych praw w krajach członkowskich.

• Karta ASEAN-u wejdzie w życie po ratyfikowaniu przez rządy lub parlamenty państw członkowskich, co zajmie prawdopodobnie około roku.

• Powstanie - w ramach Karty - komisji praw człowieka stanowi odpowiedź na presję wywieraną na Stowarzyszenie w kwestii należącej do organizacji od 1996 roku Birmy.

• Jeszcze przed wtorkowym szczytem ASEAN odrzucił jednak żądanie Waszyngtonu w sprawie usunięcia oskarżanej o łamanie praw człowieka Birmy z organizacji. Sekretarz generalny ASEAN-u Ong Keng Yong argumentował, że Stowarzyszenie jest przeciwne takim "konfrontacyjnym" decyzjom. Anulowano też planowane na środę wystąpienie specjalnego wysłannika ONZ ds. Birmy Ibrahima Gambariego. Media podały, że birmańskie władze wojskowe sprzeciwiły się - jak to ujęły - "mieszaniu się ONZ w sprawy dorocznego szczytu organizacji".

• Nowe zasady: demokracja, rządy prawa, respektowanie praw i wolności człowieka (art.1)

• Karta wzmacnia rolę sekretarza Generalnego:

homogeniczność stanowisk ASEAN na zewnątrz

Konsultacje między organami ASEAN

Obrady szefów państw i rządów oraz ministrów 2 razy w roku (wcześniej raz)

Stworzenie komisji praw człowieka

23