Инвестициялық жобаларды бағалаудың дисконтталған әдістерін атап өту. Есептеулерге мысалдар келтіру.
Экономикалық әдебиеттер мен тәжірибеде инвестициялық жобалардың тиімділігін толық анықтылық жағдайында бағалаудың келесідей әдістері бар:
1) дисконттауға негізделген әдістер;
2) дисконттауды қолданбайтын әдістер.
Дисконттауға негізделген әдістің мәні – болашақтағы ақша ағымдарын дисконттау жолымен белгілі бір уақыт кезеңіндегі (жобаның басталу мерзімі не басқа мерзім) құнға келтіріп, одан кейін ақша ағымы мен инвестициялық шығындарды өзара салыстыруда. Бұл әдісте инвестициялық жобалардың тиімділігін сипаттау үшін арнайы көрсеткіштер есептеледі.
Таза келтірілген табыс (NPV). Инвестициялық жобалардың тиімділігін сипаттаушы негізгі көрсеткіш ретінде таза келтірілген табыс (құн) кеңінен қолданылады. Ол дисконттау жолымен ағымдағы құнға келтірілген операциялық қызметтің ақша ағымының сальдосы мен ағымдағы құнға келтірілген инвестициялық қызметтің ақша ағымының (инвестициялық шығындар) сальдосының айырмасы ретінде анықталады:
NPV(net present value), таза келтірілген құн – дисконтталған мөлшерлемені ескере отырып болжалданған ақша тасқындарының ағымдағы құнының сомасы.
NPV
= (
*
)
–
C0
C0
–
керекті инвестициялар;
NPV > 0 жоба қабылданады Ci – кірістер ; t – жыл;
NPV ≤ 0 қабылданбайды r – пайыздық мөлшерлеме
Дисконтталған табыстылық индексі (PI). Дисконтталған табыстылық индексі (PI) инвестициялық жобаны жүзеге асырудың салыстырмалы табыстылығын жалпы сипаттайды және келесідей формуламен есептеледі:
PI = ( * ) / C0
PI (profitabiliti index), пайдалылықтың индексі – инвистициялық жобаның болашақ қаржылық ағымдарының ағымдағы құнының оның құнына қатынасы. PI > 1 жоба қабылданады
PI ≤ 1 қабылданбайды
Табыстылықтың ішкі нормасы (IRR). Инвестициялық жобалардың тиімділігін сипаттаушы маңызды көрсеткіш – табыстылықтың ішкі нормасы (IRR). Бұл критерий болашақта алынатын табыстардың сомасы мен инвестиция сомасын теңестіретін дисконттық ставка деңгейін көрсетеді. IRR (internal rate of return), табыстылықтың ішкі нормасы таза ағымдағы кұн (NPV) нөлге теңесетін пайыздық мөлшерлеме.
Жобаның дисконтталған өтелу мерзімі (PBD). Жобаның өтелу мерзімі өзінің атауынан көрініп тұрғанындай инвестицияланған қаражаттың жобаны жүзеге асыру барысында түсетін табыспен толық өтелуіне кететін уақытпен бейнеленеді.
PBD (pay-back with discounted), дисконтталған өтелу (окупаемость) мерзімі – бастапқы кезеңнен өтелу кезеңге дейінгі дисконттау ескерілетін период.
Мысал
Жылдар |
Төлемдер мен кірістер сомасы |
0 |
-600 000 |
1 |
+139 000 |
2 |
+140 000 |
3 |
+160 000 |
4 |
+169 000 |
5 |
+150 000 |
6 |
+190 000 |
r=13%
IRR = 0,14
600 000 + 123 000 + 109 650 + 110 900 + 130 650 + 81 420 + 91 260/12*10
(-) (-) (-) (-) (-) (+)
PBD = 5 жыл 10ай
