31. Құнды қағаздардың тәуекеліне әртараптандырудың әсері. Есептеу мысалын келтір.

Құнды қағаздар портфелін әртараптандыру арқылы инвестициялық портфель табысының деңгейін төмендетпей, инвестициялық тәуекелді төмендетуге мүмкіншілік тудырады. Кәсіпорында нақтылы инвестициялық портфелі қалыптастыру барысында, бірнеше бағдарламалардың ішінен капитал сиымдылығын үлкен емес проектігебасым көңіл аударылады.

Кәсіпорындардың тауарларына сатып алушыларына әртараптандыру – пайда алу мақсатымен уақытша бос ірі сомалы ақша қаражаттарды бірнеше банктерге орналастыруды қарастырады.

Қаржылық қызметтің бірқатар аяларында тәуекел белгілі бір келеңсіз жағдайдың болу ықтималдылығы деп түсінеді.  Ықтималдылық жоғары болған сайын, тәуекел де жоғары болады. Тәуекел деңгейі мен көлеміне қаржылық механизм арқылы әсер етуге болады. Мұндай әсер қаржылық менеджмент әдістері және ерекше стратегия арқылы жүргізіледі.

Тәуекел тосуға сәйкессіздік ретінде қарастырылады. Әр түрлі баламалар бола отырып, инвестор оларды бағалайды және салыстырады. Мұнда, болжамдалатын нәтижелер бақылай алмайтын факторлар әсерінен сай болмайтынын ескеру керек. Күтілетін шамадан әр түрлі мәндердің ауытқуы кездейсоқ шамаларға және амплитудалық сипаттамаларға тәуелді. Сондықтан да әрбір балама екі критерий бойынша өлшенеді. Біріншісі – нұсқаның болжамдалатын бағасын, ал екіншісі – мүмкін ауытқу шамасын, яғни тәуекел деңгейін. Нұсқа тәуекелділігінің өсуі күтілетін нәтижелікпен бірге өседі. Инвестор қандай баламаны таңдайтыны оның тәуекелге баруына, сондай-ақ тәуекел мен табыс қатынасының қандай пропорциясын алатынына тәуелді.

Қаржылық математика қаржы нарығына, соның ішінде бағалы қағаздар нарығына талдау мен болжау жүргізеді.

Жиынтық табыстылық екі компоненттің қосындысы ретінде анықталады.

төленген                       акцияның                  акцияның

дивидендтер              соңғы бағасы    –     бастапқы бағасы

r =   —————    +       ———————————————              (1)

бастапқы баға                            бастапқы баға

r =  табыстылықтың дивидендтік компоненті + табыстылықтың бағалық компоненті

Акция активінің тәуекелділігін өлшеудің бірлігі ретінде өзгерістілік, волатильдік кеңінен қолданылады. Өзгерістілік, волатильділік акция табыстылығының мүмкін мөлшерлеме диапазонымен және оларды алу ықтималдылығымен байланысты. Акция табыстылығының мүмкін мөлшерлеме диапазоны кең болған сайын, сонымен қатар экстремалдық мәндерді алу ықтималдылығы жоғары болған сайын, соғұрлым акцияның өзгеріс көрсеткіші жоғары болады. Нақты табыстылық болжамдалған көрсеткішінен не жоғары, не төмен болуы анық. Өзгерістілік мәнін түсіну үшін, акцияның әр түрлі табыстылық деңгейінде алу ықтималдылығын бөлуін қарастырайық. Барлық мүмкін болар табыстылықтың дейгейлері нөлден бірге дейін сай болады.

Табыстылықтың күтілетін мөлшерлемесі табыстылықты алу бойынша сәйкес ықтималдылыққа көбейту арқылы табыстылықтың барлық мүмкін болар мөлшерлемелерінің жиынтығы ретінде анықталады: n

E (r) = P1r1 + P2r2 + …+ Pnrn = Σ Piri (2)

i=1

Жоғарыдағы формуланы акция табыстылығын бағалауға қолдансақ, онда АҚ «Астана-Финанс» компания акциясының күтілетін табыстылық деңгейі 10 %-ға тең.

E (r) = 0,2*30% + 0,6*10% + 0,2* (-10%) = 10%       (3)

АҚ «Астана-Финанс» және АҚ «NOMAD» акцияларының табыстылық ықтималдылығын бөлу:

Экономика жағдайы	АҚ «NOMAD» акциясының табыстылығы, % түрінде	АҚ «Астана-Финанс»  акциясының табыстылығы, % түрінде	Ықтималдылық
Өсу	50	30	0,2
Тұрақты	10	40	0,6
Құлдырау	30	-10	0,2