27.Туристік сұраныс пен туристік ұсыныс.

Нарықтың маңызды категориясын – сұраныс жəне ұсыныс құрайды. Туристік сұраныс – ақшамен қамтамасыз етілген жəне нарықта ұсынылған саяхатқа деген қажеттіліктің туындауы. Туристік сұраныс бірнеше факторларға байланысты:

- демографиялық – халықтың саны, құрылымы, отбасының мөлшері

жне құрамы, урбандалуы, тұтынушылардың мəдени деңгейі;

- əлеуметтік-экономикалық – халықтың жұмыспен қамтылуы, еңбек

ақысының төлеу деңгейі, зейнетақының деңгейі, табыс бойынша

халықтың таралуы;

- елдің географиялық жəне климаттық ерекшеліктері;

- тұтынушылардың ұлттық құрамы;

- мемлекеттің саяси жəне экономикалық тұрақтылығы;

- туристің барған жеріндегі қауіпсіздік;

- форс-мажорлы жағдайлар.

Туристік нарықтағы ұсыныс – сатуға арналған жəне белгілі бір бағамен тұтынушыларға ұсынылған турлардың көлемі жəне саяхаттың бағыты. Сұраныс пен ұсыныс арасында байланыс бар. Сұраныс ұсынысты тудырады, ал ұсыныс сұранысқа əсер етеді. Əр түрлі мақсаты бар сатушы мен сатып алушы нарық серіктестік болып табылады. Сатушының мақсаты – турды қымбат бағамен сатып, табыс табу, сатып алушының мақсаты – арзан бағада турды сатып алып, өзінің рекреациялық қажеттілігін қанағаттандыру. Нарықтағы сатушылардың жəне сатып алушылардың көп болуы бəсекелестікті туғызады. Туристік қызмет нарығы халықаралық туризм нарығына жəне ішкі туризм нарығына бөлінеді. Туристік қызмет нарығы сегменттерге келесі көрсеткіштер бойынша бөлінеді:

1) Халық.

2) Əлеуметтік-экономикалық жағдай.

3) Саяхаттың мақсаты.

4) Туристік қызметтің бағасы.

5) Нарық конъюнктурасы.

6) Материалдық-техникалық базаның жағдайы.

7) Инфрақұрылым.

8) Жарнама құралдары.

9) Ұлттық жəне халықаралық туризмнің ұйымдастыру мен даму деңгейі, туроператорлардың жəне турагенттердің ролі, туризм статистикасы, туристік формальдықтар, елге кіру, елден шығу

ережелері.

10) Туристік сұранысы бар тауарлар (аудио-, видеоаппаратура, автомобиль, сағат, парфюмерия, киім жəне т.б.).

Əлемнің əр аймағында туристік нарық анализінің мақсаттары келесі:

- халықаралық туризм қарқынды дамып келе жатқан аудандарды немесе керісінше халықаралық туризм дамымаған аудандарды идентификациялау;

- туристердің санын, олардан түсетін табысын, динамикасын көрсету, дəлелдеу;

- халықаралық туризм экономика дамуының маңызды элементі болатын елдерді идентификациялау.

Осылардың негізінде нарықтың құрылымы туралы ақпарат жиналады жəне тур бағдарламасы құрылады.

Туристік сұраныстың өзіндік сипаты бар: динамизм, көптүрлілік пен кешенділік, икемділік, кеңістік пен уақытта шоғырлануы жəне т. б.

28.Туристік сұраныстың негізгі ерекшеліктері: динамизмі және көптүрлілік пен кешенділігі.

. Туристік сұраныс – ақшамен қамтамасыз етілген жəне нарықта ұсынылған саяхатқа деген қажеттіліктің туындауы. Туристік сұраныс бірнеше факторларға байланысты:

- демографиялық – халықтың саны, құрылымы, отбасының мөлшері және құрамы, урбандалуы, тұтынушылардың мəдени деңгейі;

- əлеуметтік-экономикалық – халықтың жұмыспен қамтылуы, еңбек ақысының төлеу деңгейі, зейнетақының деңгейі, табыс бойынша халықтың таралуы;

- елдің географиялық жəне климаттық ерекшеліктері;

- тұтынушылардың ұлттық құрамы;

- мемлекеттің саяси жəне экономикалық тұрақтылығы;

- туристің барған жеріндегі қауіпсіздік;

Туристік сұраныс – динамикалық категория. Туристік қажеттіліктер, яғни, сұраныс қоғамның дамуымен бірге өзгеріп тұрады. Кейбіреулері мүлдем жойылып кетеді, ескілері – түрін өзгертеді, жаңалары пайда болады. Олардың шеңбері үнемі кеңейіп отырады, ал қажеттілік ұлғая түседі. Соғыстан кейінгі уақытта туристік қызметтерді қолдануда саны мен сапасы жағынан едəуір ілгері жылжуы болды, яғни ғылым мен техниканың алға басуымен, саяси, əлеуметтік жəне экономикалық сферадағы өзгерістердің əсері тиді. Ол халықтың жалпы қозғалысымен көрініс тауып, туризмді қазіргі кейіпіне жеткізді. Туристік сұраныс көптүрлі жəне кешенді түрде болады. Саяхат кезінде, турист өзіне көрсетілетін түрлі қызметтерді пайдаланады – жалпы, қосымша жəне қосалқы. Ең алдымен оған тіршілігі үшін қажетті қызметтер керек – үй,тамақ, сонымен қатар көлік. Туристің бұл сұранысының жергілікті турғындардың сұранысынан айырмашылығы жоқ. Сұраныстың басқа бір бөлігі, яғни таза туристік сұраныс арнайы сипатқа ие болады. Көңіл көтеріп демалу үшін адамдар рекреациялық турға

қатысады; кəсіптік ынтасын қанағаттандыру үшін іскерлік сапарға барады жəне т. б. Көңіл көтеру, кəсіптік ынтасын қанағаттандыру, емделу, оқуға бару т. с. с. туристік сапардың мотивтері қосымша туристік қызметтерге сұраныс туғызады.