Spis zalecanych lektur

Apresjan J. D. Semantyka leksykalna. Synonimiczne środki języka. – Wrocław – Warszawa – Kraków, 1995. – 439 s.

Buttler D. Język i my: Podręcznik do języka polskiego dla klasy II. – Warszawa, 1996. – 239 s.

Grochowski J. Zarys leksykologii i leksykografii. Zagadnienia synchroniczne. – Toruń, 1982. – 147 s.

Grodziński E. Językoznawcy i logicy o synonimach i synonimii. – Wrocław, 1985. – 260 s.

Kurkowska H., Skorupka S. Stylistyka polska: Zarys. – Warszawa, 2001. – 403 s.

Miodunka W. Podstawy leksykologii i leksykografii. – Warszawa, 1989. – 269 s.

Skorupka S. Język polski: wiadomości i ćwiczenia z zakresu słownictwa, frazeologii i stylistyki. – Warszawa, 1970. – 100 s.

Skubalanka T. Problemy synonimii poetyckiej // Skubalanka T. O stylu poetyckim i innych stylach języka. – Lublin, 1995. – S.43-59.

Słowniki

Broniarek W. Gdy ci słowa zabraknie: słownik synonimów. – Warszawa, 2005. – 1115 s.

Cienkowski W. Praktyczny słownik wyrazów bliskoznacznych. – Wrocław, 1993. – 363 s.

Dąbrowska A., Geller E., Turczyn R. Słownik synonimów. – Warszawa, 1996. – 490 s.

Encyklopedia wiedzy o języku polskim. – Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk, 1978. – 451 s.

Nagórko A., Łaziński M., Burkhardt H. Dystynktywny słownik synonimów. – Kraków, 2004. – 586 s.

Pawlus M., Gajewska B. Słownik synonimów i antonimów. – Bielsko-Biała, 1997. – 643 s.

Słownik wyrazów bliskoznacznych / Pod red. S. Skorupki. – Warszawa, 1972. – 448 s.

Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych PWN / Pod red. M. Bańko. – Warszawa, 2007. – 1011 s.

Uniwersalny słownik języka polskiego: W 4 t. / Pod red. S. Dubisza. – Warszawa: PWN, 2003.

1.6. Antonimy

Antonimy to wyrazy mające znaczenia przeciwstawne, zbudowane na zasadzie kontrastów leksykalnych. Można też inaczej powiedzieć, że są to pary słów związane semantycznym przeciwieństwem, jak np. szczerość – obłuda, słodki – słony.

Wyrazy antonimiczne są zjawiskiem systemowym I stanowią ważny czynnik organizacji słownictwa.

W rozpoznawaniu i interpretacji środków antonimicznych ważne znaczenie mają konteksty, które pozwalają wskazać antonimy wyrazów wieloznacznych. Np. bez minimalnego otoczenia słownego trudno wskazać właściwy antonim wyrazu stary. Obok nasuwającego młody (stary kot – młody kot) to mogą być leksemy nowy, świeży (stara kanapa – nowa kanapa, stary chleb – świeży chleb). Istnieje też antonimia tylko kontekstowa, np. słowa lekki i poważny nie mają znaczeń przeciwstawnych, stają się jednak antonimami w kontekstach lekka muzyka – poważna muzyka.

Antonimy, które są wyrazami o treściach przeciwstawnych lub odwrotnych, mają część kontekstów wspólnych, ale muszą mieć także konteksty swoiste, co wynika z przeciwstawności ich znaczeń, np. cicha rozmowa – głośna rozmowa, ale głośny wrzask i cichy wrzask to już logicznie niespójna para.

Według D. Buttler antonimy są bardzo ważnym środkiem wartościowania zjawisk realnych (większy – mniejszy, dobry – zły); ułatwiają orientację w przestrzeni i czasie (wschód – zachód, górny – dolny, dzień – noc); porządkują przeciwstawne doznania zmysłowe (jasny – ciemny, cichy – głośny, słodki – gorzki, gładki – chropowaty); sygnalizują początek i koniec działania (zakochać się – odkochać się, wbiec – wybiec); służą formułowaniu zasad moralnych, estetycznych (wada – zaleta, piękno – brzydota).