17. Компрессионды менеджерлер

Мультимедиялық ақпараттарды ( кескін, анимация, дыбыс) сақтау үшін үлкен талап етіледі. Көптеген жағдайларда ақпараттар компрессирленген түрде сақталады. Егер құрылғы аппараттық түрде компрессия мен декомпрессияны ұстамаса , бұл мәселені арнайы компрессиондыменеджерлер орындайды.

Кодек

Windows 9x аудио және видео ақпараттарды декомпрессия және компрессиялау үшін колектормен қатар қойылады. Сонымен қатар қосымша кодектерді орнату мүмкін.

DCI – Display Control Interface

DCI ( Display Control Interface – дисплеймен басқару интерфейсі) – бұл дисплей драйверімен жұмыс атқаратын интерфейс. Бұл Microsoft және Intel фирмаларымен бірлесіп құрастырылған . DCI – сәйкес келетін драверлік компьютерлік ойындармен және толық экранды видео ақпаратарды жоғалтуға мүмкіндік береді. Бұл интерфейс сонымен қатар қазіргі видеокарталарда таралған аппараттар қатарын қамтиды, оған қоса :

• Ақпараттық масштабтау.

• Видеоақпаратты жақсы қабылдауды қамтамасыз ету үшін YUV-RGB түстерін қайта құру.

• Екі есе буферлеу. Ол беттерді өшіру кезінде экрандық буферлерді аппараттық ауыстыру үшін қолданылады

• Асинхронд бейне. Екі есе буферлеумен бірге экрандық буферге ақпараттар шешімінің аса жылдамдығын қамтамасыз етеді.

18. Ақпараттық жүйелердегі ақпаратты қорғаудың криптографиялық əдістері

Ақпараттық жүйелердегі ақпаратты қорғаудың криптографиялық əдістері ЭЕМ-де өңделген немесе

есте сақтау құрылғысының əртүрлі типінде сақталған ақпаратты қорғау үшін қалай қолданылса, байланыс

жолдары бойынша əртүрлі элементтер арасында берілген ақпаратты жабу үшін де солай қолданылады.

Мəліметтердің криптографиялық өзгеру əдістері:

1. Шифрлеу.

2. Кодтау.

3. Басқа түрлері.

Шифрлеу – қорғалатын хабардың əрбір символы өзгеруге жатады.

Шифрлеу тəсілдері:

• ауыстыру;

• алмастыру;

• аналитикалық өзгеру;

• гаммирлеу;

• аралас шифрлеу.

Кодтау – қорғалған элементтердің кейбір элементтері (жеке символдар міндетті емес) алдын ала

таңдалған кодтармен ауыстырылады.

Кодтау тəсілдері:

• мағыналық кодтау;

• символдық кодтау.

Басқаларға (жеке түрлеріне) – кесу, тарату жəне мəліметтерді қысу əдістері кіреді.

Кесу – мəліметтерді тарату, қорғалатын мəліметтер массиві əрқайсысы қорғалатын ақпараттар

мазмұнын ашуға мүмкіндік бермейтін элементтерге бөлінеді жəне осындай тəсілмен ерекшеленген

элементтер есте сақтау құрылғысының əртүрлі аумағында орналасады.

Шифрлеу процесін басқару кілттің көмегімен жүзеге асады.

19. Криптожүйелер класы

Криптожүйелер екі класқа бөлінеді:

1. Симметриялық (біркілтті) криптосистемалар.

2. Асимметриялық (ашық кілті бар екікілтті криптосистемалар).

Бір құпия кілтті симметриялық криптожүйенің сызбасы (1-сурет).

Симмметриялық криптожүйеде құпия кілтті жіберуші мен алушыға кілттерді таратудың қорғаушы

каналы бойынша беру керек.

Ашық кілтті асимметриялық криптожүйенің ықшамдалған сұлбасы.

Асимметриялық криптожүйеде қорғалмаған канал арқылы тек ашық кілтті ғана беруге болады, ал

құпия кілтті оның генерациялық орнында сақтайды.

Ақпаратты жабу құралдарын қолдану тəсілі бойынша ағындық жəне блоктық шифрлеу деп бөледі.

Ағындық шифрлеуде бастапқы мəтіннің əр символы басқалардан тəуелсіз өзгереді. Сондықтан

мұндай өзгеру байланыс арнасы бойынша мəліметтерді берумен біруақытта жүзеге асуы мүмкін.

Блоктық шифрлеуде жабық бастапқы мəтіннің кейбір символдар блогі біруақытта өзгереді, сонымен

қатар блоктар шегіндегі символдардың өзгеруі өзара тəуелді болады. Кейбір аралас блоктардағы

символдардың өзгеруі арасында да тəуелділік болуы мүмкін.

Криптоталдау – кілтке қатынаусыз шифрленген хабардың бастапқы мəтінін ашу жайлы ғылым.

Криптоталдаудың орнықты ережесі (1-ші рет XIX ғасырда голланд А. Керкхофпен құрылған)

шифрдың (криптожүйенің) тұрақтылығы кілттің құпиялылығымен анықталуы керек деп қорытындыланады.