- •Өмір қауіпсіздігі негіздері е.А.Батешовтың және з.М.Шаукерованың аудармасы
- •1 Тақырып: табиғат апаты
- •Табиғат апаты / дауылдар мен қатты желдер (Бури и сильные ветра)
- •Табиғат апаты / күн куркіреуі (Гроза)
- •Табиғат апаты / жер сілкінісі.
- •Табиғат апаты / жаңартаудың қайнауы (извержение вулкана).
- •Табиғат апаты / орман өрті.
- •Табиғат апаты / қардың құлауы (лавина).
- •Табиғат апаты / су тасқыны.
- •Табиғат апаты / дауыл.
- •Табиғат апаты / қардың астында.
- •Табиғат апаты / қарлы дауылдар (бури).
- •Табиғат апаты / радиация.
- •Катастрофалар / поездың апаты
- •Катастрофалар / самолеттағы апаты
- •Катастрофалар / халалық транспорттағы апаты
- •Алғашқы жәрдем / егер адам дем алмаса (перестал дышать).
- •Алғашқы жәрдем / егер адам өз сананы жоғалтыса (потерял сознание).
- •Алғашқы жәрдем / егер адамның тамағына бөтен зат кірсе (что-попало в горло).
- •Алғашқы жәрдем / егер адам үсік алса (обморозился).
- •Алғашқы жәрдем / егер адам тұншығып жатса (задыхается).
- •Алғашқы жәрдем / егер адам санадан айырылды (упал в обморок).
- •Алғашқы жәрдем / егер адам күйік алса (получил ожог).
- •Алғашқы жәрдем / егер адам уланып қалса (отравился).
- •Алғашқы жәрдем / егер адам суға батқан болса (тонул).
- •Алғашқы жәрдем / егер адамда сіңір тарту болса (судороги).
- •Алғашқы жәрдем / қанды қалай тоқтатады.
- •Алғашқы жәрдем / жарақат жерің қалай орау керек.
- •Алғашқы жәрдем / қолдан дем беру (искусстенное дыхание).
- •Алғашқы жәрдем / кеуденің жарақаттануы (травмы грудной клетки).
- •Сынған қабырғалар
- •Алғашқы жәрдем / іштің жарақатануы (травмы брюшной полости).
- •Алғашқы жәрдем / сынықтар және жарықтар (переломы и трещины).
- •Алғашқы жәрдем / созылуы (растяжение).
- •Алғашқы жәрдем / омыртқаның зақымдануы (травма позвоночника).
- •Алғашқы жәрдем / бастың зақымдануы (травма головы).
- •Алғашқы жәрдем / электрозақымдану (электротравма).
- •Алғашқы жәрдем / травмалық шок (травматический шок).
- •Алғашқы жәрдем / егер тіс сынса (если выбиты зубы).
- •Алғашқы жәрдем / көзге қиқым түссе (если в глаз попала соринка).
- •Алғашқы жәрдем / жүрек айнуы (если человека укачало).
- •Алғашқы жәрдем / жылулық соқтығуы (если случился тепловой удар).
- •Алғашқы жәрдем/ жарақаттар (раны, царапины, ссадины).
- •Алғашқы жәрдем/ бет жарақатты.
- •Алғашқы жәрдем/ құлақ жарақатты (травма уха).
- •Жабайы табиғатта тірі қалу / от жағу.
- •Жабайы табиғатта тірі қалу / отта ас дайындау.
- •Жабайы табиғатта тірі қалу / суды тазалау (очистка питьевой воды).
- •Жабайы табиғатта тірі қалу / жеуге жарамды шөптер.
- •Жабайы табиғатта тірі қалу / тауда тірі қалу.
- •Жабайы табиғатта тірі қалу / қарда тірі қалу.
- •Жабайы табиғатта аман қалу / шөлді далада аман қалу (выживание в пустыне).
- •Жабайы табиғатта аман қалу / ұйық пен өзіне бататын құм (Болота и зыбучие пески)
- •Жабайы табиғатта аман қалу / жер астында (Пещеры и подземные ходы)
- •Жабайы табиғатта аман қалу / егер сіз адасып қалсаңыз (Если вы заблудились)
- •Жабайы табиғатта аман қалу / карта және компас бойынша орналасқаныңды табу (Местонахождение по карте и компасу).
- •Жабайы табиғатта аман қалу / егер бала адасып кетсе (Если потерялся ребенок).
- •Жабайы табиғатта аман қалу / палаткеде түн (Ночь в полатке).
- •Жабайы табиғатта аман қалу / палаткеде өрт (Пожар в полатке).
- •Жабайы табиғатта аман қалу / су болған палатка (Промокшая палатка).
- •Жабайы табиғатта аман қалу / егер палатканы жел алып кетсе (Если палатку сдуло ветром).
- •Жануарлардың шабуылы ж/е шағуы/ улы құрт-құмырсканың шағуы (Укусы ядовитых насекомых).
- •Жануарлардың шабуылы ж/е шағуы/ ара мен асаның шағуы (Укус пчелы и осы).
- •Жануарлардың шабуылы ж/е шағуы/ жыланның шағуы (Укус змеи).
- •Жануарлардың шабуылы ж/е шағуы/ кененің жабысуы (Присасывание клеща).
- •Жануарлардың шабуылы ж/е шағуы/ акуланың шабуылының қауіпі (Угроза нападения акулы).
- •Жануарлардың шабуылы ж/е шағуы/ иттің шабуылының қауіпі (Угроза нападения собаки).
- •Жануарлардың шабуылы ж/е шағуы/ бұқаның шабуы (Нападение быка).
- •Суда / виндсерфинг
- •Суда / канаэда жүзу.
- •Суда / маскамен және трубкамен жүзу.
- •Суда / жағадан алыс және тереңде жүзу.
- •Суда / егер сізді қатты су ағымы алып кетсе (подхватило сильное течение).
- •Суда / егер балдырларда оралып қалсаңыз (запутались в водорослях).
- •Суда / егер сіз суға құласаңыз (если вы упали в воду).
- •Суда / егер сіз суда жүзу білмей суға құласаңыз (если вы оказались в воде, неумея плавать).
- •Суда / штормда, дауылда жүзу (плавание в шторм).
- •Суда / прилив кезінде жағадан алыс болсаңыз (если вы оказались вдали от берега во время прилива).
- •Суда / суға батқанға көмектесу (помощь утопающему).
- •Суда / суға түскендер құтқарудағы абайлық (Меры предосторожности при спасении утопающего).
- •Суда / мұзға кеткендерді құтқару (Спасение провалившегося под лед).
- •Суда / мұзға түскеннің жағадағы алғашқы жәрдем (Первая помощь на берегу провалившемуся под лед).
- •Суда / полыньяға түскенде (Падение в полынью).
- •Суда / қалай штормның келуін білуге болады (Как распознатьприближение шторма).
- •Суда / қайықпен жүзу шторм басталайын деп жатқан уақытта (Плавание на судне в предштормовую погоду).
- •Суда / қайықпен штомда жүзу (Плавание на судне в шторм).
- •Суда / қайық апатқа түсуі (Судно терпит бедствие).
- •Суда / теңіздегі апат сигналдарының берілуі (Сигналы бедствия на море).
- •Суда / қорғайтын желетпен жүзу (Плавание со спасательным жилетом).
- •Суда / қөмектесетің құралсыз жүзу (На плаву без спасательных средств).
- •Суда / қайықтың сыртына құлаған адамға көмек (Помощь упавшему за борт судна).
- •Суда / парусы бар қайықтың аударылуы (Опрокидывание парусного судна).
- •Суда / көп уақыт суық суда болуы (Пребывание в холодной воде).
- •Шабуыл / көшедегі шабуыл (Нападение на улице) .
- •Шабуыл / топтың қауіпі (Опасность толпы) .
- •Шабуыл / мас кісінің тисуі (Приставание пьяного) .
- •Шабуыл / зорлық көрсету (Изнасилование) .
- •Шабуыл / жолда отырған адамның қауіпі (Угроза от случайного пассажира) .
- •Ұрлық / пәтердегі ұрлық (Квартирная кража) .
- •Ұрлық / есікке танымайтын кісі звандап жатыр (в дверь звонит незнакомец) .
- •Ұрлық / түнгі тонаушылар (Ночной взломщик) .
- •Ұрлық / тонау (Ограбление).
- •Шабуыл / түнде отырғызған жолаушының қауіпі (Опасность во время ночной остановки) .
- •Ұрлық / қалталық тонау (Карманная кража).
- •Ұрлық / автокөлектен тонау (Кража из автомобиля).
- •Ұрлық / автокөлегіңізді айдап кету (Угон автомашины).
- •Ұрлық / поездағы ұрлық.
- •Ұрлық / әуежайдағы ұрлық.
- •Ұрлық / төл құжаттың жоғалуы.
- •Ұрлық / несие карточкасының жоғалуы.
- •Сіздің үйіңіз/ төтенше жағдайды қалай ескерту.
- •Сіздің үйіңіз/ үй жұмыстары.
- •Сіздің үйіңіз/ сатыда тұрып жұмыс істеу.
- •Сіздің үйіңіз/ трубадан судың ағуы (прорыв и протечка трубы).
- •Сіздің үйіңіз/ бекітілген раковина (Засор раковины).
- •Сіздің үйіңіз/ газдың шығуы (Утечка газа).
- •Сіздің үйіңіз/ газ баллонды пайдалану (Пользование баллонным газом).
- •Сіздің үйіңіз/ егер сіз лифта қамалып қалсаңыз (Если вы застряли в лифте).
- •Сіздің үйіңіз/ үйдегі өрт (Пожар в доме).
- •Сіздің үйіңіз/ жиһаз жануы (Возгорание мебели).
- •Аурлар/ ангина.
- •Аурлар/ аппендецит.
- •Аурлар/ асматикалық приступ.
- •Аурлар/ жындану (Бешенство).
- •Аурлар/ ботулизм.
- •Аурлар/ брохит.
- •Аурлар/ ветрянка.
- •Аурлар/ өкпе ісуі (воспаление легких (пневмония)).
- •Аурлар/ гипотермия.
- •Аурлар/ венериялық аурлар.
- •Аурлар/ бас айналуы (Головокружение).
- •Аурлар/ грипп.
- •Аурлар/ диабет.
- •Аурлар/ диабеттік комасы.
- •Аурлар/ дизентерия.
- •Аурлар/ дифтерия.
- •Аурлар/ желтуха (Вирустік гепатит).
- •Аурлар/ тіс ауруы (Зубная боль).
- •Аурлар/ ықылық (Икота).
- •Аурлар/ инсульт (апоплексический удар).
- •Аурлар/ истерия (истерический синдром).
- •Аурлар/ конъюнктивит.
- •Аурлар/ корь.
- •Аурлар/ крапивница.
- •Аурлар/ краснуха.
- •Аурлар/ мастит (грудница).
- •Аурлар/ менингит.
- •Аурлар/ полиомиелит (баланың параличі).
- •Аурлар/ скарлатина.
- •Аурлар/ соқырлық (амовроз).
- •Аурлар/ спид.
- •Аурлар/ стобняк.
- •Аурлар/ выкидыштың қауіптігі.
- •Аурлар/ фурункулар.
- •Аурлар/ энцефалит.
- •Аурлар/ эпилепикалық припадок.
Аурлар/ конъюнктивит.
Қөздің және көз айналасының ісінуі (воспаление). Бұл жұқпалы ауру.
Белгілер
Қатты немесе әлсіз қөздің қызаруы.
Ауру.
Шіріктің пайда болуы.
Жарықтан қорку (светобоязнь).
Аурлар/ корь.
Корь адам организмің әлсіретіп, басқа ауруларға жол ашады. Көрь өкпе аурумен (воспаление легких) бірге өтуі мүмкін. Инкубациондық уақыт мезгілі 9 күннен 11 күнге дейін. Корьмен аурған адамда иммунитет пайда болады.
Белгілер
Температураның көтерілуі.
Жөтел, насморк.
3-5 күннен кейін құлақтың артында, бетінде, денеде сыпь пайда болады.
Көздің қызару, жарықтан қорку (светобоязнь).
Емделуі
Төсектік режим және изоляция.
Бөлмені қараңғылау (затемняют).
Денені жылы сумен сүртеді.
Ерінді гигиенолық памадамен жағу, көзінді шәймен сүрті және ауызынды тамақ ішкеннен кейін шаю.
Керекті жағдайда науқасқа жаропонижающее беру керек.
Аурлар/ крапивница.
Тер ауруы.
Белгілер
Адам терісінде ортасында ақ қызыл (розовые) іздердің пайда болуы. Қатты қышым (зуд) пайда болуы.
Емделуі
Диета
Суық компрестар, аллергияға қарсы дәрілер.
Аурлар/ краснуха.
Ауа арқылы таралатың жүкпалы ауру. Аурып болғаннан кейін иммунитет пайда болады.
Екі қабат әйелдің 1-3 сәбидің айдағы краснуға балаға да жүғады. Бұл ауруда бала өліп қалу немесе пороктармен туі мүмкін. Сондықтан екі қабатты әйелдерді осы аурудан сақтау керек және аурғаннан кейін аборт жасатқызу.
Белгілер
Озноб, әлсіздік, температураның көтерілуі.
Лимф тұйідардың ісіу.
Ақ-қызғылт сыпь бетінде, сосын қолында, аяғында, арқада пайда болуы.Сыпь екі күннен кейін ізді қалдырмай жоғалады.
Емделуі
Дәрігерді шақырту.
Төсектік режим және изоляция.
Диета
Аурлар/ мастит (грудница).
Сүт железаның ісіуі. Сәбиді (кормящие) әйелдер көбіне аурады
Белгілер
390 С температура көтерілуі мүмкін.
Бас ауруы.
Сүт железаның қатаю және қызаруы.
Көлемі өсуі.
Емделуі
Дәрігерге қарану.
Сүт железаның биік күйін (возвышенное положение) және бюстгалтермен қыспайды.
Марлядан компресс арақтан жасауға болады.
Аурлар/ менингит.
Мидің ісіуі. Адамнан адамға ауа арқылы таралады.
Белгілер
400 С температураның көтерілуі.
Бастың қатты ауруы.
Жүрек аунуі. Сананың жоғалуі мүмкін.
Емделуі
Дәрігерді тез шақырту. Ауру өте қауіпті, өәткені адам өліп қалу мүмкін және жазылғаннан кейін естімеу, көз көрмеу, слабоумие, паралич болу мүмкін.
Аурлар/ полиомиелит (баланың параличі).
Жүқпалы ауру. Сүйікта және қатты азық-түлікта көп уақыт бойы сақталынуі мүмкін. Инкубациондық уақыты 4-8 күн.
Белгілер
Температураның көтерілуі.
Ас қазанның бұзылуі (растройство желудка).
Қатты терлеу.
Үйкі келуі.
Бас ауруі.
Емделуі
Аурғаннан кейн бір жұмадан кейін температура төмен түседі және адам жазыла бастайды. Бірақ осындай уақытта аяқтың, қолдың және беттің параличі дамуі мүмкін. Осы кезде профилактикалық прививкаларды жасау керек.
АУРЛАР/ ПОТНИЦА.
Белгілер
Тер жабылған жерлеріде және складкаларда сыптін пайда болуі.
Емделуі
Ауа ваналары және салқын душ.
Жарақат жерін балалық креммен жағу және талькті себу.
Теріні бор спиртімен сүрту, ыстығынан (жары) сақталынуы.
АУРЛАР/ САЛЬМОНЕЛЛЕЗ.
Белгілері
Аяқ астынан температураның көтерілуі 38-400С дейін.
Тәулігіне 10-15 рет іштің өтуі.
Әлсіздік, жетіспеушілік (недомогание).
Емделуі
Тез арада дәрігерді шақыру керек.
АУРЛАР/ СВИНКА.
Жүқпалы ауру.
Белгілер
Температураның қатты көтерілуі.
Құлақтың астыңғы жағының ісуі.
Әлсіздік (вялость), тамаққа мәбемінің болмауы.
Емделуі
Үш күн бойы сырқатты үйде ұстау керек.
Егер ісігі қатты ауырса, ауруды басатын дәрі беру керек.
Сырқат адамға сұйық тамақ беру керек, өйткені оңай жұту үшін.
Имунитет пайда болады – свинка аурумен 2 рет ауырмайды.
АУРЛАР/ ЖҮРЕК ҰСТАУЫ.
Бірнеше апта бұрын жүрек ұстауына сырқат адамның ас қорыту жүйесі нашар, тез шаршайды және қиын демалады. Бірақ жүрек ұстауы әрқашанда аяқ астынан (внезапно) болады.
Белгілер
Көкіректің ауруы, бірте-бірте аяқ, қол және мойынға жайла бастайды.
Сырқат тұншығады, қатты терлейді, басының айналуын сезеді.
Қалай көмек беру керек.
Егер сырқат ес-түсін біліп жатса, оны жартылай жатқызыңыз, бас жағына жастық немесе киімді бүктеп қою керек, және тізесін бүгіп астына биіктеу зат қою керек.
Дәрігерді шақырыңыз.
Сырқаттың жаға түймесін, бюстгалтерін шешу, белбеунде босату, галстугін шешу керек.
Оған шешуге де, жеуге де жол бермеңіз.
Оған бекерден-бекер қозғалуына жол бермеңіз.
Сырқат ес түсінен аурылса, ет бетінен жатқызып және демалуға ыңғайлы етіп жатқызыңыз. Өз бетіңізше жүрекке массаж істемеңіз, бұл одан сайын асқындып жіберу мүмкін.
