Сұрақтарға жауап беріңідерз.
«Жыл» деген ұғым қайдан шыққан?
«Күн» деген ұғымды түсіндіріңіз?
Жер қандай заттардан тұрады?
Жердің басқа планеталардан айырмашылығы неде?
Сөйлемдерді оқыңыз, егер ол мәтін мазмұнына сәйкес келсе «шын», сәйкес келмесе «жалған» деп жазып беріңіз.
Шын |
Жалған |
|
|
Тіршілік етуге қажетті барлық нәрсені: тағам - тамақты, киім-кешекті, басқа да заттар мен құрал-жабдықтың бәрін жер қойнауынан аламыз.
Қалдықтар жиналып - жиналып төрт жылда жарты күнді құрайды.
Бұдан 4 млн. жыл бұрын Жердің сыртқы бетін самсаған метеорит шұңқырлары мен жанартаулар қаптап жатқан деген топшылау айтылады.
Жердің сыртқы қабығы оттегі мен кремнийден құралған.
Мәтінді оқып, қазақ тіліне аударыңыздар.
Легенда о названии местности Акмола
Существует легенда о названии местности Акмола. Когда-то здесь проживал знатный и уважаемый в народе би по имени Акмола. Он был главным советником Уалихана, сына Абылай хана – деда Шокана Уалиханова. Акмола жил долгую и славную жизнь. Он был известным человеком своего времени, по этому после смерти его тело, по обычаю6 завернули кашму и возили на верблюде, Животное отпустили на свободу6 чтобы тело уважаемого аксакала из знатного рода передать земле там, где верблюд сделает первую остановку и ляжет на землю.
По народным преданиям, верблюд лёг на землю именно в том месте, где в 40-х годах ХIII столетия однажды стоял Толе би, завещавший, чтобы там был заложен новый город.
За знатность и заслуги Акмоле был сооружен величественный мазар из белой глины, одиноко возвышающийся в степи.
Время шло. В середине XIX века внук Акмолы Жазы би привел к мазару своего деда отряд российской экспедиции. Жазы би поведал руководителю отряда, что здесь похоронен его дед и что когда-то великий Толе би посоветовал казахам основать столицу там, где сейчас отряд сделал привал. Выслушав Жазы би, Руководитель экспедиции повелел: «Крепость будем строить здесь и назовём её Акмолой».
Жоғарыдағы мәтіннен негізгі және көмекші етістіктерді ажыратыңыздар.
Төменде берілген сөз тіркестеріндегі қарамен жазылған сөздердің тура және ауыспалы мағыналарын ажыратып көрсетіңіздер.
Қол бастаған батыр, ақ көбейді, жетісін берді, таудың етегі, үйдің қабырғасы, бір тұяқ та қалмапты.
Мына етістіктердің болымды түрін болымсыз етістікке, болымсыз түрін болымды етістікке айналдырып, сөйлем құраңыздар.
Алды, айналдырмау, шаршау, серуендемеу, қыдыру, ойламау
Өз факультетіңіздің тарихы жайлы шағын мазмұндама жазыңыздар.
1.Мәтінді оқыңыздар.
Бір замандарда жер сілкінісі болып, Тынық мұхиттың қақ ортасында бір арал пайда болса керек. Оның қашан, қалай пайда болғаны жайлы жан білмейді. Әйтеуір сыңсыған тоғай, жеміс-жидек. Ауа райы жып-жылы. Жылдың төрт мезгілі де жаз, аң жоқ, жыртқыш жоқ. Сосын бұл мекенде әрі-бері ұшып келе жатып, аялдаған құстар мекен етіп қалады. Бірте – бірте ұшуды да қояды. Келе –келе қанатын май басып, ұшуды бірте-бірте тек жүрумен ғана шектейтін жағдайға жетеді. Сөйтіп, тарихта дронт деген атпен қалған бұл құстар көбейеді. Арада қанша ғасыр өткенін кім білсін, бір күні адамның табаны да осы жерге тиеді. Жерге түскендер өз көздеріне өздері сенбейді. Май басқан семіз құсты таяқпен-ақ ұрып алып, тамақ етеді. Сол топтың басшысы Маврик есімді адам екен, соның құрметіне арал Маврикий деп аталады. Сөйтіп, адам бұл аралға да тола бастайды. Дронт- құс та біртіндеп жоғала бастады. Ал қоқыстан табылған жалғыз дронт-қаңқа бүгінде Ұлыбританиядағы мұражайда сақтаулы тұр.
Су, ауа, топырақ – адамзаттың теңдесі жоқ байлығы. Бұл үш құрылымның арасындағы биологиялық байланыс бұзылған жағдайда үлкен өзгерістер болады. Бір жасушалы балдырдан киттерге дейін, судағы қарапайым шырмауықтан бастап, жердегі қарғаға дейін табиғат физиономиялық және психологиялық кеселге ұшырайды.