- •Лексия №1
- •Педмет ва вазифаьои фанни экология.
- •2. Методьои тадыиыотии экология.
- •3. Таърихи тараыыиёти экология.
- •Савольои тестц
- •1.Мафьум дар бораи муьити зист ва шароити маьал
- •2 Муьитьои асосии ьаёт.
- •Савольои тестц
- •2. Организмьо кадом муьитьоро аз худ кардаанд?
- •5. Ыонуни минимумуми ю.Либих чист?
- •1 Омильои экологц
- •2. Таъсири якжояи омильои экологц.
- •Савольои тестц
- •1. Омильои экологц чист?
- •4. Омильои биотц чист?
- •Мавзўи 4 Популятсияи экологц.
- •Мафьум дар бораи популятсия.
- •Сохтори популятсия.
- •Савольои тестц Лексияи 4
- •2. Нишондиьандаи асосии сохтори популятсия иньоанд:
- •3. Популятсия ин...
- •4. Типьои тасимот ва паьншавии фардьои дар дохили популятсия …
- •6. Сохтори синнусолии популятсияьо ин…
- •7. Сохтори генетикии популятсия ин…
- •8. Тавлиди популятсия ин…
- •10. Шумораи популятсия ин…
- •1. Мафьум дар бораи биотсеноз
- •2. Сохтори биотсеноз
- •3 Муносибатьои организмьо дар жамоа
- •Савольои тестц
- •2. Мафьуми биотсеноз чиро ифода мекунад
- •3. Мафьуми биотсенозро аввалин маротиба ки пешниьод карда буд
- •Таысимоти ьаёт дар биосфера.
- •Ыонуниятьои умумии ташкили биосефра.
- •Консепсияи ноосфера.
- •Савольои тестц
- •Биосфераро в.И.Вернадский номида буд…
- •2. Ки аз нуытаи назари илми биосфераро илман асоснок кард.
- •3. Аз нуытаи назари ьозира биосфераро чунин меноманд
- •6. Ыонуни констатнноки миыдори моддаьои зиндаро в.И.Вернадский ифода намоед.
- •8. Ыонуни якуми экодинамикц чунин номида мешавад
- •9. Ыонуни дуюми экодинамикц чунин номида мешавад
- •1. Мафьум дар бораи экосистема.
- •Жараёни энергия дар экосистема.
- •Динамикаи экосистема.
- •Савольои тестц
- •1. Экосистема чист?
- •2. Мафьуми экосистемаро, ки ба илм дохил кард
- •4. Сатьи трофц чист?
- •5 Ыонуни термодинамикие ки дар экосистема
- •7. Маьсули аввалини жамоа гуфта чиро мефаьмед
- •8. Маьсули дуюмини жамоа гуфта чиро мефаьмед
- •9. Суксетсия чист?
- •10. Давраьои дурусти равандьои суксетсияьоро мувофиыи ф.Климентсномбар кунед.
- •I.Намудьои асосии таъсири антропогенц ба биосфера
- •1.Ифлосиьои физикавц – дохил мешаванд:
- •2. Таъсири антрологенц ба сарчашммаи жараён ва гардиши моддаьо.
- •Савольои тестц Лексияи 8
- •1.Сохтор ва таркиби атмосфера
- •2.Манбаьои ифлосшавии атмосфера.
- •3.Оыибати ифлосшавии атмосфера ва муьофиэати атмосфера аз ифлосшавц
- •Савольои тестц
- •2. Аьамияти об дар табиат ва ьаёти инсон.
- •3.Захирахои обхои ширин ва истифодаи онхо
- •4. Бахри Арал, Кули Сарез ва проблемахои оби ширин
- •Савольои тестц
- •Мавзўи 11 Жамоаьои биотикц. Оыилона истифодабарц ва ьифзи он.
- •Таъсири антропогенц ба олами ратсанц ва ьайвонот.
- •3. Оыилона истифодабарц ва ьифзи олами растанц.
- •4.Оыилона истифодабарц ва ьифзи олами ьайвонот.
- •Савольои тестц
- •1.Олами хайвонот ва растани, кисми мухими
- •3 Ахамияти хайвонот дар бавучудории ландшафт аз хисоби
- •4 Дар натичаи фаъолияти инсон чунин хайвонотхо аз байн рафтаанд.
- •10 Усулхои хифз ва баркарор кардани хойвонотхои шикори.
- •Истифодаи оыилона ва ьифз.
- •Сарватьои заминии жаьон ва Жумьурии Тожикситон, сохтор ва проблемаи ьифз.
- •Истифодаи оыилонаи сарвтаьои заминц.
- •Тасниф, истеьсол ва истифодаи канданиьои фоиданок.
- •Савольои тестц
- •Ва ьифзи муьити зист.
- •1. Таъсири фаъолияти хожагии кишоварзии инсон ба муьити атроф.
- •Истифодаи энергия ва функтсиянокии экосистемаи саноат.
- •Проблемаьои ьифзи муьити атроф, бо алоыамандии афзудани шаьрьо ва истеьсоли саноатц.
- •Савольои тестц
- •Мавзуи 14 Экологияи одам.
- •Экология ва саломатии инсон.
- •3. Муьимтраин проблемаьои экологии муосири жамъият.
- •Мавзўи 15 Проблемаьои ьозираи экологц ва инкишофи устувор.
- •3 Проблемаьои партавьои сахт ва хатарнок, таъсир он ба муьити зист.
- •Савольои тестц
- •1. Раванди интенсивии техногени ва табии инкишофи хок ба чунин
- •2. Шўршавии дуюмини хок, ин …
- •3. Боыимондаьои озуыавц паррандагон, хояндагон ва ьайвоноти калонро ба худ жалб мекунад, ки он боиси …
- •4. Афканишоти ионизасиякунанда –
- •Мавзўи16 Роььои ьалли проблемаьои экологц.
- •1.Баробар намудани тараыыиёти инсоният.
- •2.Танзими тавлид.
- •Инкишофи устувор дар мажмўи глобалии «Жамъият ва табиат».
- •Идоракунии оыилонаи сарватьои табиц.
- •Стратегияи тараыыиёти саноат, энергеника ва мубориза бо ифлоскунандаьо.
- •Стратегияи инкишофи хожагии кишоварзц.
- •7. Нигоь доштани жамоаьои табиц.
- •Савольои тестц
- •1.Баробар кардани тараыыиёти инсоният ин
- •3. Инкигери устувор…
- •4. Барои бошуурона идоракунии бомаьорати иытисодц ва ьифзи табиат лозим аст
- •5. Амалан манбаьои тамомнашаванда доимц ва барыароршаванда сарватьо иньо мебошанд.
- •7. Баланд бардоштани ьосилнокии хожагии кишоварзц иньо мебошанд.
- •8. Бощьои миллц …
- •10 Дар вилояти Сущд чанд то парваришгоь мавжуд аст
Савольои тестц Лексияи 8
Таъсири инсоният ба табиат дар чанд давраьо мегузарад?
А) Се.
Б) Чор.
В) Шаш.
Г)Ьашт.
Чанд намуди таъсири атропогенц ба табиатро медонед?
А) Панж.
Б) Ьашт.
В) Даь.
Ифлосиро тафсир кунед?
А) Ба муьити атроф ворид шудани моддаьои физикавй, химиявй, биологй, ё, ки зиёд шудани миыдори табии оньо.
Б) Физикавй, биологй, химиявй.
В) Тамом шудани сарватьои табии.
Ифлосиьои асосии биосферц чандтоанд?
А) Шаш.
Б) Ьашт.
В) Даь.
Г) Понздаь.
Ба ифлосиьои физикавй чиьо дохиланд?
А) Партовьои истеьсолот.
Б) Гармй, садои баланд, майдони электромагнитй, р=шной, нурьои радиоактивй.
В) Партовьои муьити зист.
Таъсири инсоният ба биосфера чанд хел аст?
А) Ду.
Б) Чор.
В) Шаш.
Г) Даь.
Аэрозольо, металльои вазнин, пестисидьо, нуриьои минерали ба кадом ифлосиьо мансубанд?
А) Ифлосиьои физикавй.
Б) Ифлосиьои химиявй.
В) Ифлосиьои биологй.
Б=ьрони экологц чист?
А) Истеьсол ва истифодаи сарватьои табии.
Б) Пуршиддат шудани муносибати жамъият ва табиат.
В) Безарар кардани партовьо.
Дар таърихи инсоният чанд сабабьои пайдоиши бухрони экологй мавжуданд?
А) Чор.
Б) Ьашт.
В) Даь.
Фожиаьои табииро тафсир кунед?
А) Натижаи экстремалии ьолати геофизикавии замин, ки ьангоми вазнин шудани муьити атроф ба офатьои табии мубаддал мегардад.
Б) Офати табии.
В) Торнадо, гирдоб ва сунами.
Мавз=и 9 Ьифзи хавои атмосферц
Наыша:
Сохтор ва таркиби атмосфера.
Манъбаьои ифлосшавии атмосфера.
Оыибати ифлосшавии атмосфера ва муьофизати атмосфера аз ифлосшавц.
1.Сохтор ва таркиби атмосфера
Атмосфера (калимаи юнонц - «atmos»-ьaвo, «sphaira»-Kyppa) натаньо ьаво аст, ки одамон, ьайвонот ва наботот нафас мегиранд, балки пардаи газмонанди курраи Замин буда, онро аз пасту баландшавии ьорорат нигоь медорад.
Атмосфера ьамаи мавжудоти зиндаро аз нурьои ултрабунафши зарарноки Офтоб ва фазоц кайьонц муьофизат мекунад (ыабати озон).
Атмосфера муьит аст, ки дар оньо шамол, борон, барф, яъне боду ьаво ташаккул меёбад, ки хусусан барои хожагии ыишлоы, кишоварзц аьамияти калон дорад.
Атмосфера аз ыабатьои зерин иборат аст: тропосфера (то 8-17 км), ки 80% ьажми атмосфераро ташкил медиьад (бущи об, боду ьаво), стратосфера (то 40 км) - озон (0з), ионосфера ва щ. Дар экзосфера (сфераи берунц) молекулаьои газ ба фазоц кайьонц пароканда мешаванд.
Таркиби газьо дар атмосфера: нитроген - 78%, аргон - 0,9 %, оксиген -21%, оксиди карбон - 0,03%, неон, гелий, гидроген, озон - 0,01%. Щайр аз ин атмосфера дар таркибаш бущьои об ва дигар омехтаьои гуногун дорад.
Яке аз ыисмьои таркибии атмосфера ин ыабати озенц (О3) мебошад. Пайдоиши ин ыабат ба таъсири ултрабунафши нури офтоб вобастагии зич дорад. Ыабати озонц дар баландии 10-25 км жойгир шуда зичии баландтаринаш дар 23-24 км мебошад. Барои нигоь доштани ьаёт ин ыабат хеле зарур мебошад.
Ыабати озонц 20% нурьои инфрасурхи нури офтобро нигоь медорад. Ьангоми таъсири нури офтоб дар баландии 35-45 км молекулаи оксиген аз ьамдигар жудо шуда ба дигар атомьои оксиген пайваст мешавад: формаи пайдоиши озон чуни аст: О+02=03
