18. Культура Бел. 13-16.

Развівалася на асн. засвойвання традыцый высокаразв. візант. і стар.рус. культур, пад уздзеяннем сац.- эканам. і грам.-паліт. ладу ВКЛ. Адной з крыніц бел. культуры быу фальклор, які адлюстр. гіст. побыту народа. Бел. культ. мела у асн. рысах сярэневяк. характ., развівалася на феад.-прыгоннай аснове. Панавала ідэалогія класа феад. пры дух. дыктатуры царквы. Царква унесла значны уклад у разв. асветы, грам.-паліт. думкі, літ-ры, музыкі, жывапісу. Кантакты Бел. з Зах.Еур. прывялі да узнікн. новых з’яу у бел. куьт..

Ішло развіцце старабел. мовы. Захавалася сіст. пісьмов. двухмоуя: стар.рус. мова выкарыст. у дух. і дзелавых інтар. насельн., а црк.слав. – у набажэнстве і рэлігіі. Больш. актау і грамат ВКЛ былі напісаны кірыліцай. З усіх жанрау бел. літ. найбольш дынам. развів. летапісы – гіст.-літ. творы з апіс. падзей па гадах. Падзяляюцца на: “летапісец вял. кн. літ.”, Бел.-літ.летапіс 1446г., “хроніка ВКЛі Жамойцкага”, “хроніка Быхауца”.

Першадрукар – Скарына. Выд. дзеяч – М.Гусоускі. Убел. літ.пераваж. традыц. тэмы і жанравыя формы. Аднак пад уплывам Рэнесансу адбываецца дамакратыз. і гуманізацыя літ-ры.

У архіт. шыр. расп. атрымала готыка – маст. стыль, запазычаны у Зах.Еур. – вял. вышыня, вертык. лініі, вузк. стральч. парталы і вокны з каляр. вітражамі, выс. вежамі. Панавала на Бел. на прац. усяго перыяду, прадст. замкамі у Лідзе, Новагар., Крэве, Вільні і Троках. У пач. 16 ст. з’явіуся Мірскі замак. Значн. месца займала культавае дойлідства. У сув. з пашыр. каталіц. пачал. буд. касцелау – Троіцкі касцел у в.Ішкалдзь, у в.Уселюб і у Іуі, касцел св. духа у Гродне. З’яул. інкастэляваныя храмы – Сынковіцкая царква крэпасць,Мураванкауская царква.

У выяул маст. Бел. вылуч. іканапіс, фрэскі, кніжн. мініяцюра, гравюра, арнамент, драул. разьбяная скульптура. Творы манум. жываісу – фрэска Благавешч. царквы Супрасльскага манастыра.

Іканапіс – абразы “Маці боская Замілаванне” (кан.14 – 15 ст.), “Маці боская Іерусалімская” (1-я пал. 15 ст.), “Маці боская Смаленская” (мяжа 15-16 ст.).

Развіцце свецкага жывапісу. – партрэт Ягайлы у касцеле у Сандаміры (Польшча), у Трокскім замку фрэскі Вітауту. У 16 ст. магнаты пачын. збіраць творы зах.еур. мастакоу. Прадстауленне галерэй продкау – гал. Радзівілау, Сапегау, Тышкевічау і інш. магн..

Разв. кніжная мініяцюра. Буйн. цэнтр – Супрасльскі манастыр, дзе існавала майстэрня. Найб. ранні помнік бел. рукап. кнігі – Лаурышаускае евангелле пач. 14 ст..

Развів. скульптура, асабл. у цэрквах, касцелах, палацах феад.. Створаны скульпт. – “Св. Гэгаш” , выявы святых Ганны і Іакіма. Традыцыі Адрадж. назір. у скульпт. “Кацяр. Александрыйская”, “Лізавета Венгерская”.

Размалеука па дрэву, касцярэзная вытворчасць, рэчы з камня, выраб кафлі, я-я трапіла на Бел. з Зах.Еур. у пач. 14 ст. і скарыстоув. пры пабудове печы, для абліц. сцен. З’явіл. шматкол. паліхромная кафля.

Т.ч. др.пал. 13 – перш. пал. 16 ст. – яркі перыяд у развіцці бел. культуры, перыяд росту паліт. і патрыят. свяд. бел., сінтэзу рэнесансава-гуманіст. павевау і сярэднявяк. рэліг. традыцый у дух. жыцці, пашырэнне культ. связей паміж бел. і ін. народамі.