Дадатак 1

Нарадзіўся 2 красавіка 1862 у Дрэздэне. Са старадаўняга дваранскага роду, буйны землеўладальнік. Дзяцінства правёў у маёнтку Сярэднікова ў Літве. У 1881 паступіў на натуральнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта Пецярбургскага ўніверсітэта, па-за праграмай вывучаў юрыспрудэнцыю. У 1884 пачаў службу ў міністэрстве ўнутраных спраў, жаніўся на праўнучцы А.В. Суворава О.Б. Нейдгард.

У 1885, абараніўшы дыплом, перайшоў на службу ў міністэрства земляробства, дзе займаўся сістэматызацыяй літаратуры па сельскай гаспадарцы. У 1899 і зноў перайшоў у МУС і быў прызначаны спачатку павятовым, а затым губернскім правадыром дваранства ў Коўна. З 1902 – губернатар Гродна.

У лютым 1903 атрымаў прызначэнне губернатарам у адну з самых неспакойных губерняў, Саратаўскую. У 1905 прыняў асабісты ўдзел у прыгнечанні сялянскіх бунтаў, завошта атрымаў падзяку цара.

26 красавіка 1906 стараннасць саратаўскага губернатара было заўважана, ён быў прызначаны міністрам унутраных спраў у кабінеце І.Л. Горэмікіна, меў падтрымку Рады аб'яднанага дваранства.

8 ліпеня 1906 пасля роспуску І Дзяржаўнай думы стаў часткай Рады міністраў Расіі (яго кабінет атрымаў мянушку “кабінет разгону Думы”), захаваўшы пост міністра ўнутраных спраў.

12 жніўня 1906 на яго дачы ў Пецярбургу прагрымеў выбух, загінула 27, паранена 32 чал., у тым ліку яго сын і дачка, і 19 жніўня Сталыпін падпісаў указ пра “хуткастрэльныя” ваенна-палявыя суды: тройка афіцэраў на працягу 48 гадзін, выносіла прысуд, які без абскарджання праводзіўся ў выкананне ў 24 гадзіны. Так і не зацверджаны Думай, указ праз 8 месяцаў страціў сілу.

Мерапрыемствы ў вобласці сялянскага землеўпарадкавання і землекарыстання былі пачаты прэм'ерам з падпісання 27 жніўня 1906 указу пра перадачу Сялянскаму банку для продажу сялянам часткі казённых зямель, а 5 кастрычніка 1906 - указу пра канчатковую адмену падушной подаці і кругавой парукі ў абшчыне. Яшчэ адзін Указ ад 9 лістапада 1906 дакранаўся землеўладання і землеўпарадкавання (у перапрацаваным выглядзе стаў дзейнічаць праз чатыры гады). Гэтыя акты склалі юрыдычную аснову мерапрыемстваў, вядомых як пачатак “сталыпінскай аграрнай рэформы”.

6 снежня 1906 Сталыпін быў падараваны ў гофмайстры двара, 1 студзеня 1907 прызначаны чальцом Дзяржаўнай рады. Акрамя аграрнай рэформы, меркавалася ўвесці дзяржаўнае страхаванне працоўных, усеагульная пачатковая адукацыя, павінна было быць мадэрнізавана заканадаўства пра стараверскія грамадствы, пра правы габрэяў, пачата рэфармаванне Марскога генеральнага штаба. Але заканадаўчым шляхам, праз Думу, Сталыпіну атрымалася правесці нікчэмна мала з

пералічанага. Улада і сталая барацьба з апазіцыяй даваліся Сталыпіну нялёгка, не адчуваючы падтрымкі імператара, напачатку 1911 Сталыпін падаў у адстаўку. Мікалай ІІ, які не прызнаваў за міністрамі права адмаўляцца ад пасады па ўласным жаданні, яе не прыняў. У гутарцы з царом прэм'ер, якому 1 студзеня 1908 быў падараваны чын стац-сакратарачы яго імператарскай вялікасці, выказаў пажаданне выдаліць сваіх супернікаў з Дзяржаўнай рады і прызначыць 30 новых чальцоў па яго выбару.

У канцы жніўня, Сталыпін перапыніў адпачынак, выехаў у Кіеў на адкрыццё помніка Аляксандру ІІ. Там 1 верасня 1911 быў смяротна паранены ў Кіеўскай оперы агентам ахоўнага аддзялення МУС эсэрам Д.Г. Багровым і 5(18) верасня 1911 памёр. Расследаванне яго забойства ні навошта не прывяло. Быў пахаваны ў Кіева-Пячэрскай лаўрэ.