Ответы на экз. вопросы / Ответы / вопрос 39+
.doc39. Утварэнне БССР i Літоўска-Беларускай рэспублікі.
Актыўнымі выразнікамі ідэі бедарускай дзяржаўнасці сталі дзеячы левага крыла нацыянальна-вызваленчага руху Беларусі 3.Жылуновіч, А.Чарвякоў, І.Лагун, Я.Дыла, Б.Тарашкевіч, Я.Канчар і іншыя. У пачатку 1918г. яны склалі аснову Беларускага нацыянальнага камісарыята (Белнацкама), створанага ў адпаведнасці з дэкрэтам У.Леніна ад 31 студзеня 1918г. Ён функцыяніраваў на правах аддзела Народнага камісарыята па справах нацыянальнасцяў PCФCP.
Пазіцыі Белнацкама ў пытанні дзяржаўнасці падтрымлівалі беларускія секцыі РКП/б/, якія існавалі ў I9I8-I9I9гг. у Петраградзе, Маскве, Варонежы, Казані, Саратаве, Тамбове і інш. гарадах. Праз газету "Дзянніца" настойліва прапагандавалася ідэя права на самавызначэнне беларускага народа на аснове савецкага ладу і ў саюзе з РСФСР.
Вырашальным крокам на шляху самавызначэння Беларусі з'явіліся рашэнні канферэнцыі беларускіх секцій РКП/б/, якая адбылася 21-23 снежня 1918г. у Маскве. Канферэнцыя прызнала неабходным стварэнне Часовага рабоча-сялянскага ўрада Беларусі, выбрала Цэнтральнае бюро беларускіх секцый РКП/б/ з 5 чалавек на чале з З.Жылуновічам. Цэнтральнаму бюро было даручана пасля прызначанай на канец 1918г. VI Паўночна-Заходняй абласной канферэнцыі РКП/б/ склікацть Усебеларускі з'езд камуністў і стварыць нацыянальны партыйны цэнтр. Прынятыя дакументы паставілі ЦК РКП/б/ перад неабходнасцю тэрмінова вырашаць праблему беларускай дзяржаўнасці.
30 снежня I9I8г. у Смаленску для абмеркавання пытання аб утварэні БССР і КПБ Паўночна-Заходні абласны камітэт РКП/б/ склікаў VI Паўночна Заходнюю абласную канферэнцыю РКП/б/, якая і прыняла рэзалюцыю "Аб абвяшчэнні Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі”. У склад БССР уключаліся Мінская, Гродзенская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губерні. Паўночна-заходняя арганізацыя РКП /б/ была перайменавана ў КП/б/Б і засталася, як і ўсе іншыя нацыянальна-тэрытарыяльныя партыйныя арганізацыі, часткай РКП/б/. Гэта канферэнцыя аб'явіла сябе I з'ездам КП/б/Б.
I студзеня 1919 г. у Смаленску быў абнародаваны Маніфест Часовага рэвалюцыйнага рабоча-сялянскага савецкага ўрада, які абвясціў утварэнне БССР і асноўныя палажэнні дзяржаўнага статуса рэспублікі. Уся улада перадавалася Саветам рабочых, батрацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў; зямля, воды, нетры, фабрыкі і заводы абвящчаліся ўласнасцю народа. Усе законы, дагаворы, пастановы, загады і распараджэнні "як рады і яе слуг, так сама нямецкіх, польскіх і ўкраінскіх акупацыйных улад лічацца несапраўднымі".
5 студзеня 1919 г. сталіцай БССР стаў Мінск, куды 8 студзеня пераехаў і Часовы урад.
3 прававога пункту гледжання працэдура стварэння дзяржавы і ўтварэння яе ўласных органаў на аснове рашэнняў парторганаў можа лічыцца нелегітымнай. Але РКП/б/ праз Саветы ўжо ажыццяўляла ўсе ўладныя функціі. Гэта ўжо стала нормай. Задачу ж надання легітымнасці гэтым актам павінен быў вырашыць Усебеларускі з'езд Саветаў, на якім меркавалася прыняць Канстытуцыю республікі, зацвердзіць герб і сцяг, выбраць ЦВК.
Аднак у перыяд падрыхтоукі з’езда, 16 студзеня 1919г., ЦК РКП/б/ прыняў рашэнне аб далучэнні да РСФСР Віцебскай, Магілёускай і Смаленскай губерняў і аб'яднанні часткі БССР, што засталася, з Літоўскай ССР. Спыненне нацыянальна-дзяржаўага будауніцтва на Беларусі такім ганебным чынам тлумачылася інтарэсамі сусветнай пралетарскай равалюцыі, аховай яе ядра – Савецкай Расіі – ад імперыялістычных захопнікаў.
2 - 3 лютага 1919 г. у Мінску праходзіў Усебеларускі з'езд Саветаў на якім Я.М.Свярдлоў зачытаў пастанову Прэзідыўма УЦВК "Аб прызнанні незалежнасці БССР". Тут жа па прапанове Я.Свярдлова было прынята рашэнне аб аб'яднанні БССР з Літоўскай ССР.
Акрамя таго, з’езд прыняў Канстытуцыю БССР, якая поўнасцю адпавядала Канстытуцыі РСФСР 1918г.
27 лютага 1919г. былі створаны ЦВК Літоўска-Беларускай ССР (100 чалавек) і яго прэзідыум на чале з К.Цыхоўскім, урад аб'яднанай рэспублікі –Савет Народных Камісараў на чале з В.Міцкявічусам-Капсукасам. У склад ЛітБел увайшла тэрыторыя Мінскай, Гродзенскай, Віленскай, Ковенскай і частка Сувалскай губерняў з больш як 6-мільённым насельніцтвам.
У жніўні 1919г. тэрыторыя ЛітБел поўнасцю была акупіравана польскімі войскамі. Фармальна ЛітБел праіснавала да ліпеня 1920г. 31 ліпеня 1920г. пасля выгнання Чырвонай Арміяй палякаў з Мінска, была абвешчана Дэкларацыя аб незалежнасці БССР. У дэкларацыі сцвярджалася, што рэспубліка будуецца на прынцыпах "дыктатуры пралетарыята і выкарыстання ўсяго вопыту Савецкай Расіі".
У перыяд свайго другога абвяшчэння рэспубліка аднавілася толькі ў межах Мінскай губерні. Па Рыжскаму мірнаму дагавору, які быў падпісаны 18 сакавіка 1921г. паміж Савецкай Расеяй і Польшчай, да Польшчы адышла ўся Заходняя Беларусь з насельніцтвам больш чым 4 млн.чалавек. Усходнія землі па-ранейшаму заставаліся пад юрысдыкцыяй Расіі.
Такім чынам, працэс станаўлення беларускай дзяржаунасці ў I9I7-I920гг. быў надзвычай цяжкім і драматычным. Спецыфічнае геаграфічнае становішча Беларусі, перапляценне гістарычных лёсаў беларусаў з лёсамі прадстаўнікоў іншых народаў, і перш за ўсё рускага, польскага, літоўскага, іншыя асаблівасці абумовілі тое, што ў ёй агульнанацыянальныя інтарэсы ўступалі месца партыйна-класавым імкненням розных труп насельніцтва. Акрамя таго, праяўляў жывучасць як вялікарускі, так і вялікапольскі шавінізм. Аднак, нягледзячы на тэрытарыяльныя страты ў гады вайны, была ўтворана і прызнана "дэ-юрэ" беларуская нацыянальная дзяржаўнасць.
Утварэнне БССР і літ-бел рэспублікі.
Частка бел дзеячаў на тэр савецкай улады паставіла пытанне аб утварэнні Бел дзяржаўнасці на савецкай аснове. Вялікую ролю адыграў бел нац камітэт, які праводзіў вялікую работу на тэр неакупаванай Б. У снежні (23) правялі канфедэрацыю Бел секцый РКПБ(Жылуновіч, Чарвякоў, Лагун) патрабавалі афіцыйнае пісьмо. Прыйшлі да высновы ЦКРКПБ. 30 снежня 1918г у Смаленску адбылася 6-я усечарговая канфедэрацыя паўн-зах вобласці. 1 студзеня 1919г –маніфест Бел часовага рабочага-сял урада на чале якога стаяў Жылуновіч. Жылуновіч хацеў каб Мяснікоў, Ландар не увайшлі ва урад Беларусі, але Сталін убядзіў каб яны увайшлі ва урад. Восенню у лістападзе 1918г у Германіі адбылася рэв і армія у іх рухнула. Нямецкая армія памяняла арыентацыю на захад. 31.07 чырвоная армія заняла Мінск і пайшла далей. У канцы 1918г Пілсудскі аб’явіў утварэнне Польшчы у межах 1772г і пачалося паўстанне. 2.02 1919г з’езд саветаў прыняў рашэнне аб утварэнні ЛітБел, як буферная дзяржава, каб пазбегнуць збліжэння Расіі з зах дзяржавамі. Пілсудскі сказаў, што адрадзіць Польшчу ў межах 1772г. Расія ў цяжкім становішчы – усх фронт адкрываўся паўдневы фронт.
Создание Белорусской Советской Социалистической Республики.
Становление государственности Беларуси на советской основе прошло также сложный путь. Несмотря на «Декларацию прав народов России», правительство РСФСР не шло дальше позиции «областничества» в решении национального вопроса. Комиссия ВЦИК РСФСР предложила на территории бывшей царской России ликвидировать национальный раздел и создать, кроме Московской, еще три области (Коммуны): Западную, Северную и Уральскую. Западную область предполагалось создать в составе Смоленской, Витебской, Могилевской, Черниговской, Минской, Виленской и Ковенской губерний с областным центром в Минске.
На таких позициях стояло и руководство Северо-Западного обкома РКП(б), облисполкома и СНК Западной области и фронта. Они считали Беларусь территориальной единицей РСФСР. Их взгляды формировались под влиянием идеи мировой социалистической революции, а в самоопределении народов, образовании национальных государств, границах видели препятствие на пути к ней. Они аргументировали это тем, что белорусы не являются самостоятельной нацией, поэтому принцип самоопределения им не подходит.
Другую позицию занял Белорусский национальный комиссариат (Белнацком), созданный 31 января 1918 г. при Народном комиссариате по национальным делам. Руководители Белнацкома А. Червяков, Д. Жилунович и другие считали необходимым создание Белорусской Советской Социалистической Республики. Эту позицию поддерживали белорусские секции РКП(б), организованные из числа беженцев – белорусов в Петрограде, Москве, Саратове и других городах. Белнацком развернул широкую работу по созданию национальной государственности, развитию белорусской культуры, организовал в Москве два съезда беженцев-белорусов.
21-23 декабря 1918 г. в Москве состоялась конференция белорусских секций РКП(б). На ней было избрано Центральное бюро (ЦБ) белорусских коммунистических секций РКП(б), председателем которого стал Д. Жилунович. Конференция признала необходимым создание Временного рабоче-крестьянского правительства Беларуси. Центральному бюро было поручено, после назначенной на конец 1918 г. VI Северо-Западной конференции РКП(б), созвать Всебелорусский съезд коммунистов и создать национальный партийный центр.
ЦК РКП(б), учитывая предложения ЦБ белорусских секций и Белнацкома, 24 декабря 1918 г. принял решение о необходимости создания Белорусской Советской Социалистической Республики. 27 декабря 1918 г. состоялось совещание работников Белнацкома, ЦБ белорусских секций и представителей Северо-Западного обкома РКП(б). На нем были решены вопросы о формировании правительства Советской Беларуси, определении ее границ и составе ее правительства. Д. Жилуновичу и А. Червякову было поручено подготовить Манифест Временного революционного рабоче-крестьянского правительства.
30 декабря 1918 г. в Смоленске состоялась VI Северо-Западная областная конференция РКП(б), которая объявила себя Первым съездом Коммунистической партии (большевиков) Беларуси (КП(б)Б). Было избрано Центральное Бюро КП(б)Б. Конференция приняла постановление о границах Беларуси. В соответствии с ним, в ее состав входили Минская, Могилевская, Смоленская, Витебская, Гродненская губернии с частями прилегающих к ним территорий, населенных по преимуществу белорусами. 1 января 1919 г. был обнародован Манифест о провозглашении Белорусской Советской Социалистической Республики. 7 января Временное рабоче-крестьянское правительство БССР переехало в Минск.
В начале 1919 г. руководители Польши начали подготовку к войне с Советской Россией. Учитывая претензии Польши на западную часть Беларуси и Литву, ЦК РКП(б) 16 января 1919 г. принял решение о выводе из состава БССР Смоленской, Витебской и Могилевкой губерний и присоединение их к РСФСР, а Минскую и Гродненскую губернии объединить с Литовской ССР. Создавалось буферное государство между Россией и Польшей.
2-3 февраля 1919 г. в Минске состоялся I Всебелорусский съезд Советов, на котором от имени законодательного органа Советской России была оглашена декларация «О признании независимости Белорусской Советской Социалистической Республики», декларация «Об установлении федеральной связи БССР и РСФСР». Съезд принял решение о необходимости объединения БССР с Литовской ССР. В соответствии с принятой на съезде Конституцией БССР верховная власть в республике принадлежала съезду Советов. В период между съездами ее осуществлял Центральный Исполнительный Комитет (ЦИК) БССР, подотчетный съезду Советов. В состав ЦИК было избрано 50 человек (председатель А. Мясников). Функции постоянного правительства БССР возлагались на Большой президиум, который формировался ЦИК БССР. В его составе руководящую роль играли бывшие руководители Западной области, а представители Белнацкома и белорусских организаций были лишены должностей наркомов.
I съезд Советов Литвы 18-20 февраля 1919 г. также высказался за объединение республик. Объединенное заседание ЦИК Белорусской ССР и ЦИК Литовской ССР, состоявшееся в Вильно 27 февраля 1919 г., сформировало правительство Литовско-Белорусской ССР – Совнарком во главе с В. Мицкявичусом-Капсукасом и избрало ЦИК Литвы и Беларуси во главе с К. Циховским. Официальным названием новообразования стало – Социалистическая Советская Республика Литвы и Беларуси (ЛитБел). Столицей стал г. Вильно. В марте 1919 г. была образована единая Коммунистическая партия Литвы и Беларуси. Председателем Президиума ЦК избран В. Мицкявичус-Капсукас, секретарем – В. Кнорин. В связи с нападением польских войск правительство ЛитБел ССР 28 апреля переехало в Минск, а 16 июля СНК ЛитБел прекратил свою деятельность. Управление свободными уездами было передано Минскому губревкому.