3. Бизнесті инвестициялау көрсеткіштері және бағалау әдістері

Бизнесті инвестрлеудің негізгі көрсеткіштері:

1. пайда;

1. өзін-өзі ақтау.

Пайда мөлшері пайдаланған есебінде негізделеді, объектіні толық бір жылдағы пайдаланғаннан түскен пайданың инвестициялық шығындарға қатынасы арқылы анықталады.

Өзін-өзі ақтау жобаны іске асырудан алынатын пайда есебінен берілген инвестицияны қайтару үшін қажет кезең.

Инвестрлеуді бағалау әдістеріне:

1. компаундинг әдісі

1. дисконттау әдісі

Компаундинг әдісінің маңызы – жылдық пайданың көбеюінен инвестицияның базалық сомасының қалай өсетінін есептеу болып табылады. Бұл әдісте күрделі өсу процентін шығаруды пайдаланады.

Дисконттау - әр мезгілдегі табыстарды белгілі бір уақытқа келтіру әдісі.

Тақырып 6. Кәсіпкерлік құпия

1. Кәсіпкерлік құпия мәні және кәсіпкерлік ақпаратты қорғаудың негізгі аспектілері

2. Ұйымның мәліметтерін коммерциялық құпияға жатқызу тәртібі

3. Ақпарат ұрлануын болдырмау

4. Коммерциялық шпионаж

1. Кәсіпкерлік құпия мәні және кәсіпкерлік ақпаратты қорғаудың негізгі аспектілері

Кәсіпкерлік құпия жариялануы кәсіпкерлік ұйымға экономикалық және моральдық зиян әкелуі, оның іскерлік жағдайына едәуір әсер етуі мүмкін кез-келген мәліметтерді кірістіреді. Кәсіпкерлік құпия сақталуы фирманың жоспарланған нәтижелерге жетуді қамтамасыз ететін өндірістік, техникалық, коммерциялық және қызметтік құпиялар жиынтығын білдіреді. Кәсіпкер үшін құнды болып табылатын ақпарат қана қорғауға жатады. Ақпараттар құндылығы түскен мәліметтердің пайдалығы, өз уақытындағы және нақтылығы секілді критериялармен анықталады.

Ақпараттың пайдалығы ол субъектінің шұғыл шешім қабылдауына және тиімді нәтиже алу үшін қолайлы жағдай туғызады. Өз кезегінде ақпараттың пайдалығы оның кәсіпкерлік субъектісіне өз уақытында жетуіне байланысты. Пайдалығы мен өз уақытындағы критериясы өзара тығыз байланысты және бағаланатын ақпараттың нақтылығы критериясымен тығыз байланысты. Нақты емес мәліметтерді алу себебі әр түрлі болуы мүмкін. Неғұрлым көп кездесетін факт көзін дұрыс қабылдамау немесе белгілі бір мақсатпен әдейі дұрыс қабылдамау. Кәсіпкер үшін қызығушылық танытатын мәліметтерді, сондай-ақ олардың келіп түсу көздерін қайта тексерген дұрыс.

2.Ұйымның мәліметтерін коммерциялық құпияға жатқызу тәртібі

Кәсіпкерлік құпияны қорғауды ұйымдастыру кезінде бірінші кезекте құпияны құрайтын мәліметтер шеңберін анықтау қажет, сондай-ақ оларды кәсіпорын үшін олардың құндылығына байланысты маңыздылыңы категориясы бойынша, бұл мәліметтер жариаланған кезде кәсіпорын шегу мүмкін зиянның сипаты мен көлемі бойынша бөлу қажет.

Коммерциялық құпияны бөлу және қорғауды сауатты ұйымдастыру кәсіпорын жұмысына кедергі келтірмей, керісінше оның пайдалы қызметіне әрекет етуі тиіс. Кәсіпорынның коммерциялық құпиясын білдіретін мәліметтер «Кәсіпорынның коммерциялық құпиясын құрайтын мәліметтер тізімінде» көрсетіледі. Мұндай тізімді кәсіпорын басшысы бекітеді. Мұндай тізімді дайындау үшін келесілер кіретін төрт-бес адамнан топ құралады:

• қаржылық сұрақтарды, нарық конъюнктурасын және бәсекелес фирмаға қатысты мәліметтерді білетін маман;

• фирманың жұмысын ұйымдастыру жүйесін, оның ерекшеліктерін жетік білетін маман;

• өзге кәсіпорындармен байланыс бойынша, сондай-ақ келісім шарттар жасау сұрақтары бойынша маман;

• шығарылатын өнім, оны өндірудің технологиялық циклі, ақпараттың барлық түрлерінің өтуі жөнінде (ауызша, құжаттық, үлгі түрінде, бұрыштар, блоктар, дайын өнім) барлық мәліметтерді жетік білетін маман.

Егерде ұйымның құрылымы үлкен әрі күрделі және әр текті тауар өндірсе, онда бірнеше топ құрылады: бір топ – басты-үйлестіру және жұмыс нәтижесін тексеру мақсатында, қалғандары – әр жекелеген учаске бойынша қажеттілігіне байланысты. Жоғарыда айтқанымыздай, топа коммерциялық құпияға жатқызуға болатын мәліметтердің толық көлемін жетік білетін басшы маман болуы керек. Бірақ та бұл тартылған барлық сарапшылардың коммерциялық құпия болып табылуы мүмкін нақты мәліметтермен егерде бұрын бұл мәліметтерді білмесе танысуы міндетті екенін білдірмейді.

Кейбір кәсіпорындар нарықтағы монополиялық жағдай есебінен пайда табады. Бұл жағдайда коммерциялық құпияны қорғау бойынша шараларды өз уақытында қабылдау айрықша маңызды, себебі қажетті мәліметтерге еркін қол жетімділікті пайдалана отырып шағын кәсіпорындарға дейін мұндай өндіріс жылдам құруға және бәсеке жасауға қабілетті. Салық төлеуден жалтару, адамдардың денсаулығына зиян келтіретін фактілерді, сондай-ақ заңға қайшы өзге де әрекеттерді жасыру мақсатында қандай да бір мәліметтерді коммерциялық құпияға жатқызуға болмайды. Коммерциялық құпияны білдіретін мәліметтер тізімі құрылымдық бөлімшелерге және орындаушыларға дейін жеткізіледі.