shporik_zhtsm

Күрделі жөндеудің қызметі және тәсілдері.Күрделі жөндеу – негіздікпен бірге, бұйымның қандай да болсын бөліктерінің ауыстырылуымен немесе қалпына келтірумен оның қорын толық немесе оған жақын қалпына келтіру үшін орындалатын жөндеу.Күрделі жөндеу жөндеу айналымының соңғы негізгі жөндеуі болып табылады.Күрделі жөндеу – жұмыстардың жүргізу реті, оларға дейінгі техникалық шарттар, жұмыстардың ұйымдастырылуына және технологиясына, сонымен қатар жөнделген машиналардың сапасына деген талаптар дайындаушы – зауыт бекітілген жөндеулік құжаттамамен ережеленетін жоспарлы жөндеудің аса күрделі және  еңбеккөлемді түрі. Күрделі жөндеу машинаның техникалық мінездемесі өзгеретін немесе жоғарыланатын оның жаңғыртуымен жиі үйлеседі. Жөндеу тәсілі – жөндеу операцияларын орындаудың технологиялық және ұйымдастырушылық ережелерінің жиынтығы.Жөндеудің дербессізденбеген тәсілі – қалпына келтірілген құрам бөліктердің белгіленген бұйым данасына жататындығы сақталатын жөндеу тәсілі.Жөндеудің дербессізденген тәсілі – қалпына келтірілген құрам бөліктердің белгіленген бұйым данасына жататындығы сақталмайтын жөндеу тәсілі. Жөндеудің параллельді тәсілі – берілген топ бұйымдарының бір мезгілде орындалуын сипаттайтын бұйым топтарының жөндеу тәсілі..Жөндеудің тізбектей тәсілі - әр бұйым жөндеуге алдыңғы бұйымның жөнделуі аяқталған соң түсетін бұйымдар тобының жөндеу тәсілі.Жөндеудің ағымдық тәсілі – берілген технологиялық тізбектілікпен және ырғақпен арнайы жұмыс орындарында орындалатын жөндеу тәсілі. Жөндеудің пераллельдік-тізбектейлік тәсілі – жөнделетін бұйымдардың барлық тобын ішінде жөндеу жұмысы тізбектей тәсілмен орындалатын топтамаларға бөлетін бұйымды жөндеудің тәсілі. Қопару тәсілінің негізінде тау жыныстарын қопсытады, одан әрі қарай жер қазу машиналарымен және таулы-тасты монтаждаулық механикаландыру механизмдерімен өңдейді. Қопарылыстар көмегімен жер үйінділері мен далдашаларын салады, шұңқырларға, жолдарға және т.б. ойықшаларды орнатады. Қопару тәсілімен қатты топырақты, қойтастарды ұсатады, ағаштарды құлатады және тамырымен кеседі, топырақты нығыздайды және т.б.

Күрделі жөндеудің қызметі және тәсілдері. Күрделі жөндеу – базалық бөліктерімен қатар кез-келген бөліктерін ауыстырып немесе қалпына келтіру арқылы жарамдылығын және бұйымның толық немесе оған жақын ресурсқа дейін қалпына келтіруді орындайтын жөндеу. Күрделі жөндеу жоспарлы және жоспардан тыс бола алады. Жөндеу тәсілі – жөндеу операцияларын орындаудың технологиялық және ұйымдастырушылық ережелерінің жиынтығы. Жөндеудің дербессізденбеген тәсілі – қалпына келтірілген құрам бөліктердің белгіленген бұйым данасына жататындығы сақталатын жөндеу тәсілі. Жөндеудің дербессізденген тәсілі – қалпына келтірілген құрам бөліктердің белгіленген бұйым данасына жататындығы сақталмайтын жөндеу тәсілі.Жөндеу көлемі – бұйым жөндеуінің операцияларын, олардың орындалу ұзақтығын және қажетті еңбектік, материалдық және қаржылық шығындардың атаутізімін анықтайтын мінездемесі.Жөндеу операциясы – жөндеу құрамдарымен операциялардың орындалуымен бекітілген бір жұмыс орнында орындалатын қабылдаулар жиынтығын көрсететін бұйымның жөндеуінің аяқталған бөлігі, жөндеудің пераллельдік-тізбектейлік тәсілі – жөнделетін бұйымдардың барлық тобын ішінде жөндеу жұмысы тізбектей тәсілмен орындалатын топтамаларға бөлетін бұйымды жөндеудің тәсілі.Жөндеудің параллельді тәсілі – берілген топ бұйымдарының бір мезгілде орындалуын сипаттайтын бұйым топтарының жөндеу тәсілі..Жөндеудің тізбектей тәсілі - әр бұйым жөндеуге алдыңғы бұйымның жөнделуі аяқталған соң түсетін бұйымдар тобының жөндеу тәсілі.Жөндеудің ағымдық тәсілі – берілген технологиялық тізбектілікпен және ырғақпен арнайы жұмыс орындарында орындалатын жөндеу тәсілі. Жөндеу – бұйымның немесе оның құрам бөліктерінің қорларын, бұйымдардың жарамдылығын немесе жұмыс қабілеттілігін қалпына келтіру бойынша операциялар кешені. Жөндеуге:ақаулық, бұйымның техникалық күйін бақылау, бөлшектерді қалпына келтіру, құрастыру және т.б. жатады. Жөндеу операциясының бөлігінің мазмұны техникалық қызмет көрсетудің кей операцияларының мазмұнымен сәйкес келуі мүмкін.Бұйымдарды жөндеу жеке бөлшектердің және құрастыру бірліктерінің ауыстырылуымен және қалпына келтіруімен орындалуы мүмкін жөндеу құралдары – ғимараттар, құрылыстар, техникалық қондырғылар, қорлық бөліктер мен материалдар. Қорлық бұйымды жөндеудің барлық түрлерін жүзеге асыруға арналған.Машиналардың жөндеуі – машинаның тоқыраулары мен зақымдануларын жоюды қамтамасыз ететін жұмыстар кешені. Машиналарды жөндеуде жарамсыз бөлшектердің жартысы жаңалармен (қорлық бөліктерімен) ауыстырылады, ал жартысы жөндеуге ұшырайды. Жаңа жасау және тозған бөлшектерді жөндеу нәтижесінде дайындамаларға немесе тозған бөлшектерге сызба мен пішіндер берілетін күрделі жұмыстар кешені болып табылады.

Берілген өнеркәсіпке болып түскен дайындамаларды, материалдарды немесе тозған бөлшектерді дайын бұйымға айналдыруға қажетті өндіріс құралдары мен адамдардың өзара байланысқан әрекеттерінің жиынтығы өндірістік үрдіс деп аталады.Құрылыс машиналардың күрделі жөндеуінің өндірістік үрдісі тізбектей жүзеге асырылатын технологиялық үрдістердің қатарынан тұрады. Еңбек құралдарының күйін өзгерту немесе анықтау бойынша мақсатты бағытталған әрекеттерден тұратын өндірістік өндірістің бөлігі технологиялық үрдіс (технология) деп аталады.Үрдіс бұйымға (машинаға, құрастыру бірлігіне, бөлшекке) немесе тәсілге (механикаға, оның ішінде теміршеберлік өңдеуге; электрофизикаға – металдауға, құрастыруға, бояуға, бақылауға) жатқызылуы мүмкін.Сонымен, құрастырудың технологиялық үрдісі бөлшектердің топтауға тізбектей бірігуі мен тікелей байланысқан өндірістік үрдістің бөлігі; бөлшекті жөндеудің технологиялық үрдісі бөлшектің күйін (геометриялық пішінін, өлшемін, беттің сапасын және т.б.) өзгертілуімен байланысты өндірістік үрдістің бір бөлігі.Жөндеу сөзін элементтердің немесе толық машинаның қалыпты жұмыс қабілеттілігін алу үшін жүргізетін жұмыстар кешені деп түсінеді. Бұған ақаулықты, құрастыруды, домалатуды, бояуды, бақылауды жатқызады.Қалпына келтіру терминін бөлшектердің жарамсыздығын бастапқы өлшемдерді, пішіндерді, физикалық-механикалық қасиеттерді беру немесе өңдеудің әр түрлі тәсілдерімен жоятын жағдайда қолданады.Машинаны жөндеудің өндірісік үрдісі оны дайындаудың үрдісінен жөндеу жөндеуге дайындау, тазалау және көпретті жуу, бөлшектер мен тозған түйісулерді бақылау оларды қалпына келтіру сияқты технологиялық үрдістерімен қоса берілуімен ерекшеленеді.Құрылыс және жол машиналарының күрделі жөндеудің негізгі операциялардан тұрады:- машинаны жөндеуге қабылдау; машинаның сыртын жуу; машинаны агрегаттарға және түзілімдерді тазалау мен жуу агрегаттар мен түзілімдерді бөлшектерге бөлуден; бөлшектерді тазалау мен жуудан;- бөлшектерді ақаулардан; бөлшектерді жөндеуден; бөлшектерді жинақтаудан;- агрегаттар мен түзілімдерді құрастырудан; агрегаттар мен түзілімдерді домалатудан, сынаудан және бояудан; машинаның жалпы құрастырылуынан, дамытуынан, сынаудан және бояудан;- жөнделген машинаны (агрегаттарды) тапсырудан жөндеулік өнеркәсіптің өндірістік үрдісі машина жасау өнеркәсібі сияқты негізгі жәнеоларға қосарласатын қосымша және қызмет көрсетушілік үрдістерден тұрады.Түрлендіру жүйесінің үлгісі (5.9 сурет) тек негізгі және негізге қосарласатын технологиялық үрдістерден тұрады.Жөндеулік өнеркәсіпке жеткізілген машиналар және олардың элементтері (кіріс М) машинаның жинақтығын (машинаның ақаулығының технологиялық үрдісі) және оның технологиялық күйін шығуын бекітетін көрсетілген құжаттардың дұрыс хатталуын және тізім әлемінің сәйкестігін көрсететін комиссиямен қабылданады.Комиссия машинаның жөндеуге қабылдануы туралы актіні, ал жөндеудің мақсатсыздығы жағдайында – машинаның шығарып тасталуының қажеттігін негіздейтін актіні көрсетеді.Жөндеуге тиісті машиналарды бөлшектеуге жібереді (кіріс құрастыру машинасы). Машиналарды құрастыру бірліктерге (шығыс ҚБ) бөлшектеу қажетті ТЖҚ қолданумен технологиялық үрдіспен қарастырылған қатал белгіленген тізбектілікпен жүргізіледі. Одан әрі құрастыру бірліктерінің ақауландыру технологиялық үрдісі орындалады және олардың технологиялық күйі (ҚБК) анықталады, одан кейін құрастыру бірлігі (кіріс ҚБК) бөлшектерге бөлшектенеді (шығыс Б). Ластанудан тазаланған түйісулер мен бөлшектердің (кіріс Б) технологиялық күйін бағалау үшін және олардың алдыңғы уақытта қолдану мүмкіндігі немесе қалпына келтіру қажеттілігін анықтау үшін бақылайды. Бөлшекті қалпына келтіру технологиялық үрдісі бөлшектің жұмысқа қабілетсіз (кіріс БҚ) күйден бөлшекке деген технологиялық шарттар мен сызбадағы талаптарға сәйкес келетін жарамды күйге (шығыс ҚКБ) өзгертумен байланысты үрдіс болып табылады (геометриялық пішіндер,өлшемдер, беттің сапасы т.б.)Түзілімдік және жалпы құрастырудың жөндеулердің өндірістік үрдісіндегі технологиялық үрдістердің мақсаттары мен міндеттері машинаны дайындаудың өндірістік үрдісіндегі сондай үрдістер сипаттас.

ҚҚҚҚ

Құрылыс жүктерін тасымалдаудағы құралдар.Құрылыс жүктерін жеткізіп берудегі түрлендіру жүйесі – орындалу нәтижесінде құрылыс жүктерінің ғимарат және құрылыстарды салу орындарына жеткізіп беру қамтамасыз етілетін құрылыс алаңы және одан тыс жағдайларда түрлендіру үрдістерін орындаушылар мен техникалық жабдықтау құралдарының өзара байланысқан функционалды жиынтығы.Түрлендіру үрдісінің операнды құрылыс жүктері болып табылады.Құрылыс жүктері физикалық сипаттамалары бойынша 9 түрге жіктеледі:- сусымалы – құм, шиыршық тас, топырақ; ұнтақ тәрізді - әктас, цемент, гипс, бор.- қамыр тәрізді – бетонды қоспа, ерітінді, әктасты қамыр.- сұйық – бензин, керосин, майлар.- ұсақ даналы – кірпіш, ұсақ блоктар, бутонды тас, асфальт тақталары, бояуы бар бетондар.- даналық – терезе және есік жақтаулары, темірбетонды панелдер және тақталар.- ұзын өлшемдік – темірбетонды және болат бағаналар, фермалар, құбырлар, ағаш материалдары.- ірі көлемді – санитарлы – техникалық қоймалар, блок – бөлшектер, жедел – саты, кеніштердің блок – бөлмелері, ірі габаритті жүксауыттар.- ауыр салмақты – елеулі массадағы темірбетонды элементтер, технологиялық жабдық, көлік құралдарындағы құрылыс алаңдарына жеткізілетін құрылыс машиналары.Ұсақ даналы және даналық материалдар мен бұйымдарды тасымалдау үшін дестелеу және жүксауыттар әдісін пайдалан отырып іске асырады. Әдіс арнайы техникалық құралдарды – дестелер мен жүксауыттарды қолданып іске асырылады.Десте – арнайы сауытқа салынған жүк топтамасы.

Құрылыс жүктерін тиеу – түсірудегі техникалық құралдар

Құрылыс жүктерін тиеп тасымалдауда жалпы құрылыстық және арнайы машиналар мен механизмдер қолданылады. Жұмыс принциптері бойынша барлық машиналар мен механизмдер келесі топтарға бөлінеді:1 топ: Көлік құралдарына тәуелсіз жұмыс істейтін;2 топ:Көлік құралдарының конструкциясының бір бөлігі болып табылады. 1 топқа арнайы тиеп тұсіру және қарапайым монтаждық крандар, циклді және үздіксіз әрекеттегі тиеуіштер (погрузчик), қозғамалы таспалы конвейерлер және т.б.2 топқа автомобиль самосвалдар, өздігінен түсіретін платформалары бар көлік құралдары және автономды түсіру құралдары бар көлік құралдары жатады.

Құрылыс құрылымдарын монтаждау Құрылыс құрылымдарын монтаждауда өздігінен жүретін, жебелік, мұнаралы, отырықты, арнай крандар, сонымен қатар жүккөтеру механизмдері – бетшелер, босағалар, діңгектер қолданады.Өздігінен жүретін жебелік крандар өзінің жинақтылығы мен орағытпалығының арқасында монтаждау жұмыстарында кеңінен қолданылады. Олардың көбі сидақ ұзындығын көбейбу үшін ендірме түріндегі қондырғымен, сонымен қатар жебеліктің үлкен емес көлбеуінде ілмектің аралығын көбейтуге мүмкіндік беретін шұбыртпалармен жабдықталған. Осы жебелік крандарға әр түрлі биіктіктегі ғимараттарды жөндеуге, әр түрлі массадағы элементтерді ілмектің алуан түрлі аралығында көтеруге мүмкіндік беретіндіктен әмбебаптық береді. Сонымен қатар, телескопиялық сидақтары бар крандар да бар.Жебелік крандардың мұнаралы – жебелік қондырғымен жабдықтаумен байланысты олардың қолдану аясы маңызды кеңейтілген. Мұндай қондырғы крандарды биік және көлемді ғимараттар құрылымдарын монтаждауда қолдануға, элементтерді монтаждауды бұрын жөнделген құрылымдарды және ғимараттың жөнделетін аралығы кірмей, монтаждау жүргізуге мүмкіндік береді.  Соңғы жағдай жөнделетін аралықта бұрын орындалған қондырғы, туннельдер, қоймалар және т.б. жерасты құрылыстары астына іргетастардың бар болуында маңызды мәнге ие.Монтаждау және тиеу-түсіру жұмыстарында жебелік крандар орнына кран жабдығы бар экскаваторлар қолданады.Шынжыртабанды крандар өндірістік және жай ғимараттардың (нольдік және жеүсті айналымдарындағы құрылымдар монтаждауы) құрылымдарын монтаждауда кеңінен қоданады.Пневмодөңгелекті жебелік дөңгелектер шынжырына қарағанда жинақылы. Олардынегізінде өндірістік және жай ғимараттар іргетастары мен құрылымдарын монтаждауда, сонымен қатар ірілендірілген монтаждаудың алаңдары мен құрылымдарға, қоймаларға қызмет көрсетуде қолданады.Автокөлікті жебелік крандар бір құрылыс алаңынан басқасына аса қайта орналастыру жоғары жинақылықпен және жақсы жол жағдайларында құрылыс лаңдарында жоғары орағытпалыққа ие.Автокөлік крандарының негізінде тиеу-түсіру жұмыстарында және аса үлкен биіктіктегі және массадағы ғимараттарды монтаждауда қолданады. Оларды объектілердің ауылшаруашылық құрылыстарда жинақты  орналасуында қолдану мақсатты.Жебелік теміржол крандарын құрылыста шектелген мөлшерде, әсіресе тиеу-түсіру жұмыстарында және теміржолдару бар қоймаларда ірілнедірілген құрастыру алаңдарына қызмет көрсетуге қолданады.Мұнаралы крандарды жай көпқабатты құрылыста және ірі инженерлік құрылыстарды – доменді цехтар мен басқа ауыр және үлкен биіктікте жөндеу керек болатын құрастыру құрылымдарының элементтерін салуда кеңінен қолданады.Отырық крандарды кей құрылыстардың құрылым эдементтерін монтаждауда қолданады. Мысалы,биік құрылыстарда орын ауыстыратын крандар көмегімен жөндейді. Радиодіңгектер мен мұнараларды монтаждау үшін өздігінен көтерілетін крандар (жорғалаушы) пайдаланады. Жобалы ережелерге ауыр құрылымдарды гидравликалық домкраттармен жабдықталған таспалы немесе тіреуішті көтергіштермен көтереді. Кей жағдайларда құрылым құрылыстарында монтаждауда арнайы тікұшақты – крандарды пайдаланады.Діңгектерді, бетшелерді, босағаларды қазіргі заманғы құрылыстарының өздігінен жүретін және мұнаралы крандармен қамсызданылуымен байланысты қазір аз қолданылады. Кейде оларды көп емесе мөлшерлерде, сонымен қатар крандар қолданылмағанда, монтаждаудың ерекше жағдайларында орнатылатын үлкен массалы құрылымды көтеру үшін пайдаланады.Кран өнімділігі келесі факторларға тәуелді:- машинаның техникалық параметрлеріне – жүк көтерілімдігіне, көтеру жылдамдығы мен жүктің орын ауыстыруына, бұрылысына және қозғалысына;- жұмыс фронтының дайындығы – құрылымдарды, бекіту бөлшектерінің, кіре беріс жолдардың және т.б. бар болуына;- машинан жұмысының сенімділігі, сонымен қатар жөнделетін құрылым сапасы;- жөнделетін құрылым элементтерінің массалары.Крандардың өнімділігін жетілдіретін факторларға: арнай монтаждау құралдарын қолдану жолдарымен қол жеткізілетін (кезеулеткіштерді, жартылай автомат қыспақтарды, манипуляторларды және т.б.) қол еңбегінің бір бөлігін қысқартудың максималды мүмкіндігі негізінде монтаждау айналымын ірілендіру – төмендету немесе көтеретін құрылым массасын оларды топпен көтеру жолымен көбейтумен жеткізілетін жүккөтерілімдігі бойынша кранларлы пайдалану коэффициентін жетілдіруді; технологиялық үзілістерге уақыттың жоғалтуын төмендетуін қамтамасыз ететін ұйымдастырулық-техникалық жұмыстар кешенін жатқызуға болады.

Құрылыс құрылымдарын монтаждауда техникалық құралдар.Құрылыс құрылымдарын көтеру үшін иілгіш болат арқандар, әр түрлі маңдайша жүйелер, мезханикалық вакуумдық қарпығыштар түріндегі әр түрлі жүкқарпығыш құралдар пайдаланады. Жүкқарпығыш құралдар элементтерді строптандыру және сторопсыздандыру қарапайымдылығы мен ыңғайлылығын, жүктің еркін шешілуі мен құлау мүмкіндіктерін ескермейтін, ілінісу немесе қарпу сенімділіктерін қамтамасыз етуі керек.жүкқарпығыш құралдар төлқұжаттық жүккөтерілімден асатын үлгілі статикалық немесе динамикалық жүктемемен сыналулары керек.Иілгіш стропты болат арқандардан жасайды. Оларды жеңіл тіреуіштерді, арқалықтарды, тақталарды, қабырғалы панелдерді, контейнерлерді және т.б. көтергенде пайдаланадыСтроптар технологиялық тағайындалуы бойынша – бір-, екі-, төрт- және алты- әмбебап және жеңілдетілген қылып орындайды.әмбебап строптар ұзындығы 6...15 м тұйық тұзақ түрінде орындайды, диаметрі 18...30 мм арқандардан дайындайды, жеңілдетілген строптарды – диаметрі 12...20 мм арқандардан дайындайды. Ұштарында ілмектің және карабинның шөмімтерінің тұзақтарын орнатады.Жүктеменің строптарға бірдей таралуы үшін жабындылар тақталарын және панельдерін строптауға қолданатын маңдайшалы және және шығыршықты жүйелерді пайдаланады.Маңдайшаларды металл арқалықтар немесе үшбұрышты пісірілген фермалар түрінде орындайды. Төменгі белдеу ұштарында шығыршықтар орнатады, олар арқылы строптар өтеді. Строптар жүктемелердің мұндай жүйесі күштердің қарпудың барлық нүктелеріне бірдей берілуді қамтамасыз етеді.Маңдайшалармен ұзын өлшемді құрылымдарды көтереді. Строптау 2 немесе 4 нүктеде жүргізілуі мүмкін. әр габаритті құрылымдарды көтеру үшін кеңістікті маңдайшалар, ал ауырлық центрі ығысқан ауыр элементтерді көтеру үшін – теңгергіш жүйесі бар маңдайшалар пайдаланылады. Маңдайшада жеңілдетілген строптар және қарпығыштар орнатылуы мүмкін.Қарпығыштар жөнделетін элементтердің тұрақсыз көтерілуіне арналған. Қарпығыштар құрылымды механикалық, электромагниттік және вакуумды орындайды.Құрылым механикалық қарпығыштар көмегімен үйкетүзілімді ілінісу, алға шығатын бөліктерге қысылу немесе іліп алу арқасында ұсталынады. Электромагниттер ток өткізгіш құрылымдарды магнит өрісі көмегімен ұстап қалуға негізделген. Мұндай қарпығыштарды монтаждауды және қаңылтырлы металл құрамдарының тиеу-түсіру жұмыстарында пайдаланылады.Вакуумды қарпығыштар жіңішке қабырғалы жазық құрылымдарды көтеру үшін қолданылады. Құрылым ауданы ыдыраумен туындаған күштер есебінде тежеп отыруы керек.Бұрап шығару – жобалау ережесіне құрылымдарды келтіруді қамтамасыз ететін операция. Ол визуальды және құрылымды болуы мүмкін. Құрылымдық бұрап шығару әр түрлі құралдардың: теодолиттердің, нивелирлердің, лазерлі құралдар құрылғыларын қолданумен жүзеге асырады.Құрылымдық бұрап шығару жөнделетін құрылымдардың биіктік және көлденең жоспары бойынша орын ауыстыруды қамтамасыз ететін құралдарды қолдануды талап етеді. Оларға кезеулеткіштердің, жақтаулы-топсалы индикаторлар, байланыс жүйелерінің, шектемелердің, тіректердің және т.б. арналған түрлері жатады.Монтаждауда қолданылатын қазіргі заманғы құралдарының өзара әсер ету сипаты бойынша екі сұлбаға бөлуге болады: қатт және реттелетін. Осы сұлбаларға шектеулік құрылғыларды қолданудың кешені жалпы болып табылады. Ғимараттарды монтаждау бойынша маңызды міндеттердің бірі орнату кезінде берілген геометриялық нақтылықты алу болып табылады.Элементтердің бірдей нақтылығында орнатудың әр түрлі әдістері нақтылық параметрлерінің елеулі өзгеруіне әкеліп соқтырады. Тек нақтылықтың жоғары класын ғана емес, сонымен қатар орнатуға кететін крандарды, уақыттың және еңбек шығындарының төмендетуіне әсер етуін қамтамасыз ететін жүйелерді жасау да маңызды міндет болып табылады.Бекіту мен бұрап шығарудың келесі жүйелерін пайдаланады: құрылымдарды жинауда қолданылатын түйістің механикалық ілінусілі қатты; жөнделетін элементтерді жобалық ережеге механикалық домкраттар көмегімен бірігуімен орнықтыруға негізделген кезеулеткішті – байланысты кеңістік; байланыстарды әр түрлі деңгейлерде қолданумен көлбеулі – байланыстық;әр элементтің күйі бұрын орнатылған элементтермен байланысын шектеулік құрылғылармен анықталатын монтаждау тізбесін қолданумен көлденең – байланыстық; кеңістік көлденең байланыстардың биіктік бойынша әр түрлі деңгейлерде қолдануға негізделген тік – байланыстық.

Құрылыс өндірісінің түрлендіру жүйесі және үлгісі.Құрылыс өндірісінің түрлендіру жүйесі - құрылыс алаңында және (немесе) алаңынан тыс жағдайда берілген үрдістер мен жұмыстардың орындау үшін техникалық жабдықтау құралдарының, материалдық элементтердің және орындаушылардың функционалды өзара байланысқан жиынтығы. Құрылыс өндірісінің түрлендіру жүйесі екі төменгі жүйелерді біріктіреді: материалды элементтердің түрлендірудің төменгі жүйесі және ғимараттар мен үймереттер салудың төменгі жүйесі. Материалды элементтердің түрлендірудің төменгі жүйелерінің үрдістері берілген сападағы өнімдерді алу мақсатында олардың күйлерінің, физика-механикалық қасиеттерінің, геометриалық өлшемдерінің сапалы өзгеруімен құрылыс материалдың, жартылай дайын өнімдердің және бұйымдардың өңделуін қамтамасыз ететін технологиялық үрдістердің орындалу ұстанымдарын анықтайтын технологиялық тәсілдер негізінде жүзеге асырылады. Ғимараттар мен үймереттерді салу үрдістері (құрылыс үрдістері) құрылыс, монтажды және арнайы жұмыстардың жеке түрлерін орындау технологияларында, өнімді ғимараттар мен үймерет түрінде алу мақсатында олардың кеңістік  пен уақыттағы өзара байланысында негізделеді. 

Құрылыс өнімінің сапасы.Жеке монтаждау операцияларын орындау сапасы құрылыс құрылымдарының және түзілімдерінің сенімділігін, олардың тұрақтылығын және көтеру қабілеттерін сипаттайды. Құрылымдарының жиналуының маңызды шарттарының бірі жөнделетін элементтердің геометриялық өлшемдерінің сәйкестігі болып табылады. Элементтерді орнату нақтылығы көтерілу қабілетіне, сонымен қатар монтаждаушылардың еңбек өнімділігіне және кран уақытының жалпы шығындарына әсер етеді. Жеке монтаждық операцияларды орындау сапасы құрылыс конструкциясы және оның бөліктерінің сенімділігін, тұрақтылығын сипаттайды. Элементтерді орнату дәлдігі салмақ көтеру қабілетіне, эксплуатационды өнімділігіне, крандық уақытының жалпы шығынына әсер етеді. Жұмыс өндірісі кезінде мүмкін болатын ∆к және нақты ∆φ ауытқулар салыстырмалы болу керек. Сонымен қатар, монтаждалатын элементтердің нақты ауытқы геодезиялық бақылау құралдары арқылы анықталады. Құрылыс өндірісінің түрлендіру жүйесі көп факторлық және спецификалық ерекшеліктерімен сипатталады, олар:-өндірілетін өнімнің стационарлығы – құрылыс үрдісінің орындалуында жұмыс және техникалық құралдар орын ауыстырады, ал тұрғызылатын ғимараттар мен үймереттер қозғалыссыз болады;-құрылыс өнімдерінің ірі өлшемділігі және масса сыйымдылығы – тұрғызылатын ғимараттар мен үймереттер, әдетте, едәуір өлшемдерге және массаға ие;-құрылыс материалдарының алуан түрлігі – тұрғызылатын ғимараттар мен үймереттер өндірістік және пайдалану сипаттылығы, пішіні, өлшемдері және сырт пішініне, жердің күндізгі беттерге қатысты орналасу және т.б. бойынша ерекшеленеді;-материалды элементтерінің алуан түрлігі – ғимараттар мен үймереттер тұрғызуда әр түрлі материалдар, жартылай дайын өнімдер, бөлшектер мен бұйымдар қолданысқа ие, оларға технологиялық әсер еткенде құрылыс өнімі жасалады.- табиғи климаттық жағдайлар – ғимараттар мен үймереттерді әр түрлі геологиялық, гидрологиялық және климаттық жағдайда тұрғызады.-қайта құру және өнеркәсіпті технологиялық қаруландырудың шарттары – құрылыс үрдістерін, әдетте, әрекет етуші цехтарда қиналған алаңдарда аз жинақталған көлемдермен орындалады.Берілген ерекшеліктер әр нақты жағдайда құрылыс үрдістерін, құрылыс өнімінің сапасын және үнемділігін қамтамасыз ету қабілеті кеңістік пен уақыттағы өзара байланысқан, олардың ұйымдық пішіндерін орындау тәсілдерінің технологиялық дұрыстығын және тиімділігін орнатуды талап етеді.

Құрылыс үрдістерінің және жұмыстарының жіктелімі. Құрылыс өндірісінің түрлендіру жүйесі - құрылыс алаңында және (немесе) алаңынан тыс жағдайда берілген үрдістер мен жұмыстардың орындау үшін техникалық жабдықтау құралдарының, материалдық элементтердің және орындаушылардың функционалды өзара байланысқан жиынтығы.Өндірістік үрдістердің жиынтығын орындаудың соңғы нәтижесі – салынып жатқан объектілердің жеке бөліктерін және аяқталған ғимараттар мен үймереттер болып табылатын құрылыс өнімі.Құрылыс өндірісінің түрлендіру жүйесі екі төменгі жүйелерді біріктіреді: материалды элементтердің түрлендірудің төменгі жүйесі және ғимараттар мен үймереттер салудың төменгі жүйесі.Материалды элементтердің түрлендірудің жүйелерін орындаудың соңғы нәтижесі берілген сападағы материалды элемент (құрылыс материалдары, жартылай өнімдер, құрылымдар және т.б.) түріндегі өнім болып табылады.Ғимараттар мен үймереттерді салу үрдістері (құрылыс үрдістері) құрылыс, монтажды және арнайы жұмыстардың жеке түрлерін орындау технологияларында, өнімді ғимараттар мен үймерет түрінде алу мақсатында олардың кеңістік  пен уақыттағы өзара байланысында негізделеді.Құрылыс өндірісінің түрлендіру жүйесіне көптеген материалды элементтер қатысқандықтан, құрылыс үрдістері технологиялық күрделік дәрежесі бойынша бірдей емес және уақыт бойынша жұмысшылардың еңбекке ат салысуының әр түрлігінде, әр түрлі технологиялық құралдар пайдалануда материалдарда әр түрлі құрылымдық өзгерістер туғызады.Құрылыс өндірісінің үрдісі жүргізілу орны бойынша екі топқа бөлінеді: алаңнан тыс үрдістер және құрылыс алаңында жүргізілетін үрдістер.Құрылыс өндірісінің қызметі бойынша дайындамалық, көліктік, дайындық және монтаждық-төсеу болып бөлінеді.Дайындамалық үрдістер құрылып жатқан объектіні жартылай дайын өнімдермен, бөлшектермен, бұйымдармен қамтамасыз етеді. Бұл үрдістер әдетте арналған өнеркәсіптерде (құрастырулық темірбетонды зауыттарда, тауарлы бетон зауыттарда және т.б.), сонымен қатар құрылыс алаңы жағдайында (объектілік бетонды – қоспа түзілімдері, объектілік арматуралық цехтарда және т.б.) да орындалады.Көліктік үрдістер құрылыс үрдістерінің материалдық элементтерін және техникалық құралдарын құрылымдарды тұрғызу орындарына жеткізіп беруді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар құрылыс алаңынан тыс көліктік үрдістер жалпы құрылыстық көлікпен (дайындау - өнеркәсіптерінен құрылыс алаңының қоймаларына дейін немесе тікелей заттай орнына), ал құрылыс алаңы ішінде – объектілік көлік құралдарымен жүзеге асырылады. Көліктік үрдістерімен бірге, әдетте тиеп-түсіру  және қоймалау үрдісі жүреді.Дайындық үрдістері монтаждық-төсеу үрдістерінің орындалуын алдын алады және олардың тиімді орындалуын қамтамасыз етеді (мысалы, ірілендіретін монтаждау алдында құрылымдарды құрастыру, алдын-алулық монтаждау алдында жөнделетін құрылымдарды қосымша айлабұйымдармен орналастыру және т.б.).Монтаждау-төсеу үрдістері құрылыс өндірісінің өнімін алуды қамтамасыз етеді және қайта өндеу, пішінін өзгерту немесе құрылыс үрдісінің материалды элементтеріне жаңа сапаларды беруден тұрады. Әдетте монтаждау-төсеу үрдістері жалпы технологиялық ерекшеліктерге ие және сондықтан ең басты нақты тұрғызылатын ғимараттар мен құрылыстардың түрі мен сипатына тәуелді емес. Жер, бетонды, темір бетонды, сонымен қатар құрылыс құрылымдарын монтажы жалпы құрылыстық жұмыстарға жатады. Ішкі санитарлы-технологиялық жабдықтардың монтажы, арнаулы мекемелермен орындалатын электрлі монтаж және т.б. жұмыстар арнайы жұмыстарға жатады.