Җиденче тема

а) тору, яшәү, урнашу, яшәгән урын, җәю, калу, элү, үзәк, фатир, өй, йорт, тулай торак, кат, йокы бүлмәсе, кунак бүлмәсе, аш бүлмәсе, юыну бүлмәсе, алгы бүлмә, уңайлыклар, мәйдан, кәнәфи, тәрәзә төбе, идән, келәм, көзге, язу өстәле, киштә, ишек, газ плитәсе, ут, уңайлы, кайнар, салкын, озынча, төрле, уң як, сул як, кич, иртә, көндез, гадәттә, уртада, аннан соң, иң зур, уен коралы, уеннар, җиһаз, суыткыч, самавыр, элмәк, сөлге, тастымал, алъяпкыч, пәрдә, төс, ак, кызыл, яшел, кара, зәңгәр, үзенчә

Истә калдырыгыз! (Запомните!)

В татарском языке прилагательные обозначают признаки предметов, не имеют формальных показателей, всегда предшествуют определяемому слову, не согласуются с существительным: зәңгәр чәчәк – голубой цветок, зәңгәр чәчәкләргә – голубым цветам.

Различаются качественные (асыл) и относительные (нисби) прилагательные, причем качественные имеют четыре степени:

Название степени	Показатели степени	Примеры
Положительная (Гади дәрәҗә)	–	матур – красивый сары – желтый түгәрәк – круглый
Сравнительная (Чагыштыру дәрәҗәсе)	-рак/-рәк	матур-рак _ красивее сары-рак – желтее түгәрәг-рәк – круглее

Превосходная (Артыклык дәрәҗәсе)	а) частичное повторение основы; б) усилительные частицы: иң – самый бик – очень үтә – сверх җете ярко в)повторение прилагательного		сап-сары – ярко - желтый зәп-зәңгәр – ярко-синий ямь-яшел - ярко-зеленый иң зур – самый большой бик кечкенә – очень маленький үтә сизгер-сверхчувствительный җете кызыл-пурпурный
Уменьшительная (Кимлек дәрәҗәсе)	-кылт/-келт -гылт/-гелт -сыл/-сел, -су	яшькелт – зеленоватый саргылт - желтоватый ак-сыл – беловатый ал-су – розоватый

Относительные прилагательные выражают внешние, неорганические свойства предметов по их отношению к другим предметам, ма-териалу, составу, месту, времени и т. д.: машиналы – имеющий машину, урманлы – имеющий лес, җимешле – имеющий ягоды, язгы – весенний, өйдәге – домашний, тешсез – беззубый, еллык – годичный, годовой и т. д.

В образовании имен прилагательных чаще всего используются аффиксы –лы/-ле (акыл-лы, күңел-ле, -сыз/-сез (файдасыз, түләүсез), -гы/-ге (язгы, җәйге), - кы/-ке (кышкы, эчке) , а такңе употребляются другие аффиксы.

Много относительных прилагательных татарский язык заимствовал из русского (иногда в усеченном виде): реалистик, актив, музыкаль, политик, физик, революцион, аграр и т. д.; из арабского языка: әдәби – литературный, иҗтимагый – общественный, гыйльми – научный, дини – религиозный и т. д.

Биремнәр

1. Асыл һәм нисби сыйфатларга бүлеп языгыз, Алар белән сүзтезмәләр языгыз.

Җәйге, зур, шәхси, киң, тар, элекке, акыллы, бердәм, таза, физик, куркыныч, калын, фәнни, әдәби, төзек, күңелле, чыдам, юмарт, каты, тыйнак, тәрбияле, хәйләкәр, кораллы, уйлы, кискен, рухи, аваздаш, эстетик, ваемсыз, атналык, тышкы, ватык, дөньяви, фонетик, китаплы, күчмә, начар, тәмле, җыйнак, үткен, басынкы, язма, традицион, гомуми, кунакчыл

2. Текстны укыгыз һәм сыйфатларны табыгыз. Аңа исем куегыз. Бу текстка нигезләнеп үзегезнең бүлмәдәшләрегез турында мәгълүмат биреп әчтәлеген сөйләгез.

Тулай торакта яши башлавыма да тиздән 2 ай була. Без, 3 милләт вәкиле, бик дус һәм тату. Рус кызы Ольга II курста укый, ул бик тырыш, уңган; чуваш кызы Елена Ольга белән төркемдәшләр, ул бик җитез, укудан гына түгел, ә җинел атлетика буенча да I-II икенче урыннар ала; ә мин татар кызы Айсылу, туризм белгечлегендә укыйм, бәйләргә һәм ашарга пешерергә яратам.

Без бер-беребезне хөрмәт итәбәз, һәрвакыт ярдәмләшеп яшибез.

3. Сорау җөмләләрне тиешле интонация белән әйтеп, диалогларны тәрҗемә итегез, укырга әзерләнегез.

- Вам нравитcя новое здание общежития?

- Да, очень нравится.

- Оно большое?

- Да, большое. Четырех этажное здание. В общежитие в каждой комнате есть кухня, туалет и ванная. В комнате есть все удобства.

- А в каком районе?

- Приволжском, Этот район очень мне понравился: благоустроенный, там много культурно-развлекательных центров, спортивных объектов, магазинов.

- Я очень рада за тебя.

- Спасибо!

2) – У вас большой дом, Амир Халиуллович?

- Да, у меня большой дом и большая семья.

- А сколько комнат в вашем доме?

- В двух этажах 6 комнат, на первом этаже большая столовая, кухня, просторная прихожая, удобная ванна и другие, на втором – гостиная, спальные комнаты, рабочий кабинет.

- А у вас есть огород?

- Да, около дома, 6 соток. Там мы выращиваем все необходимые культуры.

- Замечательно!

- Приходи к нам в гости!

- Спасибо, обязательно приду.

4. Күп нокталар урынына үзегезнең мәгълүматларыгызны куеп, текстны укыгыз, русчага тәрҗемә итегез, сыйфатларны табыгыз һәм мөмкин булганча төрле дәрәҗәләргә куеп языгыз.