Датчиктердің негізгі сипаттамасы

Датчиктердің негізгі сипаттамасына: статистикалық сезімталдығы, сезу табалдырығы, датчик инерциялығы және айырмашылығы жатады.

Күрделі кестелерде дифференциалды және компенсациялы датчиктер болады.

Датчик өлшенетін импульсты қандай физикалық шамаға түрлендіруіне байланысты автоматика мазмұны: электрлік, пневматикалық немесе гидравликалық негізде анықталады.

Конструктивті реостатты датчиктер бұрыштың немесе сызықтың орын ауыстыру датчиктері сияқты орындалады.

Дамитын күшейтуді өлшеу үшін бұрыштық датчик қолданылады (сурет 1).

1 Сурет – Бұрыштық датчиктің құрылысы

Тензодатчиктер. Тензодатчиктер дегеніміз өлшенетін қатты денелердің деформациясын электр бөлігі түрлендіретін датчик сымы кедергісінің өзгеруі екі себеппен: геометриялық өлшемінің және тензодатчик материалы үдемелі кедергісінің өзгеруімен түсіндіріледі.

Тензосезімталдық коэффициенті өлшемсіз шама, оң немесе теріс таңбалы да болуы мүмкін =

1. сым

2. изолятор

3. деформацияланатын күш

1. шығу

2. сым

3. қағаз немесе лакты пленка

2 сурет – Тензометрикалық датчиктердің құрылысы

Индуктивті датчиктер

Олар құрыш якорының жылжымалы бөлігін орын ауыстырғанда құрышты жүрекшелі катушканың толық кедергісін өзгерту қағидасында жұмыс істейді.

1 – жылжымайтын магнит сым, 2 – жылжымалы жәкір,  - ауа саңылауы

3 сурет – Индуктивтік датчиктердің құрылымдық сұлбалары

Датчиктердің негізгі сипаттамалары

Датчиктердің статистикалық сипаттамалары, сезімтал табалдырығы, датчиктің инерциялығы және ағаттығы.

Дифференциалды және компенсациалы датчиктердің сұлбалары құрделі болып табылады.

Датчиктің өлшенетін импульсті қандай шамаға тұрлендіретініне қарағанда автоматиканың мазмұны да анықталады: электрлік негізінде, пневматикалық немесе гидравликалық негіздерде.

а) б)

1-каркас

2-сымдағы орамдар

3-жылжымалы шөтке

Омды датчиктердің статикалық сипаттамасы:

4 Сурет – Датчиктердің құрылымдық сұлбалары

а) орын ауыстыру датчигі, б) секциялы орамымен

R_X – тізбекке қосылатын кедергі

R- орамның толық кедергісі

L- орамның толық ұзындығы

X- шөткенің орын ауыстыруы

5 сурет – Потенциометрлі датчик

6 сурет – Сыйымдылықты датчиктер

Е_АБ(t₁, t₂) = (t₁) - _АБ (t₂), = (t₂) = const

Е_АБ(t₁, t₂) = _АБ (t₁) - const ;

7 сурет – Термоэлектрлік датчиктер

Фотоэлектрлік датчиктер

Жарықтың өзгеруіне әсер ететін датчикті фотоэлектрлік датчиктер деп атайды. Фотоэлектрлікдатчиктерде фотоэффектінің үш түрі қолданылады сыртқы, ішкі, вентильді

Вольт- амперлік сипаттама У_ф  f (Uан)

Жарықтық сипаттама У_ф  f (жарық ағыны).

Сезімталдық (интегралды, спектрлі)

I (ма)

Осы токты туғызатын жарық ағымы (люмен)

8 сурет – Фотоэлектрік датчиктің сұлбасы

1 – кіру білігі

2 – салмақтар

3 – муфталар

4 – серіппе

5 – реттеу органы

а) б)

в)

9 сурет – Қысым, шығын, деңгей, жылдамдық датчиктердің сұлбалары а) қысым датчигі, б) жылдамдық датчигі (тахогенератор, в) сұйықтық деңгейінің датчигі

зертханалық жұмыс №2

автоматиканыҢ аралық элементтері

Жұмыстың мақсаты: Негізгі сұлбаларды зерттеу, күшейткіштің жіктелуі мен мінездемесі, реле.

Жұмыстың мазмұны: Күшейткіштердің негізгі сұлбаларын зерттеу.

1. Күшейткіштердің негізгі анықтағыштары.

Күшейткіш деп кіретін шамамың (белгі беру) сандық өзгеруіне қызмет ететін қондырғыны айтады. Кіретін жэне шығатын шама физикалық табиғаты бойынша бірқалыпты болып қалады . Шығатын шаманың кіретін шамаға қарағанда артуы сыртқы энергияның бастау пайдалануынан алынады. Күшейткіштердің пайдалануы керек екенін датчиктің белгі беруі өте аз және келесі элементтерімен жетпейді.

Осыған байланысты күшейткіштерді басқару қондырғысы сияқты көмекші энергияның шамасын өзгертуге арналған атқарушы қозғалтқышқа баратын датчиктің белгі беру шамасына қарай қолдануға болады.