4. Утварэнне Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі. Беларусь у інтэгра-цыйных працэсах ва ўмовах глабалізацыі.

Утварэнне Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі. З моманту на­быц­ця Рэс­пуб­лі­кай Беларусь дзяржаўнага су­ве­рэ­ні­тэ­ту яе асноўным між­на­род­ным партнёрам заставалася Расійская Фе­дэ­ра­цыя. Адносіны па­між абедз­вю­ма краінамі актывізавалася з аб­ран­нем А. Лукашэнкі Прэ­зідэн­там Рэспублікі Бела-русь. На майскім рэ­фе­рэн­ду­ме 1995 г. 82% яго ўдзе­ль­ні­каў падтрымалі ідэю аб эка­на­міч­най інтэграцыі з Ра­сі­яй.

21 лютага 1995 г. у Мінску прэзідэнты дзвюх краін А. Лу­ка­шэн­ка і Б. Ельцын падпісалі беларуска-расійскі дагавор аб сяброўстве, доб­ра­су­сед­с­т­ве і супрацоўніцтве тэрмінам на 10 гадоў. 2 красавіка 1996 г. у Маскве кі­раў­ні­кі дзяржаў падпісалі дагавор аб стварэнні супольнас­ці суверэнных рэс­пуб­лік Беларусі і Расіі. У адпаведнасці з дагаворам бы­лі сфар­ма­ва­ны Вышэйшы Савет, Выканаўчы камітэт, Пар­ла­мен­ц­кі сход, Мытны камітэт, Расійска-Беларуская камісія па навукова-тэх­ніч­ным супрацоўніцтве і некаторыя іншыя сумесныя арганізацыі.

2 красавіка 1997 г. абедзве дзяржавы прыйшлі да Дагавора аб Са­ю­зе, у якім падцвярджалася, што кожная краіна захоўвае дзяр­жаў­ны су­ве­рэ­ні­тэт і тэрытарыяльную недатыкальнасць, канстытуцыю, сцяг, герб і іншыя атры-буты дзяржаўнасці. У якасці асноўных мэт аб­вяш­ча­ла­ся ўмацаванне адносін братэрства і ўсебаковага суп­ра­цоў­ніц­т­ва паміж дзяржавамі ў палітычнай, эканамічнай, сацыяльнай, ку­ль­тур­най, ва­ен­най і іншых галінах. 10 чэрвеня дагавор аб Саюзе быў ра­ты­фі­ка­­ва­ны ў Мінску і Маскве. У снежні 1998 г. прэзідэнты А. Лу­ка­шэн­ка і Б. Ельцын заявілі ў Дэкларацыі аб далейшым яднанні Беларусі і Ра­сіі, аб намеры стварыць адзіную саюзную дзяржаву.

8 снежня 1999 г. А. Лукашэнка і Б. Ельцын падпісалі Дагавор аб ства­рэн­ні Саюзнай дзяржавы, які ўступіў у сілу ў студзені 2000 г. Састаў­ной часткай Дагавора з’яўлялася Праграма мерапрыемстваў па раз­віц­ці Саюза Беларусі і Расіі да 2005 г. Таксама была прынята Праг­ра­ма эканамічнага супрацоў-ніцтва дзвюх краін на 1999–2008 гг. Стар­шы­нёй Вышэйшага Дзяржаўнага Савета быў абраны А. Лукашэнка.

Рэспубліка Беларусь і Расійская Федэрацыя зафіскавалі намер доб­ра­ах­вот­на перадаць Саюзнай дзяржаве шэраг сваіх паўнамоцтваў з мэ­тай ажыц-цяўлення адзінай палітыкі, у першую чаргу, у пытаннях ства­рэн­ня адзінай эканамічнай прасторы і прававых асноў агульнага рын­ка. У цяперашні час у Саюзнай дзяржаве створаны і дзейнічаюць не­аб­ход­ныя органы кіравання: Вышэйшы Дзяржаўны Савет, Савет Мі­ністраў, Парламенцкі Сход і Паста-янны Камітэт Саюзнай дзяр­жа­вы. Ство­ра­ны Пагранічны і Мытны камітэты, тэле-радыёвяшчальная кам­па­нія, сфармаваны сумесныя калегіі міністэрстваў і іншых ор­га­наў дзяр­жаў­на­га кіравання, саюзны бюджэт Беларусі і Расіі.

Да сучаснага моманту напрацавана значная нарматыўна-пра­ва­вая ба­за, заснаваная на міждзяржаўных і міжурадавых дагаворах, якая даз­ва­ляе ўзае-мадзейнічаць практычна па ўсіх накірунках суп­ра­цоў­ніц­т­ва. У мэтах здзяй-снення пераходу на адзіныя прынцыпы падатковай па­лі­ты­кі праводзіцца уніфікацыя нацыянальных заканадаўстваў па пы­тан­нях падаткаабкладання. Вядзецца праца па падрыхтоўцы Па­дат­ко­ва­га ко­дэк­са Саюзнай дзяржавы.

У 2008 г. на Расію прыпадала 80% беларускага экспарту. У Бе­ла­ру­сі ўну-траны валавы прадукт (УВП) рос высокімі тэмпамі – каля 10–11% штогод, а беларуская прадукцыя была заўсёды запатрабаванай у Ра­сіі. Так, машына-будаўнічы комплекс на 85% загружаны заказамі ра­сій­с­кіх прадпрыемстваў. Устаноўлены сувязі з большасцю рэгіёнаў Ра­сіі, што стварае добрую перспектыву для інтэграцыйных працэсаў па­між дзвюма краінамі, пашырэння рынкаў збыту беларускіх тавараў, рэ­а­лі­за­цыі маштабных эканамічных праектаў у прыярытэтных для Бе­ла­ру­сі абласцях. Расія з’яўляецца для Беларусі галоўнай крыніцай сы­ра­ві­ны, энергарэсурсаў, камплектуючых, важнейшым транспартным ка­лі­до­рам. За 2007 г. таваразварот паміж дзвюма краінамі вырас прык­лад­на на 30% і склаў 26 млрд. дол. ЗША, у 2008 г. ён дасягнуў 30 млрд. дол. Больш за палову беларускага знешняга гандлю прыпадае на Маскву, Цюменскую вобл. і Санкт-Пецярбург. Разам з тым вар­та адзначыць, што ў выніку значнага росту тарыфаў на расійскія энер­га­но­сь­бі­ты расце і адмоўнае сальда ва ўзаемным гандлі.

З года ў год назіраецца рост агульнага бюджэту Саюзнай дзяр­жа­вы, сродкі з якога накіроўваюцца на рэалізацыю сумесных праектаў і праг­рам у самых розных сферах. Калі ў 1999 г. ён складаў 500 млн. ра­сій­с­кіх руб., то ў 2008 г. сума бюджэту вырасла да 4 млрд. руб. Гэ­тыя срод­кі накіроўваюцца на фінансаванне 38 сумесных праграм і ме­рап­ры­ем­с­т­ваў.

Выпрацоўваецца і рэалізуецца сумесная палітыка абедзвюх дзяр­жаў у сацыяльна-працоўнай сферы, у галіне экалагічнай бяспекі, гід­ра­ме­тэ­рэ­а­ло­гіі, маніторынгу і абароны навакольнага асяроддзя, па­пя­рэд­жан­ня і пераадо-лення наступстваў прыродных і тэхнагенных ка­тас­т­роф. Інтэнсіўна развіва-юцца і культурныя сувязі, суп­ра­цоў­ніц­т­ва ў галіне адукацыі, медыцыны, знешняй палітыкі, барацьбы са зла­чын­нас­цю, забеспячэння абароны і бяспекі дзвюх дзяржаў.

Нягледзячы на існуючыя праблемы, у Беларусі выразна ра­зу­ме­юць, што Расія была і застаецца галоўным стратэгічным пар­т­нё­рам. Пры ўсёй складанасці і супярэчлівасці Беларусь разглядае ін­тэг­ра­цыю з Расіяй як магістральны накірунак сваёй знешняй палітыкі. Яд­нан­не Беларусі і Расіі, канвергенцыя эканомік дзвюх краін пойдзе хут­чэй, калі абедзве дзяржавы будуць эфектыўна выкарыстоўваць ста­ноў­чы вопыт адна адной з мэтай сумяшчэння сваіх гаспадарчых ме­ха­ніз­маў.

Следует иметь в виду, что в условиях глобализирующегося мира бело-русской нации, ее языку, культуре, самобытности грозит ассимиляция, поэ-тому Союз в известной мере защищает её от этих негативных процессов. В этой связи национальная идея практически реализуется в союзном государстве, которое в известной мере призвано защитить Беларусь от этих негативных процессов.

Беларусь у інтэграцыйных працэсах ва ўмовах глабалізацыі.

Глабалізацыя - гэта аб’яднанне нацыянальных эканомік у агульнасусвет- ную сістэму і мае ў сваёй аснове: свабоднае перамяшчэнне капіталаў, тавараў, паслуг і рабочай сілы паміж краінамі; новыя інфармацыйныя і тэлекамуніка-цыйныя тэхналогіі; – інтэрнацыяналізацыя адукацыя, культуры і т. п.

Глабалізацыя ўяўляе сабой працэс, якія вызначаецца галоўным чынам рыначнымі, а не дзяржаўнымі структурамі. Пры тым сусветная эканоміка інтэгруецца ў адзінае цэлае.

Варта мець на ўвазе, што ва ўмовах калі ўвесь сусвет глабалізуецца, беларускай нацыі, яе мове, культуры, самабытнасці пагражае асіміляцыя, таму Саюз у вядомай меры абараняе яе ад гэтых негатыўных працэсаў.

Эфек­тыў­нае рашэнне задачы бяспекі дзяржавы і стварэння спры­я­ль­ных знешніх умоў для эканамічнага развіцця краіны і па­вы­шэн­ня дабра­бы­ту народа пат­ра­буе пабудовы збалансаваных і кан­с­т­рук­цый­ных ад­но­сін з мнос­т­вам парт-нёраў у розных рэгіёнах свету. У Бе­ла­ру­сі няма глабальных ге­а­па­лі­тыч­ных ам-біцый, але ёсць свае ін­та­рэ­сы, перш за ўсё гандлёва-эка­на­міч­ны­я­. Так, у 2008 г. РБ праводзі­ла экспартна-ім­пар­т­ныя аперацыі са 175 краінамі свету.

Беларуская знешняя палітыка з’яўляецца шматвектарнай. З улікам фактараў геаграфічна­га, эканамічнага, гісторыка-ку­ль­тур­на­га характару безу-моўным пры­я­ры­тэ­там беларускай знешняй па­лі­ты­кі з’яўляецца развіццё ад­но­сін з бліжэйшымі суседзямі ва ўсход­нім і заходнім кірунках.

Беларусь выступае за павышэнне эфектыўнасці рэгіянальных ін­тэг­ра­цый­ных аб’яднанняў на постсавецкай прасторы, у прыватнасці, за фармаван-не зоны свабоднага гандлю ў рамках СНД, фар­ма­ван­не паўнацэннага Мыт-нага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы ў рам­ках Еўраазіяцкага экана-мічнага супольніцтва (ЕўрАзЭС), ство­ра­на­га ў 2000 г., якое складаецца з 6 краін-членаў Мытнага саюза (Беларусі, Казахстана, Кіргізіі, Расіі, Таджы-кістана і Узбекістана). Важ­ней­шым прыз­на­чэн­нем ЕўрАзЭС наша краіна лічыць пад­рых­тоў­ку да ўваходжання ў гла­ба­ль­ную сусветную гандлё-вую сістэму з тым, каб краіны Супольнасці ка­лек­тыў­на адстойвалі для сябе най-больш спры­я­ль­ныя ўмовы пра­соў­ван­ня сваіх тавараў на рынкі заходніх дзяр­жаў. 23 лю­тага 2003 г. кіраўнікі Беларусі, Ка­зах­с­та­на, Расіі і Украіны пад­пі­са­лі Заяву аб фармаванні Адзінай эка­на­міч­най прасторы.

У 2002 г. кіраўнікі Арменіі, Бе­ла­ру­сі, Ка­зах­с­та­на, Кіргізіі, Расіі і Таджы-кістана падпісалі Статут Ар­га­ні­за­цыі Да­га­во­ра аб калектыўнай бяспецы (АДКБ) і Пагадненне аб пра­ва­вым ста­ту­се АДКБ. Асноўныя намаганні краін-членаў гэтай ар­га­ні­за­цыі на­кі­ра­ва­ны на ба­ра­ць­бу з міжнародным тэрарызмам, ва­яў­ні­чым экстрэмізмам і рас­паў­сюд­ж­ван­нем наркотыкаў. Новым пер­с­пек­тыў­ным напрам-кам суп­ра­цоў­ніц­т­ва ў рамках гэтай арганізацыі з’яў­ля­ец­ца фармаванне ме­ха­ніз­му ка­лек­тыў­най міратворчай дзейнасці, што ажыццяўляецца па ман­да­ту ААН.

Таваразварот Рэспублікі Беларусь з краінамі Цэнтральнай Азіі ў 2002 г. склаў 116 млн. дол., значна перавысіўшы паказчыкі папярэд­ніх гадоў. Пры гэ­тым краіне прыходзілася рабіць папраўку на геагра­фіч­ную ад­да­ле­насць і канкурэнцыю з даволі таннай прадукцыяй з Кі­тая і Турцыі. Важ­ней­шым партнёрам у гэтым рэгіёне застаецца Казах­с­тан, які на­бы­вае беларускія грузавыя аўтамабілі, трактары, шыны, та­ва­ры лёгкай пра­мыс­ло­вас­ці, а пастаўляе на беларускі рынак збожжа, ка­ля­ро­выя ме­та­лы, сыравіну.

Асаблівую вагу ў сістэме двухбаковых адносін Беларусі набыла Кі­тай­с­кая Народная Рэспубліка. У апошнія гады Беларусь ставіцца да Кітая як да другога, пасля Ра­сіі, стратэгічнага партнёра.

Вытрымала праверку часам як у дзелавых адносінах, так і ў між­на­род­най палітыцы беларуска-індыйскае і беларуска-в’етнамскае пар­т­нёр­с­т­ва ў эканамічнай і навукова-тэхнічнай сферы. Цесныя сувязі, высокі ўзро­вень па­лі­тыч­ных адносін і маштабныя праекты ў галіне эканомікі звяз­­ва­юць Беларусь з Іранам і Рэспублікай Карэяй. Перспектыўнае раз­віццё ган­д­лю характэрна для адносін Беларусі з Аб’яднанымі Араб­скі­мі Эмі­ра­та­мі. Узаемная выгода і добрасуседства характарызуюць адносіны з Літ­вой. Ад­но­сі­ны з іншымі суседзямі – Польшчай і Латвіяй менш пра­дук­цый­ныя, але даволі перспектыўныя.

Еўрапейскі Саюз – важнейшы гандлёва-эканамічны партнёр Бе­ла­ру­сі. Па аб’ёму таваразвароту, які склаў у 2008 г. каля 15,8 млрд. дол., ён займае дру-гое месца пасля Расіі. Гандаль з ЕС з’яўляецца галоўнай кры­ні­цай паступ-ленняў у нашу краіну цвёрдай валюты ў адрозненне ад бартэрнага гандлю, які дамінуе паміж дзяржавамі СНД. Імпартуе Бе­ла­русь з ЕС прадукцыю вы-творча-тэхнічнага прызначэння, якая з’яў­ля­ец­ца адной з асноўных крыніц мадэрнізацыі вытворчай базы бе­ла­рус­кіх прадпрыемстваў.

Такім чынам, за перыяд суверэннага існавання Рэспублікі Бе­ла­русь наладзіліся разгалінаваныя двухбаковыя адносіны з большасцю дзяр­жаў і буйнейшымі арганізацыямі еўразійскага кантынента. Глы­бо­кія і эфектыўныя сацыяльна-эканамічныя, палітычныя і духоўныя пе­раў­т­ва­рэн­ні, якія адбы-ваюцца ў беларускім грамадстве, несумненна, даз­во­ляць Беларусі заняць годнае месца ў Еўропе, захаваўшы сваю на­цы­я­на­ль­ную ідэнтычнасць і сама-бытнасць.