Авторин товчлгч үг

Алдр социалистическ революц күмн-әмтнә өмн шин җирһлин үүд секәд, Әрәсәд хаана йосиг хамх цокад, \татя-яду улст һартнь зөвинь атхулад, олн келн-әмтиг керг-үүләрнь негдүләд, усн ивтршго ах-дүүд хүврәв,

Җирн-далн җил хооран һарсн йовдлмудыг тууҗин ишкдләр кемҗәләд хәләхлә — минь шидрхн болен болҗ медгднә,- зуг бәәдл-бәрцин зокалла дүңцүлх- лә, тер цагас нааран кесг' үймүд сольгдв, тер экәршго дааврта болн туурмҗта хүврлтд орлцсн улсас тоота баатрмуд үлдв.

Мана бичәчнрин өмн бәәх эркн төр — алдр шинр- лтд ухан-седклән өгәд, улан цусан асхад, әмн-җирһлән нерәдәд орлцсн әмтнә келвр, тодлвр, тууҗ олзлад, тер ачурта болн әәмшгтә, өлзәтә болн догшн цагин бәәд- лиг цуг эв-арһан, билг-эрдмән чимәд, күцц сәәнәр үзү- лх.

«Буурл теегт» гидг романа 1һол героймуд — хуучн бәәдлиг хамх цокад, шин җирһл тосхлһнд гүҗрмгәр, шунмһаһар, зөргтәһәр орлцсн, хөөннь олнд нернь тем- Д1тә хальмг болн орс әмтнә ачта үрдүд. Тер мет, улнь ъ.мкрсн хаана йосиг харслһнд орлцсн цаһан офицермүд боли генералмуд. «Мини романд делгү, тууҗд темдгтә әмтнә келен болн кесн тоотыг би эврән ухалҗ һарһсн \1 ав, материалмуд олзлув», — гиҗ орсин алдр бнчәч Л. Н. Толстой эврәннь «Дән болн төвкнүн» гидг ро­ман яһҗ бичгдснә туск тууҗд келҗәнә. В. Г. Ян «Чин­гиз-хан» гидг романан бичхәсн урд олн дегтрмүд ум- шад, кесг җилин туршарт хар көдлмш кеснәннь хөөн, тер көдлмшән «то-томҗ уга дегтрмүдин халхсар эргҗ йовлһн» гиж. нерәдсмн. Мөн, тууҗин төстә дегтр үүдә- хин төлә, тер цагип бәәдлиг тохнятаһар медх кергтә.

397

Нанд болхла, революции дольганд, Советии нос тосхл- һнд, гражданок дәәнд орлцачнрла харһж, күүндәд, тед- нә келврмүд боли тодлврмуд соцсад, эн күмн еврм йов- длмуд болен зәрм һазр-усиг кедәд, эврә нүдәрн үзэд, архйвн материалмуд булхчж хәләһәд кеси көдлмш баһ болж һарв. Тер учрар, эн «Буурл теегт» гидг ромаииг үүдәхд, О. И. Городовиковин бнчсн «Тодлврмуд», «Дээ- лдәнд болн йовдлмудт»; С. М. Буденна — «һатлсн хаалһ»; В. Бембеевин, Л. Бурчинован — «Комиссар»; Л. Берзннэ, К. Хмелевскин —■ «Баатр жилмүд» болн талдан чигн кесг дегтрмуд ач-тусан халдав. *

Эн романд, туужд темдгтэ улсас талдан, бичоч — эн саамд мини— бийәсн ухалж, үүдәсн героймуд чигн, йов- длмуд чигн бәәнә. Тер улсин бээдл-кец, ухан-седкл, ке- рг-үүл болн тер йовдлмудын учр-утх, зөв-буру, зөрг- урвач тоот — тер догшн баатр, күмн-әмтни туужд алтн үзгүдәр барлгдад үлдсн, цагин эркн герч мен. Револю- цур нрлйн, рёволюцд орлцлһн келн-әмтн болһнд эдл бпш бәәсмн. Алдр орс әмтн, Советин Әрәсәд эндр сээ- хн җирһәд, дүркләд бәәх цуг наадк келн-эмтнд, тер ха- ралта цагла нүдән ээһәд, хама үнн бәәхиг, сулдхврин төлә яһҗ ноолдхиг эврә баатр йовдларн, әрүн төрәрн үлгүр болсмн.

«Буурл теегт» гидг романа негдгч дегтрт хальмг келн-әмтн нүдән ээһәд, Советин йос тосхлһнд шинкән экләд орлцлһн үзүлгдҗәнә. Романа һол героймудын негнь — хальмг әмтнә омгта, нертә үрн О. И. Городо­виков болен учрар, эн дегтрт болҗах тоот Сал теегэс экләд, цааранднь, хаврин цагт улаһин усн яһҗ делв- рәд, шинкән әмрлҗәх урһмлд шим өгнә, тер мет, делгү делгрәд, Әәдрхнә медлд бүүрлсн хальмгудт чигн, хоша бәәсн ах-дү улет чигн, Әрәсән аль-бүр һазрмудт чигн, хотл балһсн Пиитрт чигн күрнә.

Хәәртә умшачнр, эн дегтриг умшад, эврә темдгүдән илгәхләтн, тер хамг шалһлт темдгүдтн эн романа хойр- дгч дегтр бичлһнд ач-тусан халдахднь нәәләд, таднд урдаснь ханлтан өргҗәнәв.

398

ҺАРЦ . . 3

Неглгч әнгнь, Сал теегт .. . - 102

Хокрдгч әнгнь. Нүдн ээлһн • . 246

һурвдгч әнгнь. Советин тел» , • • ₃₉₇

Квторми товчлгч Ү^г • *