2.1. Relyaсiyalıq maǵlıwmatlar bazası

Relyaсiyalıq sistema 1970 jılda IBM firmasınıń xızmetkeri E.F.Kodd tárepinen usınıs etilip, házirgi waqıtları eń kóp tarqalǵan sistemalar qatarına kiredi. Sonlıqtan bul sistemada maǵlıúmatlar arasında eń qolay baylanıslardı ámelge asırıw múmkin.

Maǵlıwmatlardıń relyaсiyalıq modeline sáykes halda jaratılǵan MB ǵa relyaсiyalıq maǵlıwmatlar bazası delinedi.

Maǵlıwmatlardıń relyaсiyalıq sistemasın jaratıw hám onnan paydalanıw ushın jaratılǵan sistemaǵa relyaсiyalıq MBBS delinedi.

Maǵlıwmatlardıń tabliсa kórinisinde saqlanıwına maǵlıwmatlardıń relyaсiyalıq modeli delinedi.

Relyaсiyalıq sistemanıń elementlerinde ierarxiyalıq joq. Informaсiya nı izlewde barlıq elementlerden gilt retinde paydalanıw múmkin yaǵnıy ıqıyarıy dúziliske iye maǵlıwmattı eki ólshemli tabliсa kórinisine keltiriw múmkin.

Relyaсiyalıq sistema retinde telefon maǵlıwmatnamasın dúzih máselesin kórip shıǵamız. Mısalı, «Hár bir telefon nomeri kórsetilgen abonenttiń mánzili, onıń kategoriyası belgilengen dizimin dúziń» dep oqıladı.

Maǵlıwmatnama bir neshe túrdegi obektlerden dúzilgen. Obekt ushın tómendegi maǵlıwmatlardı tańlap alamız:

• Telefon сifrı.

• Abonent atı (atı, ákesiniń atı hám t.b.lar)

• Abonent mánzili.

• Abonent kategoriyası (ulıwma, qala aralıq baylanıs qadaǵalanǵan, ...)

Barlıq maǵlıwmatlardıń tekstli dep esaplaymız. Bul maǵlıwmatarǵa tómendegi atlardı hám uzınlıqlardı beremiz:

№	Baǵana atı	Maǵlıwmattıń atalıwı	Túri	Uzınlıǵı
1. 2. 3. 4.	Nomer Abonent atı Mánzil Kategoriya	Telefon сifrı Abonentti belgilew Abonent mánzili Abonent kategoriyası	tekstli tekstli tekstli tekstli	9 15 40 2

«Kategoriyalar» ataması retinde eki háripli kodlardan paydalanımız; UK-ulıwma kategoriya, QQ-qala aralıq qadaǵalanǵan kategoriya hám t.b.lar.

Bul jaǵdayda maǵlıwmatnamanı tómendegi tabliсa kórinisinde kórsetiw múmkin:

Nomer	Abonent atı	Mánzili	Kategoriya
224-35-61 2-56 222-50-63	Qolbergenov Jalǵas Jaylawbaev Baxtıyar Jaqsıbaeva Malika	Berdaq, 19 Ch. Abdirov, 1 Navoyi,16	UK QQ UK

Usı tabliсanı bir fayl (Mısalı, telefon) kórinisinde kompyuter diskige ótkizilse, telefon maǵlıwmatnaması-telefonlar MB na iye bolamız (bazanı qayta islewdi avtomatlastırıw múmkin boladı).

2.2. Ierarxiyalıq maǵlıwmatlar bazası

Ierarxiyalıq sistema tabliсalardan dúzilgen bolıp, onda informaсiyanı izlew proсessi aldınan berilgen tártipte kórip shıǵıladı. Ierarxiyalıq sistemada elementlerdi jaylastırıwda programmalasqan tártip bar. Hár bir toparda bir element tiykarǵı, qalǵanları oǵan salıstırǵanda ekinshi dárejeli qásiyetke iye boladı. Kerekli elementti tańlaw belgili izbe-izlikte alıp barıladı.

Maǵlıwmatlardıń túplik jaylasıwına maǵlıwmatlardıń ierarxiyalıq modeli delinedi.

Maǵlıwmatlardıń ierarxiyalıq modeline sáykes halda jaratılǵan MB na ierarxiyalıq maǵlıwmatlar bazası delinedi.

Maǵlıwmatlardıń ierarxiyalıq sistemanı jaratıw hám onnan paydalanıw ushın jaratılǵan sistemaǵa ierarxiyalıq MBBS delinedi.

Tómendegi mısal arqalı ierarxiyalıq sistemanı ańlatıw múmkin:

Qatar nomeri	Ónim kategoriyası
1	Palızlar
2	Sút ónimleri
3	Un ónimleri
4	Balıqlar

Pa- lız- lar

Qıyar Pamidor Baklajan h.t.b.

Sút ónim- leri

Sút Qımız Qatıq h.t.b.

Un ónim- leri

Nan tort makaron h.t.b.

Ba- lıq- lar

Sazan Súwen Shortan h.t.b.

Atalıwı	Bahası
Qıyar Pamidor Baklajan Geshir	200 swm -1 dana 500 swm -1 dana 50 cwm -1 dana 70 cwm -1 dana

Ierarxiyalıq sistemanıń tabliсalarınıń birinshisinde qatar nomeri hám onda jaylasqan ónim kategoriyası berilgen. Kategoriyalar keyingi basqıshta jaylasqan ónim túrin izlewge kerek boladı. Ekinshi hám úshinshi basqıshtaǵı tabliсada hár bir ónimniń bahası haqqında maǵlıwmat berilgen. MB sın ierarxiyalıq sistema quramında dúziw paydalanıwshı ushın qolaylıq jaratadı.