Tilewbergen Jumamuratov - Aralga keldim oralip

PÁK MUHABBAT

Atap qoyǵan maqsımjanın jaqtırtpay,

Bir qız súygen jigit penen qashıptı. Xiywa xanı qoyǵan emes taptırtpay,

Ákeldirgen eki gózzal ashıqtı.

—«Alıp qashıp májbúr etti xorlıqqa», Deseń, sulıw, qutılasań ólimnen, —

Dep zalımlar salǵan menen zorlıqqa,

—Tańlap súygen yarım, — dedi, — elimnen.

Aytpadı qız usı gápten basqanı,

Kórdi qansha qorqıtıp hám jalınıp. Ekewin de nabıt etip tasladı,

Qanxor jállad pıshaǵına shalınıp.

Ar kórdi qız izde tiri qalǵandı...

Pák muhabbat aytqızbadı jalǵandı!

61

SAWLÍQ QÁDIRIN

Sawlıq qádirin bilmegen,

Sarǵayǵanda ókingen. Jaslıq qádirin bilmegen,

Q artayǵanda ókingen.

As qádirin bilmegen,

Tarıqqanda ókingen.

Dos qádirin bilmegen,

Talıqqanda ókingen.

Aqıllınıń sózleri,

Tań-tamasha kitaptay.

Aqılsızdıń gápleri,

Tikenekli putaqtay.

«Sóyler sózdi bil» degen, Bir aǵlası tilektiń.

Adam ushın til degen, Xabarshısı júrektiń.

Doslardıń kewlin quwantsań,

Baxtıń taymas basıńnan. Tiliń menen oq atsań, Adam qashar qasıńnan.

Qádirin bil úyińniń, Dástúrin saqla jaslıqtıń.

Jańası jaqsı kiyimniń, Gónesi jaqsı doslıqtıń.

62

HESH KIM BILMES...

Aqsaq kempir, búksheńlegen ǵarrı shal,

Házillesti qıyabanda gezlesip. Bir más sulıw ersi kórip boldı lal, Ilip ótti arasınan jol kesip.

Kempir gózzal edi, ǵarrı márt edi,

Merekeles bolǵan talay jasınan. Ekewin de ashıq otı órtedi,

Árman menen jaslıq ótken basınan.

— Aljıǵanlar ne bar eken gáp tawıp, —

Degen sózge kempir paqır egildi. Jas kelinshek ómir kúni tawsılıp,

Átteń, átteń... jer astına kómildi...

Hesh kim bilmes, qaysı gúldiń solmaǵın,

Qay deneniń qara topıraq bolmaǵın...

63

ÓMIRIMNIŃ HÁR KÚNI...

Minekey dáwran, xalayıq, Qádirleymen baxıttı. Ármansız lázzet alayıq, Bos ótkermey waqıttı.

Ómirimniń hár túni,

Satılmaydı aylıqqa.

Ómirimniń hár kúni,

Tabılmaydı baylıqqa.

Aytayın hadal sırımdı,

Tıńlasa doslar eskerip, Jazılǵan hámme jırımdı, Etpekpen elge estelik.

64

Aralǵa keldim oralıp,

Kózimnen ıtqıp jas shıqtı!..

Aral teńizine tógilgen teriń ...

Tuwılǵan janman tolqında!..

Asaw teńiz julqınsa da kópirip, Bular onı mise tutpas balıqtay.

Kólde júzgen aqquwlarday sızılıp, Buldıraydı balıqshınıń jelqomı.

Sıbızǵı ses sıńqıldaǵan aq quwlar,

Qanat qaǵıp qonar kólge sızılıp...

El barmeken meniń tuwǵan jerimdey!

Biledi tolqın súziwdi,

Hesh birew oǵan úyretpey.

66

TOLQÍNDA

Balalıq ótken basımnan,

Uyqıda kórgen tús bolıp.

Suwda da júzdim jasımnan,

Kókke de ushtım qus bolıp.

Shaǵlaǵan shańqay túslerde,

Teńizde júzip balıqtay, Esirip jaslıq kúshlerge, Oynadıq qalaq jalıqpay...

Jıllardı búklep jipektey, Ótkenbiz taslap talayın. ­arrılıq alda túnektey,

Buldıraydı qarayıp.

Aralǵa keldim oralıp, Kózimnen ıtqıp jas shıqtı.

Nazlandı tolqın buralıp, Saladı eske jaslıqtı.

Tırnap ta kórdi tebendey,

Jeńdim men oǵan boy taslap. Bayaǵı bala, degendey,

Oynaydı tolqın ǵoddaslap.

Teńselip teńiz bulqınǵan,

Sozadı kókke ór tósin.

Tigedi keste tolqınnan,

Jamıldım jasıl kórpesin.

Biledi tolqın súziwdi,

Hesh birew oǵan úyretpey.

Qoymadım qarsı júziwdi, Qalıqlaǵan úyrektey.

Basıma monshaq shashadı,

Qatar-qatar dizilgen.

67

Tolqınlar zırlap qashadı,

Bir-biriniń izinen.

Aldına shıǵıp qamalap,

Birin-biri quwadı.

Qas qaqqansha balalap,

Tolqınnan tolqın tuwadı.

Domalanǵan arshaday,

Awdańlasıp keledi.

Talpınıwǵa sharshamay,

Sıńqıldasıp kúledi.

Ónerli, oynap tuwlaydı, Mıń tilde sóylep tamasha.

Samal da shertti sırnaydı, Koncertin kórdik ońasha.

Tartınba, teńiz solqılda,

Lázzet aldım kúshińnen.

Tuwılǵan janman tolqında,

Súysindim qattı ishimnen.

Dep taǵı ayttım doslarǵa:

— Jaslıǵım qayta oraldı. Shıqqanday bálent asqarǵa, Tarqattım sonsha qumardı!

1965-jıl.

68

MOYNAQTA

Saqpan atıp zordı berip hálǵaqqa,

Qawın qorıp otırsaq ta shartaqta, Qosıq aytıp júrer edik eliklep, Ayapbergen, Ájiniyaz, Berdaqqa.

—Qay jaqta?

—Aqdáryada, Bozatawda, Moynaqta.

Tuwıldım da, jastan sonda kóp boldım,

Shadlı ósip, qurǵın boldım, toq boldım. Yadtan shıqpas shomılǵanım, júzgenim, Aydınında móldir suwlı kók kóldiń.

—Qay jaqta?

—Aqqum, Maypoz, Tentek arna, Moynaqta.

Kól jaǵalay munarlanǵan aq qamıs, Q ızıl otaw, aq jay tolǵan kók jaǵıs.

Geyde motor, geyde jelqom zımıratıp,

Sayran eter xosh kewilli jigit-qız.

—Qay jaqta?

—Qazaqdárya, Qara tereń, Moynaqta.

Erikkende ermek ushın qus atıp,

Talay ǵazdıń may qarmasın asadıq. Suwda súwen, bekire, sazan, aq marqa,

Quw, ǵaz, úyrek, qasqaldaǵın usladıq.

—Qay jaqta?

—Porxan ataw, Mádelide, Moynaqta.

Kóz jiberip qarap tursam ońasha,

Ó zgertilgen kórinis bar jańasha.

Gudokları kombinattıń, zavodtıń,

Paroxodqa sestin qosar tamasha.

—Qay jaqta?

—Qazaqdárya, Úshsay, Úrge, Moynaqta.

69