Tilewbergen Jumamuratov - Aralga keldim oralip

Niyeti buzıq zalımlar, Q ansha kúshin salsa da,

Urıstıń otın jaǵalmas,

Batınıp qılısh uralmas, Oqtalsa túser shırmawǵa, Onnan qaytıp shıǵalmas.

Ósken elim nurıstan, Jarǵanat ushıp júralmas,

Shapsa kózi qamasıp, Júrer jolın tabalmas. Kóleńkesi ǵarǵanıń,

Kún sáwlesin jabalmas. Qutırǵan iyt úrgenge, Aydıń nurı joǵalmas.

Jar basınan sekirip, Juldızdı iytler qabalmas,

Watanım meniń — berk qorǵan, Jılan da jıljıp kiralmas.

Jazdıń jaqtı kúninde, Jarǵanat ushıp júralmas, Jaqtıda ómir súralmas,

— Jaw keldi! — dese, ǵarrı-jas. Úyinde shıdap turalmas,

Jurt ǵalaba atlanar, Armiya menen uranlas. Bolsın elim degen er — Azamatlar elge bas. Jeńis tuwın kóterseń,

Kókirek qalay shadlanbas! Elge qalqan bolǵaylı, Márt uǵlanlar, zamanlas, Serli, sergek, qorǵanlar, Jaw ǵapılın tabalmas. Armiyanıń kúshine,

Dushpan da min taǵalmas. Qorqınısh joq jawlardan, Batır xalqım alǵa bas!

1950-jıl.

121

SAǴÍNÍSH

Márdikardan qaytqan jigittiń ata-anası aydalıp ketkenin bilmey aytqan saǵınısh zarı

Kózime gáwhar kórindi

oynap-ósken jerlerim...

Q ısı-jazı nur quyashlı, jaqtı aspanım barmısań,

Xorezmli qaraqalpaq, ata mákanım barmısań, Úlken-kishi, qatar-qurbı, tuwısqanım barmısań, Házilkesh dayı-jiyenli, janajanım barmısań,

Q ublagahım — ata-anam, mehriybanım barmısań?

Kózime gáwhar kórindi oynap-ósken jerlerim,

Baǵı-bostanlı dala, eginli atız, shóllerim,

Yadımnan shıqqan emes seniń balalıq kúnleriń,

Qulaǵımnan ketpeydi shúldirlegen tilleriń,

Jastan erkelep óstirgen Rayxanım barmısań?

«Shúy tastamaq», «Bardımqash» oyınlarım bar edi,

Birge ósken házillesip, súyisken dilbar edi, Q osılmaq maqsetinde opalı ashıq yar edi,

Júregimdi bánt etken Miyirxanım barmısań?!

122

ANAJAN

Júzińdi kórmedim, saǵındım,

Dushpanıń bas iyip baǵındı, Barmısań dúnyanıń júzinde, Joǵalǵan perzentiń tabıldı, Jan ana, jan ana, ana, jan ana!

Ne kórdiń perzentten, baladan,

Dushpanıń iyt bolıp talaǵan, Tústiń be otlarǵa, suwlarǵa, Ana jan, ana jan, anajan!

Jan ana, jan ana, ana jan ana!

Qayǵıdan kúydiń be, pistiń be, Jalınlı otlarǵa tústiń be,

Izleyin ómirdi sarp etip,

Bar bolsań bul jerdiń ústinde. Jan ana, jan ana, ana, jan ana!

Óldiń be shıdamay kúyikke, Dushpanlar óltirdi deyik pe,

Bar bolsań kel ana, kór ana, Íǵbaldıń shıqqanın biyikke. Jan ana, jan ana, ana, jan ana!

123

ULÍ RUM, QÍZÍ KETKEN QÍRÍMǴA

Topas baylıq gózzallıqqa qas bolıp,

Ash óńeshke qara taqan as bolıp, Mıń-mıń jıllar qarańǵılıq qaplaǵan,

Ǵáriplerdiń kózlerine jas tolıp.

Ne jananlar jaw torına shatılıp,

Ó mirden kóp erte ketken ah urıp,

Sulıwlardıń ishte ketken ármanı,

Zar-zar eńirep mal ornına satılıp.

Jaw bassınǵan kelinshekti, qızlardı,

Zalımlardıń sózleri uw, ızǵarlı. Ayday arıw látte kiyip, ah urıp, Jalań ayaq keship ótken muz, qardı.

Bir nesheler asırawǵa jan tappay,

Neshe janlar únemine mal tappay, Jaw shaypaltqan Aziyanıń elinde,

Qańǵıp ketken jel aydaǵan qańbaqtay.

Ulı Rum, qızı ketken Qırımǵa, —

Ne zamanlar ótken eken burında. Júregimde tal-tal qalǵan saza bar, Sherli dártler eski dúnya muńında.

124

SHOLPANǴA SAPAR

Xalıq ótse de dúrkin-dúrkin,

Jer-kók, juldız — dúnya múlkin,

Kim bilipti, oyla dostım, Jetpegende mine, bul kún!

Dushpan kúysin, doslar kúlsin,

Pútkil jáhán bunı bilsin, Giltin bizge usınıp tur, Aspandaǵı gey bir tilsim.

Kútip alıp nurlı tańdı,

Tań qaldırǵan pútkil jandı, Tań juldızı dep atanǵan, Kókten tuwǵan aq Sholpandı.

Sulıwlarday qasın kerip,

Jımıń qaǵar jaqtı berip, Tań aldında sayran etsem, Saparıma boldı sherik.

Kóktiń sansız juldızların,

Bárha kórip turmız bárin. Aq Sholpan dep atın qoyǵan, Adamzattıń húr qızların.

Bilmese de onıń sırın,

El arnadı qosıq-jırın, Sholpan túwe «Qap tawınıń»,

Ózi jumbaq edi burın.

Aytılǵanda ertek-dástan,

Kóp tıńladım jalıqpastan. «Qap tawına jalǵas eken, — Dewshi edi, — Jer hám aspan».

Bolsadaǵı qansha qashıq,

Sana mine, onnan asıp.

125

Ay, juldızǵa jetiwge de,

Turmız doslar shamalasıp.

Keń álemge qulash sozıp,

Jıldırımday kettik ozıp.

Biraq, haram júrek te bar,

Látte shapan qalǵan tozıp.

Jaw urınsa, jeńbek ushın,

Bekkem polat belde kúshim,

Taǵı alǵa, ilim, bilim,

Tınıshlıq hám eńbek ushın.

Ay tósinen aldıq xabar,

Bul jańalıq janǵa jaǵar,

Ketti jaysań hawa keme,

Sholpan jaqqa tartıp sapar.

Sırttan qarap turmız baǵıp,

Quwanıshta shappat qaǵıp,

Bizden sálem alıp barar,

Aq sholpanǵa sırǵa taǵıp.

Bir kún jetip barsa keme, Áne, bunı tegin deme. Mende de bar Ay, Juldızǵa

Barıp kórip qaytıw dáme.

1962-jıl.

126

Kúnler ótti kórgen tústey belgisiz, Kúnler ótti, qaytıp onı kórgisiz. Turmısımda nebir kúnler gezlesti,

Ómirimniń yarımına bergisiz.

Dúnyada kim máńgilikke jasaydı, Ómir seni shalqıtadı, tusaydı. Birew kelip-birew ketip atırǵan, Xojeliniń bazarına usaydı.

Waqıt óter júyrik attay shabısıp, Báhár keler, qıs ómirin tawısıp. Hár bir kúnniń, hár saattıń ornı bar, Ómir ushın hesh bir kún joq awısıq.

Adam bolsań, jámiyetke derekseń. Qosılmasań tamırı joq terekseń. Oylamasań tek ózińnen basqanı, Aytshı, qáne, sen kimlerge kerekseń?!

Duwtar meniń shın joldasım, Sawsaqlap oyın haǵlatqan.

Juptım meniń, sazlaytuǵın seyisim!..

Atlar túnde enip shıqtı túsime!..

128

ÓMIRIMNIŃ LIRIKASÍNAN

Dúnya — muhit, júzdim tasqın aǵısın,

Ushıratpadım toqtaytuǵın jaǵısın. Jol-jónekey sálem berip ótsem dep,

Qaǵıp kirdim yarım ásir qapısın.

Nebir doslar árman etti keliwdi,

Shoǵı sóndi, kórmey ketti eliwdi. Ayǵa jetken kóz toymastay zaman bul, Júz jasta da hesh kim súymes óliwdi.

Hár bir kúnim — ómirdiń bir gerbishi,

Hár birewdiń keler bunı órgisi.

«Bir ásirdiń dál ortası usı» — dep,

Mine, mınaw ólshep qoyǵan belgisi.

Hámme júrip ótetuǵın bir tóbe,

Ómir barda baxıt penen mártebe.

Búgin mine eliw menen xoshlasıp,

Alpıs jaqqa atlanaman ertege.

Egiz tuwǵan quwanısh hám qapalıq,

Kún artınan kúnler keler taqalıp. Hár batqan kún julqıp alıp ketip tur,

Ómirimniń bir shegesin qoparıp.

Aldıma da názer taslap qarayman,

Barsa kelmes taw kóriner qarayǵan. Soǵan jetken ǵarrılıqtıń dáwranın, Meniń ózim jigitlikke sanayman.

Balalıqtı ǵarrılıqtan jek kórdim,

Jek kórmedim, uwayımın jep kórdim. Júz jastaǵı ǵarrılıqtıń qayǵısın,

Bes jastaǵı balalıqta ótkerdim.

Júrgen izdi qıyalıńa alasań,

Yadımda tur qayǵı menen tamasham.

129

Sum musallat ala shańǵıt kórindi,

Ǵaz-ǵaz turıp keń dúnyaǵa qarasam.

Buwındırıp jup jaǵadan asılǵan,

Á jel qáwpi ketpey turdı qasımnan. «Qılq» ettirip jutıp qoydı ákemdi,

Jetim qaldım palapanday jasımnan.

Anam ǵárip zar eńireydi egilip,

Kózlerinen qanlı jası tógilip.

On altıdan jalǵız qalǵan men boldım, On bes juldız jer astına kómilip.

Qayǵı otı tunshıqtırdı anamdı,

Qara úydi qapladı tas qarańǵı.

Bulaǵaylı qarlı boran túnlerde,

Zarlanadı saw qoyǵay dep balamdı.

Ketkenlerge janı ottay kúyedi,

Men awırsam jáne oqtay tiyedi. Jasta emes, házir ǵana oylayman, Polat eken biysharanıń súyegi.

Mıyıq tartsam, shaddı-qorram boladı, Qabaq shıtsam, jasıl gúldey soladı. Jan bar jerde qapalıǵın sezdirmey,

Awlaǵında óksip-óksip aladı.

Sap júregi órtenipti dút bolıp,

Tiri qaldım aqır túbi qut bolıp.

Qar ústinde qańbaqlarday jumalap, Ot basında ayaqlarım shıt bolıp.

Esken jeldey óte berdi balalıq,

Jigit boldım, keldi kem-kem aǵalıq. Ákem júrgen soqpaq penen ayańlap, Jetip keldim eliw jasqa taqalıp.

Kúnler ótti kórgen tústey belgisiz,

Kúnler ótti, qaytıp onı kórgisiz.

130