Tilewbergen Jumamuratov - Aralga keldim oralip

ÓMIRDIŃ DE BÁHÁR, JAZÍ, QÍSÍ BAR...

Jaslıq dáwran — jalınlanar máháliń,

Qartayǵan soń qaytıp kelmes báháriń.

Ó mirdiń de báhár, jazı, qısı bar,

Biypárwalıq jaman, adam ayarlıq. Úrgin ursa, shiyrin janıń qısılar,

Erte bastan kórilmese tayarlıq.

Hár birewdiń ayı, jılı sanawlı,

Birim-birim qoparılar gerbishiń.

Jaqsılıǵıń jurt aldında sınawlı,

Izzet penen eńbek etseń el ushın.

Júrseń, jatsań, hesh bir dártke jaramay,

Qartayǵanda kórmek qayda ráhát?

Qıs kúninde quwanarsań baladay,

Jaz kúninde tayarlasań zúráát.

Jaslıq dáwran — jalınlanar máháliń,

Qartayǵan soń qaytıp kelmes báháriń!

51

BÁHÁRDE GÚL...

Solǵan gúldiń bolmas, biraq, shıǵını,

Hár jılında kóbeyedi tuqımı.

— Tilewbergen, sulıw ediń jasıńda, Nege sonsha joǵaltıpsań kórkińdi? —

Dep házilkesh láń uradı qasımda, Tap pıshıqtay silkip oynap bórkimdi.

Báhárde gúl jaynap turǵan otlı shoq,

Gúz ayında hálsireydi sarǵayıp.

Udayına sulıw bolǵan adam joq,

Onıń ushın taǵılmaydı hesh ayıp.

Solǵan gúldiń bolmas, biraq, shıǵını,

Bul gáplerdi tımsal ushın aytaman.

Hár jılında kóbeyedi tuqımı,

Báhár sayın kórk beredi qaytadan.

Qıraw shalıp sulıwlıǵım buzılǵan,

Awıspaydı ulım menen qızımnan.

52

JAQSÍLÍQTA

Jaqsılıqtıń káramatlı isi bar,

Ádilliktiń qúdiretli kúshi bar.

Ashıwlanıp aqırǵanda arıslan,

Zor haywanlar zıp beredi tum-tusqa,

Ayıw, qasqır qashıp júrer alıstan,

Arıslannıń qorqar jawı — qumırsqa.

Pil seskenbes qansha jırtqısh dushpannan,

Daraqlardı japıradı qańbaqtay. Átteń biraq, janı qalmas tıshqannan, Tanawına kirse, qoymas awnatpay.

Erki ushın óńkey qullar birigip,

Jawızlıqtı atıp urǵan taxttan da.

Kúshte emes, ádillikte irilik,

Birewlerdi mayırǵanǵa maqtanba.

Jaqsılıqtıń káramatlı isi bar,

Ádilliktiń qúdiretli kúshi bar.

53

GÁWHÁR JÚREK

Júrek degen denedegi gáwhar tas,

Beden mısal gáwhar salǵan ıdıstay.

XXX

Jaqsılardı súyer júrek lawlap dım.

X XX

Gey jaslardıń muhabbatı qańbaqtay,

Geybirewdiń muhabbatı qarmaqtay.

—Tilewbergen shayır jora, harma, — dep,

Geybir doslar sorasadı jaǵdaydı.

—Jaslıqtaǵı muhabbatıń bar ma? — dep,

Házilkeshler taqıldatar tańlaydı.

Júrek degen denedegi gáwhar tas,

Beden mısal gáwhar salǵan ıdıstay. Tán tozsa da, gáwhar júrek qartaymas,

Ǵıjlap turar qızǵını hesh suwıspay.

Kórse qızar bolmasaqta, biraq, biz,

Jaqsılardı súyer júrek lawlap dım.

Kóp jaslardıń muhabbatı turaqsız,

Tez sónedi qızǵınınday qańbaqtıń.

Gey jaslardıń muhabbatı qańbaqtay,

Geybirewdiń muhabbatı qarmaqtay.

54

MÍŃ JÍLLARǴÍ USHQÍR JÚREK SÍRLARÍN...

—Bul zarlawdı qaydan taptıń, bayǵusım,

Sayrap turǵan búlbiliń be, qay qusıń?...

Q obız ayttı: — Shanaǵımda saqladım, Mıń jıllarǵı ata-babam qayǵısın.

—Shadlanasań, qulaǵıńdı burasaq,

Hesh bir qayǵı shekpediń be, ıras-aq?..

Duwtar ayttı: — Kúlermedi adamlar,

Qobız benen qosılısıp jılasaq!

XXX

Miyras qurǵan qaraqalpaq xalqım bay, «Búlbiller» — dep Shoqan aytqan tartınbay.

Mıń jıllarǵı ushqır júrek sırların,

Házir kórseń jalt-jult etken altınday.

55

Á DILLIKTIŃ TÍMSALÍ

Q uyashtan saqıy kórdiń be,

Dúnyada oǵan teń kelgen.

Kúlimlep qarap álemge, Ornatqan ómir keń jerden.

Bolsa da alıs aralıq, Quyashtan turmız nur alıp. Káramatın kórsetken,

Lábinen dárya jaralıp.

Quwarǵan shólge em bergen, Hawası janǵa dem bergen.

Tikenek penen gúllerge,

Óz sáwlesin teń bergen.

Bársheni birdey teń kórgen,

Írısqaldı teń bergen, Ádilliktiń tımsalı,

Bul álemdi meńgergen.

56

BASSHÍ BOLSAŃ ELIŃNIŃ AǴASÍ BOL

Basshı kelip ketedi, xalıq qaladı,

Jaqsı basshı sırtınan maqtaladı. Aradan ketse de ol, ótse de ol,

Adamlar júreginde saqlanadı.

Jamannıń sózi jurtqa oq boladı,

Izlegeni — ashıw menen kek boladı. Hár kimniń minezqulqı aspan jerdey, Pás basshı bir súrnikse joq boladı.

Basshı bolsań elińniń aǵası bol,

Bir jaǵınan xızmetker balası bol. Jaqsılıq jerde qalmas degen sóz bar, Eń qádirli kóziniń qarası bol.

Zor bunda awıl, sháhár aǵaları,

Usı gáp - eldiń sırttan bahaları. Baslıq, múdir, ráyis yaki hákim, Hámmesi óz xalqına bala bári.

57

TÚP SAǴA

Bulur tawdıń basında Q ardan erip haslında, Bulaq-sháshme jıyılar,

Say-saylarǵa quyılar. Sıldırlasıp aǵadı,

Kóp suw payda boladı. Sóytip dárya boladı, Dáryadan suw taralar, Kópler azdan quralar. Az jıynalsa, top bolar,

Qosılıssa kóp bolar. Túp saǵası joq nárse,

Tarap-tarap joq bolar.

58

QUWANÍSH PENEN UWAYÍM

Taw bar jerde, bulaq bar,

Awız bar jerde qulaq bar. Qulaq bar jerde kóz bolar El bar jerde sóz bolar.

Paxta bar jerde shigit bar, Qız bar jerde jigit bar. Kól bar jerde balıq bar,

Suw bar jerde xalıq bar. Kún bar jerdiń túni bar, El bar jerdiń mini bar.

Suwıǵı bolar ıssınıń, Oylap qarań qıs kúnin. Bilgir bar jerde nadan bar, Jaqsı bar jerde jaman bar. Jorǵa bar jerde jortaq bar, Batır bar jerde qorqaq bar,

Qosshı bar jerde, basshı bar, Dushshı bar jerde ashshı bar.

Toy bar jerde jıraw bar,

Ólim bar jerde jılaw bar. Qılmıs bar jerde jaza bar, Jan bar jerde qaza bar.

Quwanısh penen uwayım,

Egiz tuwǵan aǵayin.

1968-jıl.

59

DANALÍQTÍŃ NÍSHANÍ

Bala qartqa eliklese —

Aǵalıqtıń nıshanı.

Kóp esitip, kóp úyrense — Aǵlalıqtıń nıshanı.

«Bolar bala bes jasınan, belli» degen maqal bar,

On besinde aǵa bolsa — Danalıqtıń nıshanı.

Jalǵan sózlik, tásilxorlıq — Q aralıqtıń nıshanı.

Iste qartqa eliklese —

Shalalıqtıń nıshanı.

Wájsiz jerde basın bılǵap,

Nápsi ushın shapqılap, Ǵarrı jasqa eliklese — Balalıqtıń nıshanı.

60